Batalion Portowy Wojsk Ochrony Pogranicza Gdynia – zlikwidowany specjalistyczny pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy morskiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne W lipcu 1949, w składzie 4 Brygady Ochrony Pogranicza, na bazie Morskiej GPK nr 21 sformowano samodzielny batalion kontroli granicznej w Gdyni Porcie JW 3052 o etacie 94/2Rozkaz MBP nr 055/0rg. z 7.06.1949 → . z kompanii nr 1 i nr 2.
W 1950 został przeformowany w batalion portowy WOP Gdynia o etacie 094/7. Nadano mu jednocześnie numer JW 3052Rozkaz MBP nr 043/0rg. z 3.06.1950 → .. W następnych latach ulegał kolejnym zmianom organizacyjnym. thumb|Żołnierze WOP w porcie morskim (1951) W marcu 1953 rozformowano istniejące kompanie i powołano na ich miejsce strażnice.
W połowie lat pięćdziesiątych nastąpiła kolejna reorganizacja pododdziałów WOP na Wybrzeżu Gdańskim. Dotychczasowe bataliony kontroli granicznej przemianowano na bataliony portowe WOP z jednoczesnym zwiększeniem ich stanów osobowych.
Latem 1956 w batalionie zlikwidowano sekcję tyłów. Sprawy gospodarcze podporządkowano bezpośrednio brygadzie.
Na podstawie decyzji MSW z 24 maja 1989, zaakceptowano zmiany w organizacji jednostek WOP ujęte w planie restrukturyzacji. Jednocześnie dowódca WOP otrzymał polecenie rozformowania batalionów portowych WOP do 30 czerwca 1990. Z chwilą rozformowania batalionów portowych WOP, odpowiedzialnymi za zabezpieczenie granicy państwowej w morskich przejściach granicznych zamierzano uczynić GPK portów morskich, a zadania te miały być wykonywane głównie systemem operacyjnymArchiwum SG w Szczecinie, Akta DWOP, sygn. nr 2884, t. 251, Organizacja ochrony granicy morskiej z 16.11.1989..
Ochrona granicy W roku 1958 wprowadzono do ochrony granicy państwowej lornety dalekiego zasięgu o 40-krotnym powiększeniu i na całym wybrzeżu powstało wówczas kilkadziesiąt puntów obserwacyjnych umieszczonych na wieżach drewnianych, które przystosowano do tego celu. Umożliwiło to objęcie obserwacją od świtu do nocy obszaru wód terytorialnych wzdłuż całego wybrzeża. Zorganizowano przy tym sprawnie działający system informacji o wykrytych celach, funkcjonujący zarówno między punktami obserwacyjnymi i strażnicami, jak i sztabami brygad.
W styczniu 1965 na odcinku redy portu Gdynia został uruchomiony system obserwacji r./lokArchiwum SG w Szczecinie, Akta KBWOP, sygn. nr 1627, t. 140, Ocena sytuacji operacyjnej oraz projekt wytycznych do organizacji służby granicznej w KBWOP na okres wiosenno-letni 1965 z 21.04.1965., po zakończeniu budowy i wyposażeniu w odpowiedni sprzęt technicznyDo podstawowych zadań realizowanych przez żołnierzy WOP pełniących służbę na POWT należało : Nieprzerwane obserwowanie wyznaczonych odcinków brzegu i morza przy wykorzystaniu do tego celu posiadanych środków obserwacji technicznej i optycznej Wykrywanie na wodach morza terytorialnego nierozpoznanych celów pływających Ujawnianie wykroczeń i przestępstw na morzu terytorialnym w zakresie prowadzonej obserwacji Ujawnianie i meldowanie o przelotach samolotów i innych aparatów latających na niskich wysokościach (do 500 m) Przekazywanie sąsiednim POWT danych o ruchu jednostek pływających przechodzących i prowadzonych w zasięgu ich obserwacji Meldowanie dyżurnym–operacyjnym strażnic o stwierdzonych wydarzeniach na POWT..
W pierwszej połowie lat 60. XX w. POWT WOP posiadały na swoim wyposażeniu stacje r./lok. polskiej konstrukcji (początkowo t. RO–231 a następnie RN–231), a także lunety i środki łączności przewodowej. Na odcinku od Dziwnowa do Ustki wieże obserwacyjne były konstrukcji stalowej. W latach 1963–1964 w punktach obserwacyjnych znalazły się lunety dalekiego zasięgu, radiotelefony, stoły dyspozytorskie i inne urządzenia techniczne.
W okresie wiosenno–letnim 1967 bport WOP Gdynia pełnienie służby granicznej na POWT organizował w oparciu o zasady instrukcyjne i dotychczas zdobyte doświadczenia, utrzymując obserwację wzrokowo – techniczną. Obserwację techniczną prowadził na zasięgach: POWT Gdynia – 3 Mm.
15 sierpnia 1967 wprowadzona została zmiana numeracji POWTPismo szefa Sztabu KBWOP płk. J. Nikiforowa do dowódców strażnic w sprawie zmiany numeracji POWT z 5.08.1967 ().: POWT Gdynia, dotychczasowy nr 58 – nowy nr 54.
W połowie 1969 organizując ochronę granicy państwowej przez bport WOP Gdynia główny wysiłek skupiano na rejonie portu handlowego w Gdyni. Zabezpieczenie tego obszaru polegało na ścisłym współdziałaniu bport WOP Gdynia ze służbą KRG, sekcją „Z” oraz administracją portu w zakresie niedopuszczenie do nielegalnego przekroczenia granicy (npg) na swoim odcinku (w porcie główny wysiłek skupiono na zabezpieczeniu fizycznym statków zachodnich).
W 1969, bport WOP Gdynia wykorzystywał do ochrony granicy państwowej 1 POWT WOPAMW w Gdyni, Akta DMBOP, sygn. nr 3541/75, t. 120, Zał. nr 1 do Instrukcji o współdziałaniu MW z WOP z 1969 (). thumb|Element służby granicznej pełniący służbę w porcie morskim przy blokowaniu statku i major z GPK sprawdzający dokument w morskim przejściu granicznym (1975–1979) Na początku lat 70. system ochrony granicy państwowej stosowany przez bport WOP Gdynia był następujący: Obserwacja wzrokowo-techniczna prowadzona przez POWT bportKażdy POWT posiadał 2 stanowiska bojowe, na których pełniono służbę: SB-1 i SB-2. Pierwsze z nich wyposażone w aparaturę r./lok. było stanowiskiem obserwacji technicznej. Z drugiego stanowiska bojowego, znajdującego się na wieży o wysokości ok. 18 m, w ciągu dnia prowadzono obserwację wzrokową za pomocą lunety lub lornetki (). Do pełnienia służby na POWT WOP kierowano żołnierzy służby zasadniczej po przeszkoleniu w Ośrodku Szkolenia Podoficerów i Młodszych Specjalistów BBWOP w Koszalinie (). Osłona statków handlowych bander państw zachodnich w porcie Gdynia.
Ochronę granicy w portach organizowały bport i GPK. Do zadań służby strażnic (podległych bport) w zakresie zabezpieczenia portów należało patrolowanie nabrzeży, blokowanie statków bander państw zachodnich, kontrola ruchu osób między statkiem a lądem oraz przeszukiwanie w uzasadnionych przypadkach statków w składzie ekip kontrolerskich. Ponadto każde wyjście z portu ochraniane było przez służbę POWT, które zabezpieczały redy portowe oraz prowadziły kontrolę ruchu statków wchodzących i wychodzących z portu, w celu niedopuszczenia do wypłynięcia statków bez odprawy granicznej. Nadmorskie GPK wykonywało wyłącznie zadania związane z kontrolą ruchu osób i statków przekraczających granicę państwową.
13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Patrole wysyłane w teren zostały wzmocnione. Wyeliminowano służby składające się z jednego żołnierza. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, a ruch w strefie nadgranicznej został znacznie ograniczony. W stan gotowości były postawione wszystkie pododdziały odwodowe. Wzmocniono kontrolę ruchu jednostek pływających. Mimo utrudnionych warunków nie zaprzestano współpracy z ludnością pogranicza.
Na początku marca 1984 dowódca WOP wyraził zgodę na wprowadzenie m.in. następujących zmian w systemie r./lok. Zatoki Gdańskiej: Zlikwidować POWT-54A natomiast wyjście główne z Portu Gdynia zabezpieczać poprzez POZ w miejscu tego POWT Zlokalizować i wybudować nowe, przystosowane do nowej aparatury r./lok. – POWT-54 w rejonie nabrzeża Tadeusza Wendy w Porcie Gdynia (zgodnie z przedstawioną propozycją) Wyjście północne z Portu Gdynia zabezpieczać poprzez punkt obserwacyjny zamykający (POZ) w miejscu byłego POWT-54 czynić starania o dyslokację pod budowę nowego stałego POWT w rejonie Gdyni – Orłowo – Sopot Kamienny Potok oraz na Wyspie Sobieszewskiej.
W roku 1988 planowano wybudowanie dodatkowego POWT na terenie Sopotu, jednak na tej drodze przeszkodą był brak uzgodnień ostatecznego miejsca lokalizacji z miejscowymi władzami administracyjnymi.
Na wyposażeniu POWT znajdowały się również środki łączności przewodowej i bezprzewodowej oraz agregaty prądotwórcze t. PAD–8–3/400, zasilające urządzenia podczas ewentualnych wyłączeń energii elektrycznej. W celu dalszego usprawnienia funkcjonowania łączności przewodowej na POWT WOP w roku 1988 opracowano w ramach prac badawczo-rozwojowych komutator dyspozytorski t. KD–20NN. W drugiej połowie lat 80. wszystkie trzy nadmorskie brygady WOP posiadały wymagane ilości komutatorów, które sukcesywnie instalowano na POWT i w strażnicach nadmorskich.
W końcu 1989 granicę morską bport WOP Gdynia zabezpieczała 1 strażnica portowa kat. II, której podlegało 2 POWT.
Wykaz punktów obserwacji wzrokowo-technicznej na odcinku bport WOP Gdynia wg stanu z 1990Biblioteka MOSG w Gdańsku, Przepisy o pływaniu i postoju okrętów Marynarki Wojennej (wydawnictwo DMW), Gdynia 1972, s. 52–53; oraz ASG w Szczecinie, Akta DWOP, sygn. nr 2884, t. 251, Opracowanie DWOP z 12.10.1990 r., s. 1 ().: POWT nr 55 Gdynia Port (POZ) POWT nr 56 Gdynia Port (bliski dozór – 4 Mm)Wyposażone w radary nowej generacji t. ORS–754 pracujące w zakresie 4 Mm (). POWT nr 57 Sopot Kamienny Potok – nie wybudowano.
W końcu 1990 na wyposażeniu większości POWT WOP znajdowały się stacje r./lok. nowej generacji t. ORS-754. Stacje te wprowadzono do służby w latach 1985–1990. Tylko na wyposażeniu POWT nr 55 i 62 na odcinku Kaszubskiej Brygady WOP znajdowały się urządzenia t. TRO-534.
Struktura organizacyjna samodzielnego batalionu kontroli granicznej w Gdyni Porcie w 1949 dowództwo i sztab kompania nr 1 kompania nr 2.
batalionu portowego WOP Gdynia w kwietniu 1953: strażnice portowe 1–4.
batalionu portowego WOP Gdynia pod koniec 1954 i 1 stycznia 1955: 7 strażnic portowych (nr 1, 2, 3, 4, 5 i 6 strażnica ogólnoportowa z ekipami kontrolnymi i kontrolerami) strażnica nr 7 do kontroli ruchu rybackiego.
batalionu portowego WOP Gdynia od września 1959: 3 kompanie.
batalionu portowego WOP Gdynia w połowie 1969: 3 kompanie portowe.
batalionu portowego WOP Gdynia na dzień 1 lipca 1971: 3 strażnice portowe strażnica odwodowa pluton łączności pluton ochrony kwatermistrzostwo drużyna gospodarcza.
Dowódcy batalionu mjr Szczepan Haba (był 1.01.1955). ppłk Dziubiński (był 8.04.1974).
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Bataliony portowe WOP Kategoria:Wojsko Polskie w Gdyni Kategoria:Formacje graniczne w Gdyni Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1949