thumb|Teatr Bolszoj w Petersburgu w 1886 roku, przed rozbudową thumb|Scena z baletu Les Pilules magiques w Teatrze Maryjskim w Petersburgu, 1886 thumb|Jekatierina Waziem w balecie Paquita z 1846 roku, który Minkus wzbogacił muzycznie w 1881 roku, specjalnie dla niej. Teatr Bolszoj w Petersburgu thumb|Akt II baletu La Bayadère w Teatrze Maryjskim w Petersburgu, 1900 thumb|Olga Lepieszynska w Don Kichocie, 1940 thumb|Współczesna aranżacja Don Kichota: akt I, Teatr Bolszoj, Moskwa, 2011 thumb|La Bayadère, 2011 Ludwig Minkus, właśc. Aloysius Bernhard Philipp Minkus, znany też jako Leon Fiodorowicz Minkus (ur. 23 marca 1826 w Innere Stadt (Wiedeń), zm. 7 grudnia 1917 w Wiedniu) – austriacki kompozytor.
Najpłodniejszy kompozytor baletowy drugiej połowy XIX wieku, dyrygent i autor oryginalnej muzyki lub opracowań muzycznych blisko 30 baletów, w znacznej części Mariusa Petipy. Pedagog. Komponował również koncerty i etiudy skrzypcowe. Przez wiele lat żył i pracował w Rosji.
Życiorys Ludwig Minkus pochodził z żydowskiej rodziny o polskich lub czeskich korzeniach. Jego rodzice, Theodor Johann Minkus i Maria Franziska Heimann, w przeddzień ślubu przeszli na katolicyzm. Ludwig (wtedy Aloysius) zaczął się uczyć gry na skrzypcach w wieku 4 lat, a w wieku ośmiu uchodził już za cudowne dziecko. Mając 12 lat rozpoczął studia w wiedeńskim Towarzystwie Przyjaciół Muzyki. W młodości grał w orkiestrze Johanna Straussa (syna), wiele podróżował. W wieku 26 lat został pierwszym skrzypkiem Opery Wiedeńskiej. W tym okresie otrzymał zaproszenie od księcia Nikołaja Jusupowa, aby objąć kierownictwo jego prywatnej orkiestry. Przyjąwszy to zaproszenie, pracował w prywatnym teatrze w Petersburgu w latach 1853–1855, komponując muzykę do dworskich przedstawień baletowych.
Minkus mieszkał w Rosji przez kolejne 40 lat (do 1891 roku). Ożenił się tam (w 1855 roku) z Austriaczką Marią Antoinette Schwarz, nie mieli dzieci. Od 1856 roku pracował jako pierwszy skrzypek Teatru Bolszoj w Moskwie. Wkrótce otrzymał również stanowisko dyrygenta opery włoskiej w tym teatrze. Od 1864 roku był jednocześnie profesorem w Konserwatorium Moskiewskim. Blisko współpracował z francuskimi tancerzami i choreografami: Arthurem Saint-Léonem i Mariusem Petipą, co przyniosło mu sławę i uznanie w Europie. Za namową Petipy przeniósł się w 1871 roku do Petersburga, gdzie przyjął stanowisko etatowego kompozytora baletowego teatrów carskich. Tam przez kolejne 15 lat skomponował lub opracował muzykę do około 20 baletów Petipy, wystawianych w tamtejszych teatrach: Bolszoj i Maryjskim. Po likwidacji etatu kompozytora baletowego w 1886 roku Minkus przeszedł na emeryturę i w 1891 roku wrócił z żoną do Wiednia. Po jej śmierci w 1895 roku żył samotnie w nędzy. Dodatkowo wybuch I wojny światowej pozbawił go skromnej, rosyjskiej emerytury. Całkowicie zapomniany, zmarł na zapalenie płuc mając 91 lat. Po śmierci został pochowany na cmentarzu Döblinger w Wiedniu. Na fali antysemickiej polityki w 1939 roku został ekshumowany i pogrzebany w anonimowej zbiorowej mogile, a jego grób został zniszczony przez nazistów.
Twórczość (balety) i daty premier Dla Teatru Bolszoj w Petersburgu Le Poisson doré (Złota rybka), choreografia: A. Saint-Léon, 20 listopada 1867 (8 listopada starego stylu) Le Lys (Lilia), choreografia: A. Saint-Léon, 2 listopada 1869 (21 października starego stylu) La Camargo (Kamargo), choreografia M. Petipa, 29 grudnia 1872 (17 grudnia starego stylu) Les Brigands (Rozbójnicy), choreografia M. Petipa, 6 lutego 1875 (26 stycznia starego stylu) Les Aventures de Pélée (Przypadki Pepeusa), choreografia M. Petipa, 30 stycznia 1876 (18 stycznia starego stylu) La Bayadère (Bajadera), choreografia M. Petipa, 4 lutego 1877 (23 stycznia starego stylu) Roxana, la beauté du Monténégro (Roksana), choreografia M. Petipa, 10 lutego 1878 (29 stycznia starego stylu) La Fille des Neiges (Córka śniegów), choreografia M. Petipa, 19 stycznia 1879 (7 stycznia starego stylu) Mlada (Młada), choreografia M. Petipa, 14 grudnia 1879 (2 grudnia starego stylu) Zoraïa, ou La Maure en Espagne (Zoraja), choreografia M. Petipa, 13 lutego 1881 (1 lutego starego stylu).
Opracowania muzyczne dla Teatru Bolszoj w Petersburgu Fiametta, ou L′amour du Diable (Fiametta, czyli miłość diabła) (rozbudowany La Flamme d′amour, ou La Salamandre (Płomień miłości, czyli Salamandra)), choreografia A. Saint-Léon, 25 lutego 1864 (13 lutego starego stylu) Don Quixote (Don Kichot) (rozbudowany do 4 aktów i 8 obrazów), choreografia M. Petipa, 21 listopada 1871 (9 listopada starego stylu) Le Papillon (Motyl) (oryginalna kompozycja Jacques’a Offenbacha), choreografia M. Petipa na podstawie pierwowzoru Marie Taglioni, 19 stycznia 1874 (7 stycznia starego stylu) Le Songe d’une nuit d'été (oryginalna kompozycja Feliksa Mendelssohna), choreografia M. Petipa, 26 lipca 1876 (14 lipca starego stylu) Frisac, ou La Double noce, aranżacja na podstawie Meyerbeera, Verdiego, Belliniego i Rossiniego, choreografia M. Petipa, 23 marca 1879 (11 marca starego stylu) La Fille du Danube, oryginalna kompozycja Adolphe Adama, choreografia M. Petipa na podstawie Filippa Taglioniego, 8 marca 1880 (24 lutego starego stylu) Pâquerette, oryginalna kompozycja François Benoista w wersji stworzonej w 1860 roku przez Cesare Pugniego, choreografia M. Petipa na podstawie A. Saint-Léona, 22 stycznia 1882 (10 stycznia starego stylu) Le Diable à Quatre (jako La Femme capricieuse), oryginalna kompozycja Adolphe Adama w wersji stworzonej w 1850 roku przez Cesare Pugniego, 5 lutego 1885 (23 stycznia starego stylu).
Dla Teatru Bolszoj w Moskwie Deux jours en Venise (Dwa dni w Wenecji) choreografia?, 1862 La Flamme d′amour, ou La Salamandre (Płomień miłości, czyli Salamandra), choreografia A. Saint-Léon, 24 listopada 1863 (12 listopada starego stylu) Don Quixote (Don Kichot) oryginalna wersja w 3 aktach i 8 obrazach, choreografia M. Petipa, 26 grudnia 1869 (14 grudnia starego stylu) Nuit et Jour, choreografia M. Petipa, 30 maja 1883 (18 maja starego stylu).
Prace dla innych teatrów L′Union de Thétis et Pélée, choreografia?, 1857, Teatr Pałacu Jusupowa w Petersburgu Néméa, ou L′Amour vengé (skrócona do 2 aktów wersja Fiametta, ou L′amour du Diable), choreografia A. Saint-Léon, 11 lipca 1864, Théâtre Impérial de l’Opéra w Paryżu La Source (Źródło) (skomponowany wspólnie z Léo Delibesem), choreografia A. Saint-Léon, 12 listopada 1866 Théâtre Impérial de l’Opéra w Paryżu Le Poisson doré (Złota rybka) (jeden akt), choreografia A. Saint-Léon, 1 grudnia 1866 (20 listopada starego stylu), Amfiteatr na Wyspie Olgi, Peterhof Les Pilules magiques (Czarodziejskie pigułki), choreografia M. Petipa, 21 lutego 1886 (9 lutego starego stylu), Teatr Maryjski, Petersburg L’Offrandes à l’Amour (Ofiary Amora), choreografia M. Petipa, 3 sierpnia 1886 (22 lipca starego stylu), Teatr Maryjski, Petersburg.
Fragmenty wzbogacające istniejące balety Entr’acte – solo skrzypcowe do baletu Orfa Adolphe Adama, 1862 Pas de deux dla Jekatieriny Waziem do baletu Satanella do muzyki N.H. Rebera i F. Benoista, 1875 Grand Pas classique dla Eugenii Sokołowej do baletu La Perle de Séville do muzyki Santosa Pinto, 1877 Pas de deux dla Anny Sobieszczańskiej do baletu Jezioro łabędzie do muzyki Piotra Czajkowskiego, 1877 (fragment ten został później zaadaptowany przez Czajkowskiego i jest obecnie znany jako Pas de deux Czajkowskiego) Wariacja dla Eugenii Sokołowej do baletu Trilby do muzyki J. Gerbera, 1879 Grand Pas classique dla Jekatieriny Waziem do baletu Paquita do muzyki É. Deldeveza, 1881 Mazurka des enfants do tegoż baletu, 1881 Przeróbka Pas de trois w tymże balecie, 1881 Pas de deux dla Marii Gorszenkowej do baletu Giselle do muzyki A. Adama, 1884 Wariacja dla Virginii Zucchi do baletu La fille mal gardée (Córka źle strzeżona) do muzyki P.L. Hertla, 1885.
Inscenizacje Minkusa w Polsce 9 kwietnia 1964 roku odbyła się polska premiera baletu Don Kichot w Państwowej Operze w Warszawie 9 kwietnia 1966 roku – premiera Don Kichote w Operze Wrocławskiej 5 marca 1967 roku – premiera Don Kichota w Teatrze Wielkim w Warszawie 31 stycznia 1976 roku – premiera Don Kichota w Operze Bałtyckiej w Gdańsku 8 stycznia 1977 roku – premiera Don Kichota w Teatrze Wielkim im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu 31 maja 1986 roku – premiera Don Kichota w opracowaniu Alexandra Polubentseva w Teatrze Wielkim w Łodzi 3 czerwca 1989 – premiera Paquity w programie Barwy tańca w Operze Śląskiej w Bytomiu 31 grudnia 1989 roku – premiera fragmentów Bajadery i Paquity w czasie Galowego wieczoru baletowego w Teatrze Wielkim w Warszawie 1 grudnia 1990 roku – premiera Don Kichota w reżyserii Andrzeja Glegolskiego w Teatrze Wielkim w Warszawie 24 lutego 1996 roku – premiera Don Kichota w Opera Nova w Bydgoszczy 6 lutego 1999 roku – premiera Bajadery w Teatrze Wielkim w Łodzi 8 marca 2002 roku – premiera Don Kichota w Teatrze Wielkim im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu 9 marca 2002 roku – premiera Intrygi Amora, czyli Don Kichot Operze Bałtyckiej w Gdańsku 27 września 2003 roku – premiera Don Kichota w Operze Śląskiej w Bytomiu 15 maja 2004 roku – premiera Bajadery w Teatrze Wielkim w Warszawie 20 lutego 2009 roku – premiera baletu Don Kichot w Operze Wrocławskiej 26 października 2013 – premiera Don Kichota w Teatrze Wielkim w Łodzi 29 maja 2014 roku – premiera nowej wersji choreograficznej Aleksieja Fadiejeczewa baletu Don Kichot w Teatrze Wielkim w Warszawie.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Austriaccy kompozytorzy Kategoria:Kompozytorzy romantyzmu Kategoria:Urodzeni w 1826 Kategoria:Zmarli w 1917