Zawójkowate (Valvatidae) – szeroko rozprzestrzeniona rodzina obejmująca drobne, słodkowodne ślimaki skrzelodyszne. Liczy około 70 gatunków. W Polsce w różnych typach wód śródlądowych występują przedstawiciele czterech gatunków należących do tej rodziny.

Etymologia nazwy Nazwa pochodzi od rodzaju typowego, Valvata (zawójka) (valva, ae łac. – skorupka).

Cechy morfologiczne Muszle o zróżnicowanym kształcie, od płasko zwiniętych do szerokostożkowatych, kulisto-stożkowatych, stożkowato-wieżyczkowatych, niewielkie. Wyciągnięta w ryjek głowa zaopatrzona w dwa długie, cienkie, blisko osadzone czułki. Oczy położone u podstawy czułków, tuż za nimi. Noga w części przedniej podzielona na dwa płaty, które w trakcie poruszania odchylają się na boki i ku tyłowi. Skrzele podwójnie pierzaste, leży w pobliżu krawędzi płaszcza, towarzyszy mu leżący z lewej strony czułek płaszczowy, który jest pokryty nabłonkiem rzęskowym. Obydwa te narządy mogą wystawać na zewnątrz jamy płaszcza.

Występowanie Szeroko rozprzestrzenione na półkuli północnej. W Polsce występują trzy gatunki: zawójka pospolita (Valvata piscinalis) i zawójka płaska (Valvata cristata), rozpowszechnione w całym kraju z wyjątkiem obszarów górskich, oraz zawójka rzeczna (Borysthenia naticina). Wykazywana z Polski zawójka przypłaszczona (Valvata pulchella) jest obecnie synonimizowana z Valvata piscinalis.

Biologia i ekologia Zajmowane siedliska Poszczególne gatunki występują w różnych typach zbiorników wodnych i cieków, na dnie piaszczystym, piaszczysto-mulistym, mulistym, głównie w płytkim litoralu. Niektóre gatunki (V. piscinalis f. antiqua) występują także w głębszych partiach wód, w sublitoralu i profundalu. Odżywianie Filtratory i zdrapywacze. Odżywiają się detrytusem, peryfitonem, zeskrobywanymi radulą fragmentami tkanek roślin wodnych. Rozmnażanie Obojnaki, silnie rozwinięte prącie znajduje się poniżej prawego czułka.

Podział systematyczny Rodzina liczy około 70 współczesnych gatunków, opisano także ponad 200 gatunków kopalnych. W rodzinie zawójkowatych nie wyodrębniono podrodzin, wyróżnia się natomiast następujące rodzaje: Amplovalvata Yen, 1952 † Ariomphalus Bandel & F. Riedel, 1994 † Borysthenia Lindholm, 1914 Megalovalvata Lindholm, 1906 Microcyclas Raspail, 1909 † Pseudomegalovalvata Kozhov, 1936 Sinorificium F. Guo, 1982 † Valvata O.F. Müller, 1773 – rodzaj typowy

Zobacz też mięczaki Polski

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Valvatidae w AnimalBase Animal Base, dostęp: 26 maja 2014. Valvatidae w bazie NCBI dostęp: 25 maja 2014. Haszprunar G. 2014. A nomenclator of extant and fossil taxa of the Valvatidae (Gastropoda, Ectobranchia). „ZooKeys” 377: 1–172. pdf.

Kategoria:Zawójkowate Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya