Henryk Katz (ur. 1 kwietnia 1914 we Lwowie, zm. 1990 w Wielkiej Brytanii) – polski historyk dziejów nowożytnych oraz międzynarodowego ruchu robotniczego, profesor Uniwersytetu Łódzkiego.
Życiorys W 1937 ukończył ekonomię w Wyższej Szkole Handlu Zagranicznego we Lwowie. Dzięki wynikowi studiów uzyskał roczne stypendium na pobyt naukowy w Paryżu i w Londynie. Wybuch II wojny światowej zastał go w Wielkiej Brytanii, gdzie pracował w różnych zawodach i zapisał się na studia z historii gospodarczej na Uniwersytecie Londyńskim. W 1943 zaciągnął się do armii brytyjskiej i wziął udział w walkach na zachodzie Europy. Służył w stopniu sierżanta i jako tłumacz w okupowanym przez aliantów Berlinie.
Po demobilizacji pod wpływem przekonań komunistycznych powrócił w listopadzie 1947 do Polski. W 1949 zatrudniony na UŁ, tam uzyskał doktorat w 1950 na podstawie pracy Warunki historyczne powstania naukowego socjalizmu, przygotowanej pod kierunkiem Natalii Gąsiorowskiej. Zastępca profesora w 1951, docent w 1954, profesor nadzwyczajny – 1964. Kierownik od 1957 Zakładu Historii Międzynarodowego Ruchu Robotniczego w Instytucie Historii UŁ. W 1958–1959 przebywał na stypendium Fundacji Forda w Wielkiej Brytanii, zaprzyjaźnił się wówczas z historykiem ruchu robotniczego . W latach 1966–1969 kierownik Katedry Historii Powszechnej Nowożytnej w latach 1966–1969. Po wydarzeniach marcowych odszedł z UŁ i przeniósł się do Warszawy. W latach 1969–1971 był zatrudniony w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. W 1969 ubiegał się o wizę na leczenie córki w Wielkiej Brytanii. W ramach czystki antysemickiej władze wymusiły na nim wówczas opuszczenie kraju.
W marcu 1972 wyemigrował do Wielkiej Brytanii, gdzie otrzymał stanowisko profesora wizytującego na University of Nottingham, gdzie gościł jako wykładowca w 1964 i 1967, a następnie stałe zatrudnienie na w Coventry. Zajmował się dziejami ruchu robotniczego oraz historią państw anglosaskichWyjątkiem jest tu praca z bizantynistyki: H. Katz, Spór o marksistowską bizantynistykę fragmentem walki ideologicznej na terenie Anglii, „Kwartalnik Historyczny” 61 (1953), nr 3, s. 434–444.. Współpracował w Polsce m.in. z Feliksem Tychem, a w Coventry z historykiem Afryki Wschodniej . Przeszedł na emeryturę przed śmiercią, nie uzyskując pełnego świadczenia. Zmarł w wyniku choroby nowotworowej w 1990.
Wybrane publikacje (przekład) Hildegard Hetzer, Błędy wychowawcze, tłum. Henryk Katz i Maurycy Salpeter, Lwów: Pedagogika dla Wszystkich 1938. Nowoczesna historia gospodarcza i społeczna: skrót wykładów wygłoszonych w II semestrze roku akademickiego 1948/49, Katowice: Bratnia Pomoc Studencka Państwowej Wyższej Szkoły Administracji Gospodarczej w Katowicach 1949. W stulecie Wiosny Ludów 1848-1948, t. 3: Wiosna Ludów w Europie. Cz. 2, Zagadnienia ideologiczne, w oprac. Henryka Katza, Witolda Łukaszewicza, Gryzeldy Missalowej, Warszawa: PIW 1949. Socjalizm naukowy i jego twórcy w dobie Wiosny Ludów, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1950. Historia ruchów społecznych XIX i XX wieku, cz. 1: (1789-1870), Łódź: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1950 (wyd. 2 – 1951). Zagadnienie walki klasowej i rewolucji jako punktu wyjścia i podstawa periodyzacji historii, Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe 1951. Z dziejów ludu murzyńskiego w USA, Warszawa: „Czytelnik” 1952. (współautorzy: J. Dutkiewicz, N. Gąsiorowska) Historia kl. 7, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1953 (wiele wydań). Droga do Manifestu Komunistycznego, Warszawa: „Wiedza Powszechna” 1954 (wyd. 2 popr – 1955). (wstęp) T. A. Jackson Walka Irlandii o wolność, tłum. Aleksander Bramson, H. Katz – wstęp, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1955. Odkłamać marksizm, Warszawa: Książka i Wiedza 1957. (redakcja) Charles A. i Mary R. Beard Rozwój cywilizacji amerykańskiej, t. 1-2, tłum. Teresa Święcka, wstęp Fryderyka Kalinowska, przypisy Henryk Katz, Warszawa: PWN 1961. Liga reformy: studium politycznej organizacji robotniczej w średniowiktoriańskiej Anglii, Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962. Przewrót przemysłowy i walka o przemiany demokratyczne w Anglii w latach 1770–1848, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1962. (współautor: Gryzelda Missalowa) Socjalizm utopijny na przełomie XVIII i XIX w., Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych 1962. (Wstęp i przypisy) G. M. Trevelyan, Historia Anglii, tłum. Antoni Dębnicki, wstęp i przypisy Henryk Katz, Warszawa: PWN 1963 (wyd. 2 – 1965, wyd. 3 – 1967). Pierwsza Międzynarodówka a sprawa polska: dokumenty i materiały, red. Henryk Katz, Warszawa: „Książka i Wiedza”, 1964. Robotnicy angielscy wobec powstania styczniowego, Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe – Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo PAN 1964. Anglia u progu demokracji, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1965. Karol Marks i jego epoka, Warszawa: „Książka i Wiedza” 1965. Historia międzynarodowego ruchu robotniczego i socjalizmu do utworzenia Drugiej Międzynarodówki, Warszawa: Centralna Szkoła Partyjna przy KC PZPR 1968. (wstęp) Vernon Louis Parrington, Mentalność kolonialna 1620-1800, tłum. Henryk Krzeczkowski, wstęp Henryk Katz, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1968. (redakcja) Vernon Louis Parrington, Romantyczna rewolucja w Ameryce 1800-1860, tłum. Henryk Krzeczkowski, wstęp i red. nauk. Henryk Katz, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1970. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971. The emancipation of labor: a history of the first international, New York: Greenwood Press 1992.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Prace Henryka Katza w katalogu Biblioteki Narodowej
Kategoria:Absolwenci Akademii Handlu Zagranicznego we Lwowie Kategoria:Członkowie Marksistowskiego Zrzeszenia Historyków Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Emigranci marcowi Kategoria:Polacy – wojskowi armii brytyjskiej Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy historycy emigracyjni Kategoria:Polscy historycy gospodarczy Kategoria:Polscy historycy ruchu robotniczego Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Zmarli w 1998 Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie