Kościół kolegialny św. Pawła Rozbitka (, ) – rzymskokatolicka kolegiata i kościół parafialny w Valletcie na Malcie.
Historia Oryginalny kościół Od samego początku kościół św. Pawła Rozbitka miał bliskie relacje z zakonem joannitów. Pierwszy kościół zbudowany został według projektu Girolamo Cassara. Zlokalizowany był na miejscu, gdzie dziś znajduje się kościół Jezuitów. Budowę rozpoczęto w 1570 ze środków katedralnych, zaś ukończono w grudniu 1582. Kościół był nieduży, miał jedynie pięć ołtarzy. W stosunkowo krótkim czasie po ukończeniu biskup Tomás Gargallo przekazał kościół i przylegającą doń działkę Jezuitom, a w zamian zaoferował proboszczowi miejsce na nowy kościół.
Istniejąca świątynia Pierwotnie zbudowany został niewielki kościół, lecz z czasem zaistniała potrzeba jego rozbudowy. Prace przy powiększaniu kościoła rozpoczęto w 1639; trwały one ponad 40 lat. W trakcie rozbudowy pokaźne sumy pieniędzy przekazali na kościół wielcy mistrzowie zakonu joannitów Juan de Lascaris-Castellar, Nicolas Cotoner, Gregorio Carafa, a także biskup Lorenzo D’Astiria, Università (rada miasta), kler i parafianie. 22 lutego 1733 papież Klemens XII podniósł kościół do rangi kolegiaty, a 14 maja 1740 arcybiskup Paul Alphéran de Bussan poświęcił główny ołtarz, a z nim również cały kościół.
Architektura Fasada Istniejąca fasada kościoła, która w 1886 zastąpiła poprzednią, jest w stylu eklektycznym z licznymi elementami baroku. Jej projektantem był , znany maltański lekarz, filozof i architekt z Siġġiewi.thumb|left|280px|Fasada kościoła Rzeźby na fasadzie wykonał Antonio Basuttil. Budynek oflankowany jest dwoma dzwonnicami, na których zawieszonych jest sześć (poprzednio siedem) dzwonów.
Oryginalne dzwony, w liczbie siedmiu, wykonane zostały w 1850 w Genui we Włoszech. Z powodu uszkodzenia dwóch z nich, w 1979 odlane zostały, we włoskiej odlewni dzwonów A. Mazzola w Novarze, nowe. 18 stycznia 1979 poświęcił je arcybiskup Joseph Mercieca. Fundusze na cztery dzwony zebrane zostały wśród maltańskiej społeczności odpowiednio w Australii, USA, Kanadzie i Wielkiej Brytanii. Jeden dzwon ufundowało Bractwo Matki Boskiej Łaskawej, a pozostałe parafianie i inni darczyńcy. Dzwony noszą imiona: Paulina (największy), Święty Paweł, Łukasz, Józef, Agata, Matka Boska Łaskawa oraz Chrystus Zbawiciel.
Poniżej dzwonnic na fasadzie znajdują się kamienne figury, autorstwa Vincenzo de Candia, przedstawiające św. Piotra i św. Pawła. Nad głównymi drzwiami stoi statua Niepokalane Poczęcie, przypomnienie dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Matki Bożej, ogłoszonego 8 grudnia 1854 przez papieża Piusa X.
Główne drzwi, wykonane z twardego drewna dębowego ozdobione są brązem. Ponad każdymi drzwiami bocznymi jest marmurowa tablica z inskrypcją po łacinie. Tablica nad lewymi drzwiami upamiętnia poświęcenie świątyni Bogu w podzięce za przybycie św. Pawła na Maltę, i głosi: DeoIn Honorem Pauli ApostoliCunctarum Gentium DoctorisQui Melitam Divinitus Tempestate ApostolusPatres nostros Christi Fidem edocuitMelitenses Hoc Templum DedicaverePietate Religionisque MonumentumAnno MDLXIXthumb|Nawa kościoła, widoczne wnętrze kopuły oraz jeden z obrazów Palombiego na sklepieniu Tablica nad prawymi drzwiami umieszczona została ku przypomnieniu budowy nowej fasady w 1886: In Elegantiorem FormamClientium Pietas RestituitSacris Turribus Altius EductusAnno Christiano MDCCCLXXXVI
Wnętrze kościoła Długość kościoła wynosi 35 metrów, zaś szerokość 22 metry. Zawiera nawę główną, szeroką na 9 metrów, dwie nawy boczne, zakrystię po lewej stronie, oraz oratorium po prawej. W nawach bocznych znajduje się dziesięć małych kaplic, każda nakryta kopułą. Pierwotnie kościół zbudowany był na planie krzyża łacińskiego, jednak dobudowanie kaplic zmieniło układ na krzyż patriarchalny.
Nawa główna i prezbiterium Trzyprzęsłową nawę główną oraz prezbiterium otaczają pilastry i szesnaście marmurowych kolumn w stylu jońskim. Przykrywa je sklepienie kolebkowe z sześcioma lunetami i oknami nad nawą oraz dwoma nad prezbiterium, zaprojektowane przez architekta i malarza Bartolomeo Garagonę (1584–1641). Istniejące obrazy na sklepieniu są pędzla włoskiego malarza Attilio Palombiego (1860–1913), które wykonane zostały na początku XX wieku. Zastąpiły one wcześniejsze, mocno zniszczone obrazy malowane przez Maltańczyka Giuseppe Hyzlera i Letterio Subby z Mesyny.
thumb|left|200px|Prezbiterium z ołtarzem głównym, baldachimem i obrazem tytularnym w apsydzie Obrazy na sklepieniu przedstawiają epizody z życia Apostoła Pawła: nad prezbiterium Ananiasz kładzie ręce na św. Pawle po jego nawróceniu, zaś nad nawą główną Święty Paweł przemawia do mędrców ateńskich na Areopagu, Apoteoza Apostoła w chwale Trójcy Świętej oraz Bóg Ojciec zleca Apostołowi opiekę nad Maltą.
W lunetach otaczających sklepienie przedstawione są anioły. Po bokach sześciu okien nad nawą przedstawionych jest dwunastu apostołów, zaś okna nad prezbiterium flankują obrazy świętych z wczesnych czasów chrześcijaństwa. Wokół nawy rozmieszczonych jest czternaście stacji Via Sagra, pochodzących z 1935. Ambona z białego marmuru, zdobiona brązowymi figurami zaprojektowana została przez Palombiego.
Posadzka świątyni zawiera około czterdziestu marmurowych, bogato zdobionych płyt nagrobnych prałatów i dobroczyńców parafii i kościoła.
Oryginalne prezbiterium było mniejsze niż obecne. Zostało powiększone do dzisiejszych rozmiarów w 1762 przez portugalskiego wielkiego mistrza Emanuela Pinto. Wspaniały ołtarz główny, wykonany z białego marmuru jest darem szlacheckich rodzin Testaferrata i Cassia. Zawiera relikwie św. Aureliusza i św. Bonifacego. Ołtarz został 14 maja 1740 uroczyście poświęcony przez biskupa Paula Alphérana de Bussan. Antepedium ołtarza wykonane jest z litego srebra i przedstawia scenę rozbicia statku św. Pawła. Datowane jest na czasy Zakonu, a jego fundatorami była rodzina Camenzuli, która również dotowała srebrne antepedia do kaplic św. Kajetana i Najświętszego Sakramentu. Nad ołtarzem zawieszony jest baldachim z delikatnego jedwabiu, ręcznie haftowany złotymi nićmi.
Pod kościołem znajduje się krypta, w której podczas okupacji Malty przez Francuzów zakopane zostały wszystkie wartościowe rzeczy z kościoła. Uniknęły w ten sposób zabrania przez żołnierzy Bonapartego.
Kopuła thumb|280px|Kopuła kolegiaty; widok od wnętrza
Kopuła o rzadko spotykanym kształcie elipsy znajduje się nad skrzyżowaniem nawy głównej, transeptu i prezbiterium. Jej projektantem i wykonawcą przed 1680 był znany maltański architekt Lorenzo Gafà, brat rzeźbiarza Melchiorre Cafà. Kopuła została wykonana z maltańskiego wapienia, zaś wieńcząca ją latarnia jest drewniana. Budowę kopuły znacznie zasilił funduszami wielki mistrz Gregorio Carafa. Obrazy wewnątrz kopuły są dziełem Palombiego; obrazują one Świętego Pawła w chwale w otoczeniu aniołów, Świętego Pawła w otoczeniu proroków, Świętego Pawła między Doktorami Kościoła oraz Świętego Pawła głoszącego kazanie do pogan. Na czterech pendentywach umieszczone są wizerunki czterech Ewangelistów. W dolnej części kopuły znajduje się tarcza herbowa Malty.
Organy thumb|left|260px|Galeria organowa
Organy, zamknięte w zdobionej i misternie rzeźbionej drewnianej ramie, i umieszczone na bogato pozłacanej galerii organowej ponad głównymi drzwiami są dziełem Gaetano Turiglio z Mesyny, osiadłego na Malcie po trzęsieniu ziemi w tym mieście w 1908.
Flankując galerię organową, po obu stronach drzwi znajdują się dwa obrazy przedstawiające diakonów-męczenników: św. Stefana i św. Wawrzyńca, pędzla Giuseppe Calì. Poniżej obrazu św. Stefana znajduje się nisza z wizerunkiem Ecce Homo, zaś pod obrazem św. Wawrzyńca - wyrzeźbiona z litego dębu chrzcielnica datowana na 1693.
Stalle i apsyda Część prezbiterium za ołtarzem głównym została dobudowana rok przed budową kopuły, i jak ta ostatnia została zaprojektowana przez Lorenzo Gafà. Fundusze na budowę przekazał Cesare Passalacqua, opiekun i dobroczyńca kościoła. Jego portret znajduje się w zakrystii. Również wielki mistrz Nicolas Cotoner przekazał fundusze na budowę. Po bokach umieszczone są 22 drewniane stalle, po jedenaście z każdej strony. Jedna ze stall po lewej stronie ozdobiona jest herbem biskupim i okryta jest czerwonym aksamitem; jest to stalla, w której zasiada arcybiskup.
Po obu stronach ponad stallami wiszą dwa poziome płótna, namalowane przez Giuseppe Velasco z Palermo. Obraz po prawej stronie przedstawia Świętego Pawła uzdrawiającego chorych, zaś ten po lewej – Świętego Pawła przy łożu ojca namiestnika Malty Publiusza.
W apsydzie znajduje się marmurowy ołtarz, upiększony dwoma brązowymi płaskorzeźbami przedstawiającymi, odpowiednio, Świętego Pawła przed cesarzem w Rzymie oraz Ścięcie Świętego Pawła. Budowa ołtarza została ukończona w 1937, jej koszty poniósł ówczesny prokurator kościoła kanonik Manwel Muscat. Obraz tytularny kościoła, umieszczony nad ołtarzem, przedstawia św. Pawła i św. Łukasza wchodzących na brzeg po katastrofie statku, w tle widać pozostałych rozbitków walczących z falami morskimi. Obraz jest pracą Włocha Matteo Pereza d'Aleccio (1547–1616) ze szkoły Michała Anioła, a został zamówiony do pierwszego kościoła przez biskupa Tomása Gargallo, który, zgodnie z ówczesnym zwyczajem, jako fundator jest również przedstawiony na obrazie. Dwa pionowe obrazy po bokach ołtarza to, wspomniany już św. Publiusz, pierwszy biskup Malty, oraz św. Emidiusz. Oba wyszły spod pędzla Giuseppe Pace.
Olbrzymi obraz znajdujący się w apsydzie na sklepieniu konchowym ponad ołtarzem ukazuje Nawrócenie św. Pawła na drodze do Damaszku i, jak większość obrazów na sklepieniu, jest dziełem Attilio Palombiego. Tuż poniżej Palombi namalował medalion przedstawiający Matkę Bożą czule trzymającą w ramionach Dzieciątko Jezus. Medalion flankują figury dwóch aniołów, z których jeden trzyma kielich z Hostią Świętą, zaś drugi krzyż.
Kaplice Kaplice w kościele św. Pawła Rozbitka były pod opieką różnych cechów (gildii rzemieślniczych). Ich członkowie bądź budowali, bądź utrzymywali kaplice, w których odbywały się nabożeństwa ku czci świętego patrona ich rzemiosła lub rodzaju handlu. Kaplice po lewej stronie kolejno od wejścia to: św. Michała, św. Kryspina i św. Kryspiniana, Najświętszego Sakramentu, św. Kajetana, Świętego Krzyża. Kolejno od wejścia po prawej stronie to kaplice: św. Marcina, św. Homobonusa, Matki Bożej Łaskawej, św. Józefa, św. Teresy z Ávili.
Kaplica św. Michała Pierwsza kaplica po lewej stronie od wejścia, ufundowana w 1664, należy do hurtowników, detalistów, sprzedawców ryb i warzyw. Obraz w ołtarzu, wykonany jako marmurowa mozaika, jest kopią słynnego obrazu Guido Reniego Święty Michał Archanioł. Zastąpił on oryginalny obraz z ołtarza, który jest przechowywany w Chapter Hall kościoła. Dwie boczne mozaiki są pracą Emvina Cremony (1919–1987), znanego maltańskiego malarza, i przedstawiają wydarzenia połączone z nadprzyrodzoną opieką św. Michała. Cykl fresków na niewielkiej kopule kaplicy wyszedł spod pędzla Palombiego. Frontowa i boczne ściany są pokryte brązową kompozycją, kopią dzieła Benvenuto Celliniego (1500–1571), przechowywanego w Muzeach Watykańskich. Poniżej stopnia ołtarza znajdują się trzy grobowce, w których zostali pochowani Poveri Morti.
Kaplica św. Kryspina i św. Kryspiniana Kolejna kaplica po lewej jest pod opieką szewców i wytwórców uprzęży. Została im ona przekazana pod opiekę przez biskupa Gargallo w 1614. Obraz w ołtarzu przedstawia tytularnych świętych, i został namalowany przez Rocco Buhagiara (1725–1805), zaś niewielka kopuła kaplicy została udekorowana i pomalowana przez Palombiego. Freski przedstawiają sceny z życia i męczeństwa świętych patronów kaplicy. Konfraternia posiada śrebrny relikwiarz z relikwiami patronów; jest on eksponowany w dzień fiesty w październiku. W dawnych czasach członkowie bractwa ofiarowali w ten dzień swojemu ojcu duchownemu parę butów. Na ołtarzu umieszczony jest stary obraz przedstawiający Matkę Bożą Doktryny Chrześcijańskiej.