Leon Hollenderski lub Léon Löb Ben Dawid Hollaenderski (ur. w 1808 w Wisztyńcu, zm. 20 grudnia 1878 w Paryżu)Hollaenderski Léon, Löb Ben David [w:] Jewish Encyclopedia, 1906, https://www.jewishencyclopedia.com/articles/7817-hollaenderski-leon-lob-ben-david [Dostęp: 31 stycznia 2015]. – działacz polityczny i polsko-żydowski pisarz tworzący w języku polskim i francuskimZofia Borzymińska, Holenderski (Hollaenderski) Leon (Lejb ben Dawid), [w:] Polski Słownik Judaistyczny, https://web.archive.org/web/20160305014244/http://www.jhi.pl/psj/Hollenderski_(Hollaenderski)_Leon_(Lejb_ben_Dawid) [Dostęp: 31 stycznia 2015].. Przed emigracją zajmował się także drukarstwem oraz sprzedażą książekFrançois Guesnet, Hollaenderski, Leon, [w:] YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe, 2010, http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Hollaenderski_Leon [Dostęp: 31 stycznia 2015]..

Życiorys Edukację odbył w Królewcu, a po powrocie do Wisztyńca został mianowany tłumaczem w sądzie w Suwałkach. W 1835 założył pierwszy w Augustowskiem zakład litograficzny. Oprócz tego otworzył księgarnię oraz czytelnięArtur Eisenach, Wielka Emigracja wobec kwestii żydowskiej 1832-1849, Warszawa, 1976 r., s. 175.. Wśród zgromadzonych w niej książek znajdowały się również zakazane przez ówczesną władzę polskie dzieła, które wydano w zaborze pruskim i austriackim, a także na emigracji. Poparcie Hollenderskiego dla niepodległościowych dążeń Polaków przykuło uwagę rosyjskiego rządu. W 1843 roku – po tym, jak został zadenuncjowany, a jego majątek skonfiskowano – udał się do Paryża. Tam, dzięki rekomendacji François Arago, otrzymał stanowisko w jednym z biur linii kolejowych. Czas wolny przeznaczał na twórczość literacką, dzięki której zasłynął jako filozof, moralista, historyk i bibliograf.

Twórczość Po przybyciu do Francji Hollenderski przyłączył się do środowisk związanych z Wielką Emigracją. Wśród poznanych przez niego osób znaleźli się m.in. Antoni Ostrowski, Jan Czyński i Joachim Lelewel. Twórczość tego ostatniego stanowiła inspirację dla Hollenderskiego. Do jego najczęściej przywoływanych dzieł należała książka Les Israèlites de Pologne z 1846 roku. Hollenderski opisał w niej historię Żydów w Polsce od czasów pierwszych Piastów, aż po współczesnośćArtur Eisenach, Wielka Emigracja…, op. cit., s. 178.. Ponadto zarzucił katolickiemu duchowieństwu m.in. wpływanie na proces alienacji żydowskiej części społeczeństwa. Odniósł się również do położenia Żydów w okresie powstania listopadowego. W Les Israèlites de Pologne Hollenderski poruszył także kwestie związane z religijnym aspektem życia swoich rodaków. Jego krytyczne uwagi na temat talmudystów oraz mesjanizmu żydowskiego, które pojawiały się również w innych dziełach, wzbudziły antypatię ortodoksyjnych Żydów.

W trakcie Wiosny Ludów w 1848 roku Hollenderski wystosował dwa apele. Pierwszy z nich skierował do ludności żydowskiej, drugi natomiast do polskiej. Zachęcił w nich do zjednoczenia sił w walce z rosyjskim zaborcą. Dał również wyraz swoim nadziejom na uzyskanie przez Polaków niepodległości.

W drugiej połowie lat 50. XIX w. Hollenderski odszedł z szeregów emigrantów zabiegających o uzyskanie przez Polskę niepodległości. Przyczyną tego było obarczenie Żydów galicyjskich przez owe środowiska częściową odpowiedzialnością za niepowodzenie powstania krakowskiego w 1846 roku. W roku 1865, w napisanym w języku angielskim dziele The History of the Israelites of Poland, zwrócił uwagę na nikły entuzjazm dla procesu emancypacji Żydów w okresie polskich dążeń niepodległościowych.

Dorobek literacki Leona Hollenderskiego obejmował nie tylko dzieła o charakterze politycznym. Wśród licznych publikacji znalazł się również m.in. słownik hebrajsko-francuski oraz traktat o grze w szachy przełożony ze średniowiecznego hebrajskiego na język francuski. U schyłku swego życia Hollenderski „zbliżył się do Alliance Israélite Universelle; publikował w jego organie Archives Israélites”. Oprócz tego popierał koncepcję powołania do życia Legionu Żydowskiego, której autorem był sam Adam Mickiewicz.

Dzieła Inne dziełaKarol Estreicher, Bibliografia polska XIX. stólecia. Tom II., Kraków, 1874, s. 143.: Trilogie philosophique et populaire (Paryż, 1850) L’homme moral, materiel politique et religieux, trilogie populaire et philosophique (Paryż, 1854) Mémoire sur la situation des Israelites en Pologne (Paryż, 1858) Moschek (Paryż, 1859) Discours aux jeunes filles pronounces à l’Ecole gratuite de Bell-Lane à Londres par une protectrice de cet etablissement, traduction française (Paryż, 1861) Méditations d’un proscrit polonais (Paryż, 1861) Okólnik z okazyi otwarcia kawiarni polskiéj pod Orłem białym i Pogonią litewską (Paryż, 1861), tłumaczenie Delices royales ou le jeu des échecs, son histoire, ses règles et sa valeur morale (Paryż, 1864) A la memoire du baron James de Rothschild (Paryż, 1869) La liberté du Franc-Maçon en France (Saint-Denis, 1869) Dix-huit siècles de préjugés chrétiens. Précédé d’une letter approbative par M. Ad. Crémieux avocat (Paryż, 1869)

Przypisy

Bibliografia Zofia Borzymińska, Hollenderski (Hollaenderski) Leon (Lejb ben Dawid), [w:] Polski Słownik Judaistyczny, https://web.archive.org/web/20160305014244/http://www.jhi.pl/psj/Hollenderski_(Hollaenderski)_Leon_(Lejb_ben_Dawid). [Dostęp: 31 stycznia 2015]. Artur Eisenbach, Wielka Emigracja wobec kwestii żydowskiej 1832-1849, Warszawa, 1976 r., s. 175. Karol Estreicher, Bibliografia polska XIX. stólecia. Tom II., Kraków, 1874, s. 143. François Guesnet, [w:] YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe, 2010, http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Hollaenderski_Leon ,[Dostęp: 31 stycznia 2015]. Hollaenderski Léon, Löb Ben David [w:] Jewish Encyclopedia, 1906, https://www.jewishencyclopedia.com/articles/7817-hollaenderski-leon-lob-ben-david, [Dostęp:31 stycznia 2015].

Kategoria:Polscy pisarze romantyzmu Kategoria:Działacze Wielkiej Emigracji Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1808 Kategoria:Zmarli w 1878