Tadeusz Pakuła (ur. 26 lipca 1945 w Łodzi, zm. 7 czerwca 2005 w Moguncji) – polski fizyk specjalizujący się w dziedzinie fizyki polimerów, twórca algorytmów CMA i DLL.
Życiorys Przez całą karierę naukową miał ścisłe związki z łódzkimi ośrodkami naukowymi. Studiował na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie uzyskał tytuł magistra w dziedzinie fizyki w 1968 roku. Pracę naukową rozpoczął w 1967 roku, jeszcze jako magistrant, w Katedrze Fizyki na Wydziale Chemicznym Politechniki Łódzkiej pod kierunkiem profesora Mariana Kryszewskiego. Pod jego opieką odbył też studia doktoranckie na Wydziale Chemicznym Politechniki Łódzkiej, gdzie uzyskał stopień doktora w 1976 roku w dziedzinie chemii fizycznej. Tytuł rozprawy doktorskiej to „Wpływ dynamicznej deformacji na strukturę nadcząsteczkową w polietylenie”. Należy podkreślić, że wraz z innymi członkami zespołu kierowanego przez prof. Kryszewskiego Tadeusz Pakuła należał do pionierów w stosowaniu światła laserowego do badania struktury nadcząsteczkowej w polimerach z wykorzystaniem laserów samodzielnie budowanych w tym zespoleKryszewski, M., Galeski, A., Pakula, T., Verification of the small angle light scattering patterns from undeformed spherulites and the relation between spherulite deformation and stretching of polyethylene films, European Polymer Journal 7, 241 (1971)Pakula, T., Kryszewski, M., Elongation ratio of deformed spherulites, Journal of Polymer Science, Polymer Symposia 38, 87 (1972). W latach 1976–1984 był zatrudniony jako adiunkt w Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN w Łodzi. W tym okresie odbył również staże naukowe w prestiżowych ośrodkach naukowych za granicą: w latach 1977-1978 na Uniwersytecie w Moguncji w zespole prof. E. W. Fischera; w latach 1982-1983, jako „visiting profesor” na Uniwersytecie w Kioto, gdzie współpracował z prof. H. Kawai oraz prof. T. Hashimoto. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1984 roku na Wydziale Chemicznym Politechniki Łódzkiej z dziedziny chemii fizycznej i fizyki polimerów za rozprawę habilitacyjną „Mechaniczne własności niejednorodnych materiałów polimerowych w zależności od ich struktury”; w tej tematyce prowadził badania zarówno doświadczalne, jak i teoretycznePakula, T., The renormalization group method in modeling of mechanical properties of heterogeneous polymeric materials, Polymer Bulletin (Berlin, Germany) 3, 415 (1980). W 1984 roku, na zaproszenie prof. E. W. Fischera, podjął pracę w nowo tworzonym Instytucie Maxa Plancka Badań Polimerów w Moguncji (MPI-P), który szybko stał się wiodącą placówką w dziedzinie badań polimerów na świecie, również dzięki osiągnięciom naukowym prof. Tadeusza Pakuły.
Mimo pracy w zagranicznym ośrodku naukowym prof. Tadeusz Pakuła stale utrzymywał kontakt z uczelniami w Polsce. Dzięki jego inicjatywie wielu młodych naukowców z Polski odbyło staże w MPI-P w Moguncji. Promował polskie zespoły badawcze i czynnie angażował się w przygotowywanie wspólnych projektów. W latach 1994–1995 prof. Tadeusz Pakuła był zatrudniony na części etatu jako profesor na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, a od 1995 roku do końca życia był zatrudniony na Wydziale Chemicznym Politechniki Łódzkiej, gdzie w 1996 roku uzyskał tytuł naukowy profesora w dziedzinie chemii.
Działalność naukowa i dydaktyczna profesora Tadeusza Pakuły w Zakładzie Fizyki Polimerów Politechniki Łódzkiej zaowocowała rozpoczęciem w tym zakładzie (przekształconym w 1999 r. w Katedrę Fizyki Molekularnej) nowej dziedziny badań – symulacji komputerowych dynamiki molekularnej. Nadal współpracował również z Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN w Łodzi. Dzięki prof. Pakule możliwa była ścisła współpraca łódzkich naukowców z Instytutem Maxa Plancka w Moguncji, dzięki czemu możliwe było wykonywanie badań technikami niedostępnymi wówczas w Polsce.
Profesor Tadeusz Pakuła współpracował również z innymi czołowymi ośrodkami naukowymi badań polimerów na świecie, między innymi w Grecji, Francji, Włoszech, USA, Kanadzie, Japonii i Chinach, a na szczególne wyróżnienie zasługuje wieloletnia i bardzo owocna współpraca ze światowej sławy naukowcem, prof. Krzysztofem Matyjaszewskim z Carnegie Mellon University w Pittsburghu w USA.
Działalność naukowa Dorobek naukowy prof. Tadeusza Pakuły to ponad 300 publikacji w najbardziej prestiżowych czasopismach naukowych, jak między innymi , , czy Journal of the American Chemical Society, a także wiele patentów.
Najważniejszy wkład prof. Pakuły w rozwój wiedzy o polimerach dotyczył określenia korelacji pomiędzy strukturą materiałów polimerowych a ich dynamiką molekularną i właściwościami makroskopowymi. Głównym przedmiotem jego badań były polimery o ściśle zdefiniowanej budowie, których morfologię, właściwości reologiczne, dielektryczne i termomechaniczne badał z zastosowaniem innowacyjnych metod eksperymentalnychPakula, T., Geyler, S., Edling, T., Boese, D., Relaxation and viscoelastic properties of complex polymer systems, Rheologica Acta 35 (6), 631 (1996)Vlassopoulos, D., Fytas, G., Pakula, T., Roovers, J., Multiarm star polymers dynamics, Journal of Physics Condensed Matter 13 (41), R855 (2001). Prof. Pakuła specjalizował się w badaniach struktury polimerów technikami rozproszeniowymiPakula, T., Vlassopoulos, D., Fytas, G., Roovers, J., Structure and dynamics of melts of multiarm polymer stars, Macromolecules 31 (25), 8931 (1998). Jednym z najbardziej nośnych i nowatorskich obszarów jego zainteresowań było badanie struktury różnych kopolimerów o zaprojektowanej budowie molekularnej (kopolimerów o różnej sekwencyjności: gradientowych, blokowych, szczepionych lub statystycznych i o różnej topologii: liniowych, gwiaździstych, dendrytycznych lub ultra-rozgałęzionych) i ich zdolności do samo-organizacji i tworzenia regularnych nanostruktur morfologicznychPakula, T., Saijo, K., Kawai, H., Hashimoto, T., Deformation behavior of styrene-butadiene-styrene triblock copolymer with cylindrical morphology, Macromolecules 18 (6), 1294 (1985)Pakula, T., Matyjaszewski, K., Copolymers with controlled distribution of comonomers along the chain, 1: Structure, thermodynamics and dynamic properties of gradient copolymers. Computer simulation, Macromolecular theory and simulations 5, 987 (1996). Opracował oryginalne metody przetwarzania materiałów polimerowych pozwalające uzyskać w nich uporządkowanie dalekiego zasięgu. Jedną z takich metod jest technika tzw. wylewania strefowego (zone-casting)Burda, L., Tracz, A., Pakula, T., Ulanski, J., Kryszewski, M., Highly anisotropic conductive materials: polymers doped with crystalline charge-transfer complexes, Journal of Physics D: Applied Physics 16, 1737 (1983); Tracz, A., Pakula, T., Jeszka, J.K., Zone casting – A universal method of preparing oriented anisotropic layers of organic materials, Materials Science- Poland 22 (4), 415 (2004), pozwalająca wytwarzać zorientowane, cienkie warstwy różnych materiałów organicznych wykazujące silną anizotropię właściwości fizycznych (np. elektrycznych i optycznych). Metoda ta została ostatnio z sukcesem zastosowana do wytwarzania organicznych tranzystorów polowych przyczyniając się do rozwoju elektroniki molekularnejPisula, W., Menon, A., Stepputat, M., Lieberwirth, I., Kolb, U., Tracz, A., Sirringhaus, H., Pakula, T., Müllen, K., A Zone-Casting Technique for Device Fabrication of Field-Effect Transistors Based on Discotic Hexa-peri-hexabenzocoronene, Advanced Materials 17 (6), 684 (2005). Profesor Pakuła prowadził również badania takich materiałów jak żeleAntonietti, M., Pakula, T., Bremser, W., Rheology of small spherical polystyrene microgels: A direct proof for a new transport mechanism in bulk polymers besides reptation, Macromolecules 28 (12), 4227 (1995), polimery odporne na wysokie temperatury, układy ciekłokrystaliczne i materiały dla optoelektroniki. Jedno z jego ostatnich odkryć dotyczyło ultra-miękkich elastomerówPakula, T., Zhang, Y., Matyjaszewski, K., Lee, H.-i., Boerner, H., Qin, S., Berry, G.C., Molecular brushes as super-soft elastomers, Polymer 47 (20), 7198 (2006), które posiadają moduł sprężystości zbliżony do hydrożeli (rzędu kPa), ale są układami jednoskładnikowymi, w których łańcuchy główne makrocząsteczek są rozdzielone nie przez cząsteczki rozpuszczalnika, ale przez krótkie, nie splątane łańcuchy boczne.