Jaryło, Jaryła, Jaruna – według etnografów personifikacja jednego z wiosennych świąt w ludowym kalendarzu rosyjskim; lub słowiańskie bóstwo płodności i wiosny, poświadczone jedynie w nowożytnym folklorze Słowian wschodnich i południowych i czczone współcześnie przez neopogan.
Informacje na temat Jaryły pochodzą dopiero z XVIII i XIX-wiecznych materiałów etnograficznych, brak jest wcześniejszych wzmianek na temat tej postaci mitologicznej. Zgodnie z zapisem w kronice miasta Woroneża z 1765 roku "święto Jaryły" obchodzono 23 lub 27 kwietnia według kalendarza juliańskiego (15 kwietnia według kalendarza gregoriańskiego), do czasu aż zostało zakazane przez miejscowego biskupa.
Ze względu na podobieństwo atrybutów i datę obchodzenia święta, utożsamiany był z chrześcijańskim świętym Jerzym (lud. ros. Зелёный Юрий, Zielony Jurij) lub był jego ludowym odpowiednikiem.
W wyobrażeniach ludowych Jaryłę wyobrażano sobie jako bosego młodzieńca w białej szacie, jadącego na białym koniu. Na głowie miał wianek, w prawej ręce trzymał głowę ludzką, w lewej zaś kłosy żyta. Pochodzący z 1846 roku zapis obrzędu powitania wiosny obchodzonego na Białorusi informuje o korowodzie dziewcząt, z których jedna, posadzona na koniu uwiązanym do słupa, odgrywała postać Jaryły. Zgromadzone śpiewały pieśń:
Według niektórych badaczy cały obrzęd mógł stanowić echo prastarych obrzędów płodnościowych, czego świadectwem jest folklorystyczny motyw zastąpienia „starego” Jaryły przez „młodego”, często po stoczonej walce. Jaryło umierał wraz z nadejściem lata, wtedy to młode mężatki sporządzały kukłę wyobrażającą bóstwo i urządzały jej symboliczny pogrzeb (lud. pogrzeb Kostromy). thumb|Współczesne wyobrażenie Jaryły w koronie, z głową w ręku i kłosem zboża
Ze względu na podobieństwo źródłosłowu imienia Jaryły (od *jarъ(jь) ‘jary, krzepki' lub *jarъ ‘wiosenny’) część badaczy doszukiwała się jego związku z połabskim Jarowitem, który z kolei ma wiele cech wspólnych z lechickim Jaszą, co skłania niektórych badaczy do stawiania teorii, łączących tę trójkę, jako odmiany regionalne dawnego prasłowiańskiego boga. Jednak brak jest bezpośrednich chronologicznych powiązań między tymi postaciami, a część współczesnych badaczy odrzuca nowożytne podania etnograficzne jako źródło do poznania religii dawnych Słowian.
Zobacz też Marzanna Kostroma Kostrubonko
Przypisy
Kategoria:Słowiańscy bogowie