Trybunał inkwizycji w Tortonie – sąd inkwizycyjny z siedzibą w Tortonie, należącej do 1738 do Księstwa Mediolanu, a następnie do Księstwa Sabaudii-Piemontu. Istniał w latach od ok. 1520 do 1800 (z krótką przerwą w 1799). Był kierowany przez dominikanów i należał do struktur inkwizycji rzymskiej.
Historia W XIV – XV wieku Tortona na przemian podlegała jurysdykcji inkwizytorów Pawii (na przełomie XIII/XIV wieku i następnie od początku XV wieku do ok. 1470) lub tworzyła wspólny okręg inkwizytorski z diecezją Alessandrii (w drugiej połowie XIV wieku i następnie od 1471 do ok. 1520). Najwcześniejszy pewny ślad istnienia trybunału inkwizycyjnego specjalnie dla diecezji Tortony pochodzi z roku 1520, gdy dominikanin Pietro Martire Braghieri przewodniczył procesowi trzech kobiet oskarżonych o czary (wszystkie trzy zostały spalone na stosie). Prawdopodobnie w tym lub ciągu kilku poprzednich lat doszło do podziału okręgu Alessandrii i Tortony na dwa niezależne trybunały.
Początkowo inkwizytorów Tortony mianował wikariusz generalny dominikańskiej konwentualnej prowincji św. Piotra Męczennika. Ostatniej tego rodzaju nominacji dokonał wikariusz Cipriano Uberti w 1564. Następnie nominacje inkwizytorskie przejęła Kongregacja Świętego Oficjum w Rzymie, utworzona w 1542 jako najwyższy trybunał inkwizycyjny. W 1610 Kongregacja przekazała urząd inkwizytorski w Tortonie w ręce dominikanów ze zreformowanej (tzw. obserwanckiej) prowincji Obojga Lombardii.
Jurysdykcji inkwizytorów Tortony podlegała diecezja Tortony. O działalności tego trybunału wiadomo jednak bardzo niewiele, gdyż jego archiwum niemal w całości zaginęło. W wewnątrzzakonnej klasyfikacji trybunałów inkwizycyjnych w zakonie dominikańskim zaliczany był do trybunałów drugiej (pośredniej) klasy.
W 1738 Tortona przeszła pod władzę dynastii sabaudzkiej. Odmiennie niż w przypadku większości pozostałych trybunałów piemonckich, rząd Księstwa Sabaudii-Piemontu nie doprowadził do faktycznej redukcji rangi trybunału w Tortonie, zezwalając na mianowanie inkwizytorów aż do końca istnienia trybunału (pozostałym piemonckim trybunałom, na skutek konsekwentnego wetowania nominacji inkwizytorskich przez władze, przewodniczyli wikariusze generalni)Del Col, s. 707-711..
Trybunał inkwizycyjny w Tortonie został zniesiony po raz pierwszy 28 stycznia 1799 przez marionetkowy rząd tymczasowy, utworzony przez wojska rewolucyjnej Francji po zajęciu Piemontu kilka tygodni wcześniej. Niedługo potem jednak, w maju 1799, Francuzi zostali wyparci przez Austriaków i Rosjan, którzy przywrócili władzę króla Karola Emanuela IV. 28 lipca 1799 rząd monarchiczny wydał dekret o przywróceniu inkwizycji. Restauracja monarchii trwała jednak krótko. Niespełna rok później Francuzi ponownie zajęli Piemont i utworzona przez nich Rada Piemontu (Consulta del Piemonte) dekretem z dnia 23 lipca 1800 roku definitywnie zlikwidowała miejscowe trybunały, w tym także trybunał w TortonieDel Col, s. 734-735..
Inkwizytorzy Tortony Inkwizytorzy dominikańscy z prowincji (wikariatu) św. Piotra Męczennika Pietro Martire de Braghieri OP (1520?–1542)Sergio Pagano, La condanna al rogo di tre streghe e l’esecuzione sul “bricco” di Castellania (1520), Rivista di Storia, arte, archeologia per le province di Alessandria e Asti, nr CX (2001), s. 259-287. Giovanni Michele Castellani da Alessandria OP (1542–1549), od 1546 jednocześnie inkwizytor Alessandrii Pietro Martire de Braghieri OP [ponownie] (1549–1562) Lorenzo Maggi OP (1562–1564) Claudio Rondelli da Chieri OP (1564–1574) Antonio Accati OP (1574–1600) Camillo Balliani da Milano OP (1600–1603) Basilio Della Porta da Milano OP (1603–1606) Giacinto Ghisolfi da Milano OP (1606–1610)
Inkwizytorzy dominikańscy z prowincji Obojga Lombardii Stefano Priatoni OP (1610–1616) Agostino Della Torre da Ripalta OP (1616–1620) Stefano Doria da Genova OP (1620–1621) Giovanni Battista Bosio da Capriata OP (1621–1622) Giacomo Figini da Milano OP (1622–1625) Agostino Petretti da Reggio OP (1625–1626) Giovanni Vincenzo Reghezza OP (1626–1644) Michelangelo Cati da Modena OP (1644–1649) Giovanni Maria Fagnani da Milano OP (1650–1655) Agostino Recuperati da Brisighella OP (1655–1658) Michele Pio Passi OP (1658–1661) Pio Gamundi da Bosco Marengo OP (1661–1666) Ludovico Pezzani OP (1666–1667) Tommaso Borelli da Diano OP (1668–1689) Angelo Guglielmo Molo da Como OP (1689–1695) Amantio Della Porta da Como OP (1695–1697) Giovanni Maria Arresti da Bologna OP (1697–1706) Tommaso Bonaventura Boldi da Castronovo Scrivia OP (1706–1710) Giovanni Agostino Ricci da Savona OP (1710–1722) Gioacchino Maria Mazzani OP (1722–1733) Pietro Antonio Bagioni da Forlì OP (1733–1739)Iscrizioni nella città di Forli e suo territorio dall'anno 1180 al 1800, s. 67. Domenico Nicola Mora OP (1739–1746)Romano Canosa, Storia dell'Inquisizione in Italia: dalla metà del Cinquecento alla fine del Settecento, 5 voll., Sapere 2000, Roma 1986-90, vol. 3: Torino e Genova, s. 105. Giovanni Domenico Volta OP (1746-1749) Francesco Maria Ratti da Tortona OP (1749–1782?)SIUSA: Categoria 9. Inquisizione. Amadeo Regis OP (1782?-1800?)
Przypisy
Bibliografia
P. Fontana, Tortona, [w:] Dizionario Storico dell’Inquisizione. Vol. III, Piza 2010, s. 1593-1594.
Tortona Kategoria:Tortona