Andrew Comyn Irvine (ur. 8 kwietnia 1902 w Birkenhead, zm. 8 czerwca 1924) – brytyjski wspinacz wysokogórski, który brał udział w brytyjskiej ekspedycji na Mount Everest w 1924 roku. W trakcie próby pierwszego zdobycia Everestu, on i jego partner wspinaczkowy – George Mallory zniknęli na północno-wschodnim grzbiecie góry. Ostatni raz byli widziani zaledwie kilkaset metrów od szczytu. Ciało Mallorego odnaleziono w 1999 roku, natomiast szczątki Irvine'a zostały odkryte we wrześniu 2024, poniżej północnej ściany Mount Everest, przez ekspedycję filmową pod dowództwem fotografa i filmowca Jimmy'ego China, o czym poinformował magazyn National Geographic.

Wczesne lata Irvine urodził się w Birkenhead w hrabstwie Cheshire jako jedno z sześciorga dzieci historyka Williama Fergussona Irvine’a (1869–1962) i Lilian Davies-Colley (1870–1950). Kształcił się w Birkenhead School oraz Shrewsbury School, gdzie wyróżniał się zdolnościami inżynierskimi.

Był również utalentowanym sportowcem, szczególnie wioślarzem. W 1919 roku zdobył rozgłos podczas regat Peace Regatta w Henley, reprezentując Royal Shrewsbury School Boat Club. Następnie rozpoczął studia inżynierskie w Merton College na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie działał w Oxford University Mountaineering Club. Brał udział w wyścigach łodzi Oxford–Cambridge w 1922 i 1923 roku, należąc do zwycięskiej osady Oksfordu w drugim z nich.

Irvine pozostawał w związku z Marjory Agnes Standish Summers (z domu Thompson), żoną przemysłowca Henry’ego Halla Summersa. W czasie jego pobytu na Evereście Summers wszczął postępowanie rozwodowe przeciwko żonie.

Wyprawa na Everest W 1923 roku Irvine uczestniczył w arktycznej ekspedycji Merton College na Spitsbergen, kierowanej przez George’a Binneya. Wyróżniał się podczas całej wyprawy. Wśród uczestników znajdowali się również Tom Longstaff i Noel Odell. Na rekomendację Odella Irvine został zaproszony do udziału w trzeciej brytyjskiej wyprawie na Mount Everest. W chwili otrzymania zaproszenia miał zaledwie 21 lat i nadal był studentem.

Podczas wyprawy Irvine dokonał kluczowych ulepszeń profesjonalnie zaprojektowanych aparatów tlenowych, znacząco poprawiając ich funkcjonalność, lekkość i wytrzymałość. Odpowiadał również za konserwację aparatów fotograficznych, łóżek polowych, kuchenek Primus oraz wielu innych urządzeń.

Na początku czerwca wyprawa podjęła dwie nieudane próby zdobycia szczytu. Pozostała już tylko jedna szansa przed nadejściem letniego monsunu, który przynosił obfite opady śniegu i czynił dalszą wspinaczkę zbyt niebezpieczną. Ostatnią próbę miał podjąć najbardziej doświadczony wspinacz ekspedycji – George Mallory. Ku zaskoczeniu pozostałych uczestników wybrał on 22-letniego, mało doświadczonego Irvine’a zamiast starszego i bardziej obytego w górach Noela Odella. Znaczącą rolę w tej decyzji odegrały umiejętności Irvine’a związane z obsługą sprzętu tlenowego.

Mallory i Irvine rozpoczęli wspinaczkę z Przełęczy Północnej (North Col) 6 czerwca. Pod koniec następnego dnia dotarli do Obozu VI, założonego wcześniej przez Edwarda Nortona i Howarda Somervella, na wysokości 8138 m n.p.m. Był to ostatni dwuosobowy obóz, z którego planowali ostateczny atak szczytowy. Nie wiadomo, o której godzinie wyruszyli 8 czerwca, jednak dostępne przesłanki wskazują, że nie rozpoczęli wspinaczki tak wcześnie, jak zakładał Mallory.

Odell, pełniący rolę wspierającą, zameldował, że o godzinie 12:50 dostrzegł obu wspinaczy wspinających się – jak sądził – na Drugim Stopniu (Second Step) północno-wschodniej grani i „zdecydowanie zmierzających ku szczytowi”. W kolejnych latach trwały jednak spory dotyczące tego, który z trzech charakterystycznych stopni grani rzeczywiście widział Odell.

Poszukiwania ciała W 1999 roku ekspedycja badawcza odnalazła ciało George’a Mallory’ego na północnej ścianie Mount Everestu. Przy zwłokach znaleziono m.in. okulary śnieżne schowane w kieszeni, dokumenty, listy, wysokościomierz oraz zegarek. Nie odnaleziono natomiast fotografii jego żony Ruth, którą Mallory deklarował pozostawić na szczycie. Fakt, że okulary znajdowały się w kieszeni, bywa interpretowany jako przesłanka wskazująca, że wspinacze schodzili po zmroku lub nocą.

Los Andrew Irvine’a pozostaje nieznany, pojawiają się sugestie, że po śmierci Mallorego jeszcze żył ale był niezdolny do dalszego zejścia. Na przestrzeni lat wielokrotnie pojawiały się doniesienia o możliwym odnalezieniu jego ciała. W 1960 roku członkowie chińskiej wyprawy informowali o zauważeniu zwłok europejskiego wspinacza na wysokości około 8400–8600 m n.p.m. Kolejna relacja pochodzi z 1975 roku, kiedy chiński alpinista Wang Hong-bao miał dostrzec ciało określane jako „angielski zmarły” na wysokości około 8100 m n.p.m. Żadna z tych obserwacji nie została jednak oficjalnie potwierdzona.

W trakcie kolejnych ekspedycji odnajdywano pojedyncze przedmioty związane z wyprawą z 1924 roku. Wśród nich znalazły się butle tlenowe, rękawica oraz czekan odkryte na wysokości ponad 8400 m n.p.m. Znaleziska te dostarczyły nowych informacji o możliwej trasie przemieszczania się Mallory’ego i Irvine’a, jednak nie pozwoliły jednoznacznie ustalić przebiegu ich ostatniej wspinaczki.

Przełom nastąpił w 2024 roku kiedy to ekspedycja pod kierownictwem Jimm'a Chin'a znalazła fragment stopy należący do Irvina. Uważa się, że zostały one odsłonięte przez topniejący lodowiec. Znaleziono je w nieujawnionej lokalizacji na środkowym lodowcu Rongbuk, na wysokości co najmniej 2100 metrów (7000 stóp) niższej niż miejsce, w którym odkryto ciało Mallory’ego. Odnaleziono odłączoną stopę w bucie i skarpecie, z napisem „A. C. Irvine” na wszywce z nazwiskiem.

Istotnym elementem badań pozostaje kwestia aparatu fotograficznego Kodak Vest Pocket, który miał posłużyć do udokumentowania ewentualnego zdobycia szczytu. Aparatu nie odnaleziono do tej pory (2026) przy ciele Mallory’ego, co doprowadziło do przypuszczeń, że znajdował się on przy Irvine’ie. Z tego względu poszukiwania Irvine’a są uznawane za kluczowe dla rozwiązania zagadki pierwszego wejścia na Mount Everest. Specjaliści firmy Eastman Kodak wskazywali, że przy zastosowaniu odpowiednich metod technologicznych możliwe byłoby odzyskanie obrazów nawet po wielu dekadach.

Opinie na temat możliwego sukcesu bądź porażki wyprawy W środowisku górskim nie ma zgody co do tego, czy George Mallory i Andrew Irvine zdołali zdobyć Mount Everest podczas brytyjskiej wyprawy w 1924 roku. Wśród przeciwników teorii o zdobyciu szczytu znajdują się m.in. Reinhold Messner, który przedstawił swoje argumenty w książce The Second Death of George Mallory , oraz polski himalaista Leszek Cichy.

Do zwolenników hipotezy o możliwym wejściu na szczyt należą natomiast Conrad Anker, odkrywca ciała Mallory’ego w 1999 roku, a także wspinacze wskazujący na możliwość pokonania przez Irvine’a i Mallory’ego Drugiego Stopnia (Second Step) bez wykorzystania później zamontowanej chińskiej drabinki. Wśród zwolenników tej teorii znajduje się również niemiecki historyk Tom Holzel, jeden z pierwszych badaczy, którzy wysunęli hipotezę, że Everest mógł zostać zdobyty przed oficjalnie uznanym wejściem Edmunda Hillary’ego i Tenzinga Norgaya w 1953 roku.

W polskim środowisku wspinaczkowym zwolennikiem teorii o zdobyciu szczytu przez Mallory’ego i Irvine’a jest Piotr Korczak. W środowisku naukowym podobne stanowisko prezentuje Grzegorz Zieliński.

Przypisy

Linki zewnętrzne Brytan.com.pl: Dlaczego wierzę? Mallory i Irvine – Everest 1924 roku

Kategoria:Brytyjscy wspinacze Kategoria:Urodzeni w 1902 Kategoria:Zmarli w 1924 Kategoria:Zmarli w górach