Order Wielkiego Księcia Giedymina (lit. Didžiojo Lietuvos kunigaikščio Gedimino ordinas) – trzecie spośród litewskich odznaczeń państwowych ustanowione w 1928 na cześć Wielkiego Księcia Giedymina. Przyznawany jest obywatelom litewskim i obcokrajowcom za wybitne zasługi cywilne dla Państwa Litewskiego.
Historia Order Wielkiego Księcia Giedymina został ustanowiony w 1928 i był przyznawany do 1940. W 1930 zmieniono jego pierwotny statut. Autorem projektu orderu był kapitan Andrius LopuchinasAlgimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 63. W latach przedwojennych order był produkowany przez znaną szwajcarską firmę medalierską braci Huguenin. Po aneksji Litwy przez ZSRR w 1940 order został zniesiony. Przywrócono go w po odzyskaniu niepodległości przez Litwę w 1991.
Obecnie odznaczenie jest wykonywane w Mennicy Państwowej w Wilnie, a wstążka orderu jest produkowana przez znaną duńską firmę medalierską Mørch & Søn w Kopenhadze (do 1996 wykonywał ją Litewski Instytut Tekstylny w Wilnie)Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas.
Order dzieli się on na pięć klas: I klasa – Krzyż Wielki II klasa – Krzyż Wielki Komandorski III klasa – Krzyż Komandorski IV klasa – Krzyż Oficerski V klasa – Krzyż Kawalerski. Świętem orderu jest dzień ogłoszenia niepodległości Litwy 16 lutego (1918).
W 1930 ustanowiono powiązany z Orderem Medal Orderu Wielkiego Księcia Giedymina; który również, po przerwie związanej z istnieniem ZSRR, znajduje się w systemie odznaczeń obecnej Republiki Litewskiej.
Wygląd Odznaką orderu jest złoty krzyż, którego każde ramię składa się z trzech złotych pręcików. Pomiędzy ramionami krzyża znajduje się dodatkowy krzyż z wypustkami z białej emalii przekręcony w stosunku do krzyża złotego o 45 stopni. Pośrodku znajduje się kwadratowa tarcza przekręcona również o 45 stopni. Na tarczy widnieją tzw. słupy Giedymina, herb dynastii Giedyminowiczów na tle z czerwonej emalii. Rewers odznaki jest identyczny z awersem, jednakże zamiast słupów Giedymina widnieje data 1918.II.16 (dzień ogłoszenia niepodległości przez Litwę). Wstążka pomarańczowa z podwójnymi brązowymi paskami wzdłuż obu boków. Kawalerom orderu I i II klasy przysługuje również gwiazda orderowa w kształcie srebrnej dziewięcioramiennej gwiazdy z wizerunkiem odznaki Orderu Wielkiego Księcia Giedymina pośrodku.
I klasaKrzyż Wielki II klasaKrzyż Wielki Komandorski III klasaKrzyż Komandorski IV klasaKrzyż Oficerski V klasa Krzyż Kawalerski 150px|center|I klasa 150px|center|II klasa 150px|center|III klasa 150px|center|IV klasa 150px|center|V klasa
Odznaczeni
W okresie międzywojennym Order Wielkiego Księcia Giedymina otrzymało:Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 65 I klasa – 136 osób II klasa – 263 osoby III klasa – 984 osoby IV klasa – ok. 1500 osób V klasa – ok. 1500 osób. W latach 90. XX w. Order Wielkiego Księcia Giedymina został przyznany 1030 obywatelom litewskim i obcokrajowcom: I klasa – 33 osoby II klasa – 117 osób III klasa – 226 osób IV klasa – 295 osób V klasa – 359 osób.
Przypisy
Bibliografia Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, Robert Werlich: Orders and Decorations of All Nations: Ancient and Modern, Civil and Military, Waszyngton 1965
Linki zewnętrzne Order Wielkiego Księcia Giedymina na stronie Kancelarii Prezydenta Litwy Mørch & Søn
Kategoria:Litewskie odznaczenia