Kolcosternik wyspowy (Zoonavena thomensis) – gatunek małego ptaka z rodziny jerzykowatych (Apodidae). Ptak ten występuje na Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej. Gatunek liczny, niezagrożony wyginięciem.
Występowanie Kolcosternik wyspowy występuje endemicznie na całym obszarze Wysp Świętego Tomasza i Książęcej.
Systematyka Taksonomia Gatunek po raz pierwszy opisany przez E. Harterta w 1900 roku pod nazwą Chætura thomensis. Opis ukazał się na łamach czasopisma „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. Miejsce typowe wskazane przez autora to Pedroma na Wyspie Świętego Tomasza. Takson ten wcześniej był umieszczony w rodzaju Chaetura. W przeszłości uważano, że tworzy jeden gatunek z kolcosternikiem białobrzuchym (Rhaphidura sabini), ale pogląd ten jest teraz jednogłośnie odrzucany. Takson monotypowy, nie wyróżniono podgatunków.
Etymologia Nazwa rodzajowa jest połączeniem nazwy rodzaju Zoonava Mathews, 1914 oraz łacińskiego przyrostka -ena – „odniesienie do”. Epitet gatunkowy od nazwy wyspy São Tomé lub São Thomé (Wyspa Świętego Tomasza), miejsca występowania tego ptaka. Wyspa została zauważona przez portugalskich odkrywców w dniu 21 grudnia 1471 roku, w święto św. Tomasza, patrona Portugalii.
Morfologia Długość ciała 10 cm, masa ciała średnio 8 g. Malutki ptak z typowym dla kolcosterników haczykowatym, wybrzuszonym na środku kształtem skrzydeł i kwadratowym ogonem, który wydaje się zaokrąglony, gdy jest rozkładany. Na końcówkach piór ogonowych kolce o długości 1–2,5 mm. Górne części ciała czarno-brązowe, na zadzie szerokie, blade pasmo. Gardło brązowe, niewyraźnie oddzielone od silnie białawego spodu ciała.
Ekologia i zachowanie
Siedlisko Gatunek osiadły, zasadniczo zamieszkujący pierwotne i wtórne obszary leśne, ale spotykany również na sąsiadujących z lasem obszarach uprawnych i plantacjach. Występuje od nizin do 1500 m n.p.m. na Wyspie Świętego Tomasza, głównie 200–800 m n.p.m. na wschodzie i 400 m n.p.m. na zachodzie, na Wyspie Książęcej do 500 m n.p.m. Wydaje się, że na wschodzie Wyspy Świętego Tomasza unika towarzystwa jerzyka małego (Apus affinis), który zamieszkuje niskie wzniesienia, ale na Wyspie Książęcej i pobliskich wysepkach tworzy z nim mieszane stada.
Głos Głos opisany jako piskliwe lub przenikliwe piszczenie „tririritritri”.
Pożywienie Kolcosternik wyspowy poluje na owady, włącznie z małymi chrząszczami. Pokarm zdobywa przebywając w grupach od 8 do 10 ptaków, krążąc między drzewami, a także wykonując „ósemki” od 5 do 10 m nad ziemią.
Rozród Ptak ten składa jaja na początku sierpnia i pod koniec października na Wyspie Świętego Tomasza oraz we wrześniu na Wyspie Książęcej. Struktura gniazda otwarta lub przykryta o długości 15–25 mm, przyklejona jest do pionowego boku dziupli, np. puchowca pięciopręcikowego (Ceiba pentandra), 3 m lub niżej nad ziemią albo 20–40 cm nad ziemią, gdy ułożone jest między korzeniami drzewa. Najprawdopodobniej stare gniazda w dziuplach wykorzystywane są kilkakrotnie przez te same pary kolcosterników. Samica składa 2–3 (czasami 4) jaja.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern – najmniejszej troski). Mimo że globalna populacja tego ptaka nie została oszacowana, gatunek nie wydaje się zagrożony wyginięciem. Nadal jest liczny na obu wyspach wchodzących w skład Wysp Świętego Tomasza i Książęcej.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Jerzykowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Fauna endemiczna Wysp Świętego Tomasza i Książęcej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1900 roku Kategoria:Taksony opisane przez Ernsta Harterta