thumb thumb
Szaraczek świerkowy (Boletopsis leucomelaena (Pers.) Fayod) – gatunek grzybów z rodziny kolcownicowatych (Bankeraceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletopsis, Bankeraceae, Thelephorales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1801 r. Christiaan Hendrik Persoon, nadając mu nazwę Boletus leucomelas. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w 1889 r. Victor Fayod przenosząc go do rodzaju Boletopsis. Synonimy:
Nazwę polską nadał Władysław Wojewoda w 2000 r., wcześniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był jako huba biaława, szaraczek czarniawy lub boletek łuseczkowaty.
Morfologia Kapelusz Średnica 4–15 cm, kształt okrągławy, nieregularny, czasami płatowaty, początkowo łukowaty, później płaskołukowaty, garbaty i nieregularnie pofalowany. Brzeg długo podwinięty i promieniście buzdkowany. Powierzchnia gładka, u młodych okazów pofalowana. Barwa od brązowo-rdzawej do siwoczarnej, czasami z oliwkowym odcieniem. Rurki Nieco zbiegające na trzon. Mają długość 2–6 mm i barwę od białej do siwobiałej. Pory nieregularnie graniaste, o barwie białej lub siwobiałej, czasami z różowym nalotem. Drobne: na 1 mm mieszczą się 1–3 pory. Trzon Wysokość 3–7 cm, grubość 1,5–3 cm, środkowy lub ekscentryczny, walcowaty lub brzuchaty, zwężający się ku podstawie. Jest twardy, pełny i zwarty. Powierzchnia gładka lub delikatnie łuseczkowata, o takiej samej barwie jak kapelusz. Czasami przy podstawie występuje pomarańczowa pilśń. Miąższ Gruby (do 3 cm), biały i miękki. Po przekrojeniu lekko różowieje, a potem sinieje. Zapachu brak, w smaku nieco gorzki. Cechy mikroskopowe Wysyp zarodników: bladożółtawy lub jasnobrązowy. Zarodniki o rozmiarach 4-5 × 3–4 μm, kanciaste i nieregularne. W KOH barwią się żółtawo. Strzępki w KOH bezbarwne lub barwią się na kolor brązowawy. System strzępkowy monomityczny. Strzępki generatywne splątane, bezbarwne, cienkościenne lub lekko grubościenne i zmiennej szerokości 2,5–7,7 μm. Mają gruszkowato rozszerzone końce osiągające szerokość do 20 μm. Na wszystkich przegrodach występują sprzążki; czasami są nabrzmiałe i dobrze widoczne, czasami drobne i niepozorne. Brak cystyd i innych sterylnych elementów hymenoforu. Podstawki zgrubiałe, 4-zarodnikowe, ze sprzążkami.
Występowanie i siedlisko Znane są stanowiska tego gatunku głównie w Ameryce Północnej i Europie. Podano także jego stanowiska w Kostaryce, Chinach i Japonii. W Polsce jest bardzo rzadki, a jego występowanie jest słabo zbadane. W piśmiennictwie mykologicznym do 2003 r. podano zaledwie kilka jego stanowisk, kilka nowych stanowisk na terenie kraju podają grzybiarze-hobbyści. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek zagrożony wymarciem, Jego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia. Znajduje się na czerwonych listach także w Niemczech, Danii, Estonii, Litwie, Norwegii, Holandii, Szwecji, Finlandii i Słowacji. W Polsce nie znajduje się na liście gatunków chronionych, jest jednak proponowany do objęcia ochroną.
Prawdopodobnie grzyb mikoryzowy. Rośnie na ziemi w lasach iglastych, głównie w górskich lasach świerkowych. Pojawia się od września do listopada.
Gatunki podobne bardzo podobny jest szaraczek sosnowy (Boletopsis grisea). Gatunki te różnią się głównie siedliskiem; szaraczek świerkowy występuje w górskich lasach iglastych, szczególnie pod świerkami, szaraczek sosnowy głównie pod sosnami. Morfologicznie szaraczek świerkowy odróżnia się na ogół ciemniejszą barwą, większą szczupłością i bardziej miękkim miąższem. Pod mikroskopem sprzążki szaraczka świerkowego są znacznie bardziej nabrzmiałe, a strzępki na końcach czasami rozdęte gruszkowato. Na podstawie samych zarodników nie da się rozróżnić tych gatunków. Istnieje niepewność czy na opisanych w literaturze stanowiskach zostały one prawidłowo zidentyfikowane – wymaga to dalszych badań. bardzo podobny jest także Boletopsis subsquamosa. Przez Index Fungorum uznany za odrębny gatunek, przez wielu mykologów jednak traktowany jako synonim szaraczka świerkowego. Rozstrzygnięcie tego wymaga dalszych badań, a ze względu na rzadkość występowania tych gatunków jest to dla mykologów trudne, duży wkład mogą tutaj wnieść hobbyści-grzybiarze. może też być pomylony z naziemkiem białawym (Albatrellus ovinus).
Przypisy
Kategoria:Kolcownicowate Kategoria:Mykobiota Polski