Wodorek berylu, , uproszcz. – nieorganiczny związek chemiczny berylu z wodorem. Atomy wodoru są połączone z atomami berylu wiązaniami kowalencyjnymi (wiązanie trójcentrowe-dwuelektronowe), co odróżnia go od mających budowę jonową wodorków cięższych przedstawicieli metali ziem alkalicznych. Stosowany jako moderator w reaktorach jądrowych. W połowie lat 60. XX wieku był także rozważany jako składnik paliwa rakietowego (w połączeniu z nadchloranem amonu, ).
Synteza Beryl, w przeciwieństwie do pozostałych pierwiastków ze swojej grupy, nie reaguje bezpośrednio z wodorem. Jego wodorek został otrzymany po raz pierwszy w 1951 roku w wyniku reakcji dimetyloberylu, , z glinowodorkiem litu, , prowadzonej w eterze (produkt reakcji jest w nim nierozpuszczalny i się wytrąca).
Reakcję tę można przeprowadzić również, stosując diboran, , w charakterze reagenta. Produkt o wyższej czystości można otrzymać w wyniku rozkładu termicznego bis(tert-butylo)berylu, prowadzonego w temperaturze 210 °C.
Produkt o wysokiej czystości powstaje w wyniku reakcji trifenylofosfiny, z borowodorkiem berylu, .
Właściwości Wodorek berylu otrzymywany jest w postaci bezpostaciowego białego ciała stałego o strukturze polimerycznej. Krystaliczny został otrzymany w roku 1978 w wyniku działania wysokiego ciśnienia i temperatury na produkt amorficzny zawierający domieszkę 0,5-2,5 % mol litu.
Związek rozkłada się na pierwiastki w zakresie temperatury 205–250 °C. Nie rozpuszcza się w rozpuszczalnikach, które go nie rozkładają, reaguje powoli z wodą tworząc wodorotlenek berylu, natomiast z kwasami mineralnymi reaguje energicznie z wytworzeniem odpowiednich soli.
W reakcji z trimetyloaminą, , tworzy dimeryczny addukt zawierający mostki wodorowe, natomiast w reakcji z dimetyloaminą, , powstaje trimeryczna pochodna metylowa diamidku berylu, , oraz wodór. W reakcji z wodorkiem litu, LiH, w którym anion wodorkowy pełni rolę zasady Lewisa, powstają kolejno oraz .
Dihydrydoberyl thumb|left|150px|Budowa cząsteczki gazowego . Dihydrydoberyl jest nazwą niespolimeryzowanych cząsteczek , które występują w postaci gazu utrzymywanego w znacznym rozcieńczeniu. Gazowy nie może występować z postaci nierozcieńczonej, gdyż próba zatężania prowadzi do jego spontanicznej autopolimeryzacji do oligomerów. Badania wolnych cząsteczek otrzymanych przy pomocy wyładowań elektrycznych w wysokich temperaturach wykazały, że mają one budowę liniową i długość wiązania wynoszącą 133,376 pm.
Właściwości Podwójnie koordynująca grupa może tworzyć addukty poprzez akceptację pary elektronowej od ligandów będących ich donorami:
Z tego powodu ma charakter kwasu Lewisa. Możliwe jest przyjęcie maksymalnie 4 par elektronowych, tak jak ma to miejsce w przypadku anionu tetrahydrydoberylanowego(2-), .
Przypisy
Kategoria:Związki berylu Berylu, wodorek