Filip II (, ur. 382 p.n.e. w Pelli, zm. 336 p.n.e. w Ajgaj) – król Macedonii z dynastii Argeadów (359–336 p.n.e.), polityk, strateg i reformator armii macedońskiej. Dzięki sukcesom w wojnach z sąsiadami powiększył terytorium państwa, tworząc z Macedonii silny organizm państwowy. Ojciec twórcy imperium macedońskiego, Aleksandra Wielkiego.
Dzieciństwo i młodość Filip urodził jako najmłodszy syn króla Macedonii Amyntasa III i Eurydyki IOprócz dzieci z Eurydyką Amyntas miał jeszcze trzech starszych synów z drugą żoną.. Po śmierci Amyntasa III władzę przejął jego najstarszy syn Aleksander II, który po wyprawie tebańskiego wodza Pelopidasa musiał uznać zwierzchność Teb. W roku 368 p.n.e. wysłał on do Teb 30 zakładników pochodzących z najlepszych macedońskich rodzin, w tym swojego brata Filipa. Gdy Aleksander został zamordowany, władzę w imieniu jego młodszego brata Perdikkasa przejął spokrewniony z rodziną królewską Ptolemeusz z AlorosPrawdopodobnie to on zlecił zamordowanie Aleksandra II podczas pokazu tańców.. W 365 p.n.e. Perdikkas, po zamordowaniu Ptolemeusza, objął samodzielne rządy w państwie.
W tym czasie Filip przebywał w Tebach w domu Pammenesa. Ten utalentowany dowódca był bliskim przyjacielem Epaminondasa, największego stratega greckiego do czasów Aleksandra. Od Epaminondasa, który często przebywał w domu Pammenesa, Filip nauczył się doceniać rolę zawodowego wyszkolenia w musztrze i taktyce, ścisłego współdziałania jazdy i piechoty, drobiazgowej pracy sztabowej połączonej z szybkością natarcia, a przede wszystkim tego, że najlepszym sposobem na pokonanie przeciwnika jest rozbicie go w jego najsilniejszym, a nie najsłabszym miejscu. W czasie pobytu w Tebach Filip poznał z bliska zasady funkcjonowania greckiej demokracji oraz problemy jakie się z nią wiązały; bezustanne intrygi stronnictw politycznych, brak silnej władzy wykonawczej, niemożność przeforsowania szybkich decyzji w nagłej potrzebie, nieprzewidziane kaprysy zgromadzenia ludowego, system corocznych wyborów, który niemal zupełnie uniemożliwiał rozsądne planowanie na dłuższy okres, doraźne powoływanie kontyngentów wojskowych. W tych kwestiach o wiele lepszym rozwiązaniem była dla niego pogardzana przez Greków monarchia i feudalizm. Gdy Perdikkas odnowił przymierze z Tebami oraz dostarczył im świetnego macedońskiego drewna do budowy floty, wdzięczni Tebańczycy odesłali młodego Filipa do Macedonii.
Rządy Filipa w Amfaksistis Za radą przebywającego na macedońskim dworze filozofa EufrajosaStał on się doradcą Perdikkasa. Perdikkas ustanowił Filipa zarządcą Amfaksistis. Był to jeden z okręgów na jakie dzieliła się Macedonia, mający wielkie znaczenie strategiczne dla królestwa. Również za radą Eufrajosa pozwolono Filipowi na rekrutowanie i szkolenie żołnierzy. Miał on do dyspozycji część królewskich sił zbrojnych; hoplitów (pedzetajrów) i doborową jazdę. Powierzoną sobie armię zaczął szkolić w oparciu o uzyskaną w Tebach wiedzę, a także wykorzystując własne pomysły. Reforma uzbrojenia i szkolenia przeprowadzona przez Filipa doprowadziła do powstania słynnej macedońskiej falangi. Powstanie falangi nie było jednak wynikiem jednej konsekwentnie realizowanej wizji, lecz ciągłych eksperymentów i ulepszeń. Filip uzbroił falangitów w 4–5 m pikę (gr. sarisa), okutą z tyłu, dzięki czemu falangita mógł ją trzymać mocno wysuniętą do przodu. Na wyposażenie macedońskiego falangity składały się także hełm z brązu, nagolenniki i tunika. Sarisę trzymano oburącz, a na lewym ramieniu wieszano małą tarczęMiała ona średnicę ok. 60 cm, dzięki czemu falangici stali w mniejszych odstępach od siebie. Tarcza greckiego hoplity miała ok. 1 m średnicy, więc odległość pomiędzy wojownikami w falandze greckiej wynosiła 1 m. (gr. pelta). Żołnierze byli ustawieni zwykle w dziesięciu szeregach. W starciu z grecką falangą dzięki zmniejszeniu odległości między falangitami na jedno ostrze greckiej włóczni przypadały cztery ostrza macedońskie. Jazdę Filip wyposażył w 3-metrowe kopie (gr. ksyston lub sarisa) z żelaznym okuciem z tyłu. Dzięki tej innowacji macedońska jazda miała przewagę nad jazdą grecką wyposażoną w 2-metrowe lance. Filip spędził pięć lat w Amfaksistis szkoląc wojsko i odpierając najeźdźców z Tracji i Pajonii. W 360 rokuByć może było to w 359. Perdikkas poczuł się na tyle silny, że postanowił najechać na Ilirów. Zgromadził silną armię, w skład której wchodzili również żołnierze szkoleni przez Filipa. Kampania w Ilirii zakończyła się jednak klęską. W bitwie zginął Perdikkas, a wraz z nim 4 tysiące Macedończyków.
Regencja thumb|left|250px|Mapa Macedonii Filip nie brał udziału w bitwie, ponieważ Perdikkas ustanowił go regentem na czas swojej nieobecności. Po śmierci Perdikkasa zgromadzenie Macedończyków wybrało na króla jego nieletniego synka AmyntasaWśród Macedończyków panowało przekonanie, że łaska bogów przechodzi w rodzinie królewskiej z ojca na syna.. Regentem małoletniego Amyntasa IV zgromadzenie ustanowiło jego wuja Filipa, który objął rządy w krytycznym dla Macedonii momencie. Granica zachodnia po klęsce Perdikkasa była szeroko otwarta, a znaczna część wojsk szkolonych przez Filipa poległa w bitwie. Król Ilirów Bardylis przygotowywał się do najazdu na Macedonię, a północ kraju plądrowali Pajonowie. Na scenie politycznej pojawiło się aż pięciu pretendentów do tronu. Wśród nich Pauzaniasz i Argajos, synowie Archelaosa I. Pierwszy uzyskał poparcie Kotysa I, króla trackiego plemienia Odrysów, Argajos natomiast przeciągnął na swoją stronę AtenyW zamian za poparcie przyrzekł przekazać Ateńczykom Amfipolis.. Trzema pozostałymi pretendentami do tronu byli przyrodni bracia Filipa; Archelaos, Arridajos i MenelaosSynowie Amyntasa III i Gygai., wspierani przez Związek Chalkidycki. Argajos obiecał przekazać Ateńczykom Amfipolis, jeśli zapewnią mu tron. Dla zjednania sobie przychylności Aten Filip rozkazał macedońskiej załodze opuścić miastoFilip umieścił macedoński garnizon w mieście w odpowiedzi na wezwanie promacedońskiego stronnictwa., a grabiących północne pogranicze Pajonów przekupił złotem i hojnymi obietnicami. W tym czasie popierający Pauzaniasza król Kotys I padł ofiarą zamachu. Filip przekupił jednego z jego następców, by zgładził Pauzaniasza. Najmniejszym zagrożeniem dla Filipa byli w tym czasie jego przyrodni bracia, ponieważ popierający ich Związek Chalkidycki zajęty był w tym czasie wojną z Atenami. Dzięki swoim działaniom Filip uzyskał czas na zgromadzenie sił mogących odeprzeć Ateńczyków. Zgromadzenie w Atenach zadecydowało o wysłaniu 3 tys. hoplitów oraz „sporej floty” pod dowództwem Mantiasa. W trakcie przygotowań do wyprawy dotarła do Aten wiadomość o opuszczeniu przez Macedończyków Amfipolis. Ateńczycy przyjęli wiadomość z zadowoleniem, ale planów nie zmienili, a ich armia wylądowała w MethoneMiasto było sprzymierzeńcem Aten.. Mantias wraz z hoplitami pozostali w mieście, natomiast Argajos w towarzystwie macedońskich emigrantów i najemników udał się do starej stolicy Macedonii, Ajgaj. W mieście jednak nikt się do niego nie przyłączył. Postanowił więc powrócić do Methone. Drogę powrotną zagrodził mu jednak Filip, który zajął strategiczny punkt na drodze między Ajgaj a Methone. W bitwie Argajos został pokonany, a część jego armii – głównie najemnicy – została odcięta na wzgórzu ok. 14 km od Methone. Filip zaproponował im pokój i bezpieczeństwo, jeśli tylko wydadzą mu Argajosa oraz macedońskich emigrantów, którzy z nim przybyliZostali on później straceni za zdradę.. Również ateńscy obserwatorzy towarzyszący armii mogli odejść wolni. Najemnicy przystali na warunki pokoju. Niemogący nic więcej zdziałać Ateńczycy zawarli pokój z Filipem, a on sam oznajmił, że nie rości sobie żadnych pretensji do Amfipolis.
Wojna z Bardylisem Po uporaniu się z innymi problemami Filip skoncentrował się na przygotowaniach do wojny z Ilirami. W tym czasie Bardylis I, król Ilirów, przygotowywał swoją armię do wyprawy na Macedonię. Najważniejszym zadaniem dla Filipa była odbudowa macedońskiej armii, zdemoralizowanej niedawną klęską. Na miejsce poległych w bitwie Macedończyków zaciągnął 4 tys. nowych rekrutów. Ćwiczył ich w szyku falangi, a także wyposażył w sarisę oraz małą tarczę. Szkolenie obejmowało codzienny marsz. Na dziesięcioosobowy oddział przypadał tylko jeden tragarz, a konny hetajros mógł mieć tylko jednego giermka. Jeździe kazał ćwiczyć walkę kopiąZ uwagi na to, że macedońscy jeźdźcy dosiadali koni na oklep, nie stosowali w walce szarży na kopie. Starano się natomiast trafić przeciwnika poprzez pchnięcie.Nagrodą dla nowych rekrutów było elitarne macedońskie obywatelstwo. Jako obywatele mogli oni uczestniczyć w obradach zgromadzenia Macedończyków i współdecydować o losach państwa.. Pierwszym sprawdzianem dla nowej armii była wyprawa na Pajonię. W 358 nadeszły do Macedonii wieści o śmierci króla Pajonów. Filip postanowił wykorzystał sytuację i zanim nowy król umocnił swoją władzę, dokonał najazdu na Pajonię i podporządkował sobie ten kraj.
Na wyprawę przeciwko Bardylisowi I Filip zabrał 10 tys. pieszych oraz 600 konnych. Jego szybki atak zaskoczył Ilirów, którzy byli jeszcze w trakcie przygotowań do wyprawy na Macedonię. Bardylis zaproponował Filipowi powrót do status quo ante. W odpowiedzi Filip zażądał, by Ilirowie opuścili wszystkie okupowane przez nich miasta Macedończyków. Bardylis wyruszył więc przeciwko Filipowi wraz z 10 tys. doborowej piechoty i 500 konnymi. Obie armie spotkały się na równinie Linkos. thumb|200px|Obszar Macedonii po zwycięstwie Filipa nad Bardylisem. Dzięki doskonałej strategii Filip zwyciężył Ilirów, których poległo w bitwie 7 tys. Bardylis, któremu udało się zbiec, zmuszony był prosić o pokój. Na mocy zawartego porozumienia Ilirowie opuścili wszystkie zajmowane przez nich miasta Macedończyków. Traktat przypieczętowano ślubem Filipa z Eurydyką II (Audata), wnuczką dziewięćdziesięciokilkuletniego BardylisaByć może była jego córką.. Filip włączył do królestwa wszystkie plemienne małe państwa Górnej Macedonii, tym samym znosząc lokalne monarchieZlikwidowano monarchie w państwach Elimeotów, Orestów, Lynkestów i Pelangonów., a mieszkańcom nowych ziem zapewnił takie same prawa i przywileje, jakie przysługiwały Macedończykom ze starego królestwa. Arystokraci pochodzący ze zdobytych ziem zostali wcieleni do macedońskiej armii, gdzie służyli jako kawalerzyści. Na obszarze Górnej Macedonii Filip zakładał wiele nowych miast, a okoliczną ludność zachęcał do ich zasiedlania. W miastach szkolono oddziały straży miejskiej, a najbardziej wyróżniających się mężczyzn werbowano do królewskich sił zbrojnych. Tam służyli w oddziałach falangi. Najbogatszym i najbardziej rozwiniętym z niewielkich państw przyłączonych było Elimeotis. Filip wziął sobie za żonę Filę, pochodzącą z rodu panującego dawniej w tej krainie. Po kampanii iliryjskiej terytorium, bogactwo, a także zasoby ludzkie państwa zwiększyły się dwukrotnie.
Filip wykorzystuje konflikty w polis Działania Filipa w latach 358–357 W 358 p.n.e. Związek Tesalski poprosił Filipa o pomoc w walce z tyranami z Feraj. Filip przybył do Tesalii wraz z armią, a dla przypieczętowania przymierza pojął za żonę Filinnę, krewną Jazona pochodzącą z arystokratycznego rodu Aleuadów. Macedońska armia wsparła siły związku, które pokonały tyranów. Dzięki tej interwencji Filip pozyskał wdzięczność Tesalów. Następnie zabezpieczył swoją zachodnią granicę przed najazdem zawierając sojusz z Epirem. W roku 358/357 poślubił OlimpiasOlimpias poznał już wcześniej, podczas obrzędu wtajemniczenia w misteria Kabirów na wyspie Samothraka., księżniczkę pochodzącą z tamtejszego rodu królewskiego. Sojusz z Epirem oraz dobre stosunki z Tesalią ograniczały ateńskie wpływy w tych państwach, co zabezpieczało Macedonię przed skutkami ateńskich intryg.
Atak na Amfipolis i ogłoszenie Filipa królem