Cerkiew Świętej Pokrowy (Opieki Najświętszej Bogurodzicy) – zabytkowa greckokatolicka cerkiew parafialna w kształcie greckiego krzyża w Buczaczu, w obwodzie tarnopolskim.
Historia 5 września 1755 r. właściciel Buczacza Mikołaj Bazyli Potocki zapisał fundusz dla cerkwiSadok Barącz, Pamiątki buczackie, s. 142-143.. Jego fundację 5 września 1784 r. pomnożył kolejny właściciel Buczacza Jan Potocki, starosta kaniowskiSadok Barącz, Pamiątki buczackie, s. 143-144..
Obecna, murowana świątynia powstała ok. 1755 lub 1764 r. z fundacji Mikołaja Bazylego Potockiego. Zbudowana obok starej drewnianej cerkwi (istniała już w 1708Ihor Skoczylas. Недатований реєстр духовенства, церков і монастирів Львівської єпархії за владицтва Йосифа Шумлянського. 2000, s. 536, 565.) na byłym przedmieściu buczackim.
26Роман Лукань ЧСВВ, Причинки до історії Бучацьких шкіл. [W:] Записки Чину Святого Василія Великого, T. IV. Wyp. 3—4, s. 755—772. [dostęp 2016-12-28] lub 29 lipcaSadok Barącz, Pamiątki buczackie, s. 37. 1865 cerkiew została zniszczona przez pożarSadok Barącz, Pamiątki buczackie, s. 144..
Polski naukowiec, dr. hab. Jan K. Ostrowski (obecnie dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu) twierdził, że jej architektem był SzilcerJan K. Ostrowski, Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Monasterzyskach w: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. Praca zbiorowa. T. IV. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, Drukarnia narodowa 1996, 402 il., s. 92. seria Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. I. , według ks. Sadoka Barącza, komendant fortecy stanisławowskiej, budowniczy kościołów ormiańskich w Iwano-FrankiwskuS. Barącz, Pamiętnik dziejów Polski, Lwów, 1855, s. 243. i TyśmieniceS. Barącz, Rys dziejów ormiańskich, Tarnopol : Nakł. Komitetu budowy Kościoła ormiańskiego w Czerniowcach 1869, s. 173–174.. Ukraiński naukowiec Mychajło Stankewycz sugerował, że mógł być jej architektem Bernard MeretynМихайло Станкевич, Бучач та околиці, s. 76..
Jan K. Ostrowski uważał, iż autorem figur w cerkwi był artysta – jeden z członków warsztatu buczackiego, który wykonał figury w ołtarzach bocznych kościoła w Buczaczu oraz, być może, drzwi diakońskie (wrota diakońskie) ikonostasu cerkwiJan K. Ostrowski, Z problematyki warsztatowej i atrybucyjnej rzeźby lwowskiej w. XVIII [W:] Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej, 1994, nr 1, s. 86. [dostęp 2016-12-28].. Także ten badacz przypuszczał, że prawdopodobnie, Antoni Sztyl mógł być autorem figur ołtarza głównego w cerkwiJan K. Ostrowski, Z problematyki warsztatowej i atrybucyjnej rzeźby lwowskiej w. XVIII, 1994, nr 1, s. 87. [dostęp 2016-12-28]..
Ukraiński badacz i rzeźbiarz Dmytro Krwawycz (Дмитро Крвавич) uważał, iż autorem figur w ołtarze głównym w cerkwi był Michał Filewicz. Także ten badacz zgodził się z atrybucią, że Franciszka Olędzkiego należy uznać za autora rzeźb na wrotach diakońskich ikonostasu cerkwi. Równocześnie Krwawycz uważał, że Olędzki zrealizował projekt Jana Jerzego Pinzla, który nadzorował za jego zrealizowaniemДмитро Крвавич, Українська скульптура періоду рококо [w:] Записки Наукового товариства імені Шевченка. Праці Комісії образотворчого та ужиткового мистецтва. T. 236 (CCXXXVI). Львів, 1998, s. 151. [dostęp 2016-12-13]..
Ołtarz główny ma dwie zmienne ikony.
W 1990 podczas prac wykopaliskowych mających na celu wydobycie dzwonów z piwnicy cerkwi, znaleziono w niej szczątki 148 osób (w tym dzieci) – ofiar NKWD. Ofiary zostały pochowane w grobowcu obok cerkwi.
Parochowie ks. Jakiw Borysykewycz, Mychajło Kuryłowycz (moskalofił), Wołodymyr Szafran (ob.)
Zobacz też Kościół zamkowy w Podhorcach
Przypisy
Bibliografia Sadok Barącz: Pamiątki buczackie. Lwów: Drukarnia Gazety Narodowej, 1882, 168 s., s. 140-144. [dostęp 2016-12-13] Anna Sylvia Czyż, Bartłomiej Gutowski: Cmentarz miejski w Buczaczu. Warszawa: drukarnia Franczak (Bydgoszcz), 2009, 208 s., 118 il., seria: Zabytki kultury polskiej poza granicami kraju seria C, zeszyt 3. . Adolf Władysław Inlender: Illustrirter Führer auf den k.k. Österr. Staatsbahnen für die Strecken... Михайло Станкевич: Бучач та околиці. Lwów: СКІМ, 2010, 256 s., іl. . Оксана Чорній. 250-літній ювілей Покровецької святині. „Нова доба”, Buczacz, 27 (8545), 5 lipca 2013, s. 1, 4.
Linki zewnętrzne Stare zdjęcie Przewodnik ilustrowany po c. k. austr. kolejach państwowych na szlakach: Stanisławów-Buczacz Делегація Бучацької районної ради в Луврі
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo ruskie) Kategoria:Cerkwie eparchii buczackiej Kategoria:Cerkwie w Buczaczu Kategoria:Fundacje kościelne Potockich herbu Pilawa Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Opieki Matki Bożej Cerkiew Świętej Pokrowy Kategoria:Zabytkowe cerkwie w obwodzie tarnopolskim