thumb|Juan Ginés de Sepúlveda Juan Ginés de Sepúlveda (ur. 1490 w Pozoblanco w prowincji Kordoba, zm. 17 listopada 1573) – hiszpański teolog, humanista i kronikarz, znawca filozofii antycznej, autor tłumaczeń dzieł Arystotelesa z języka greckiego na łacinę. Uczestnik dysputy z Bartolomé de Las Casasem, która miała miejsce w latach 1550–1551 w Valladolid.

Życiorys Młodość Juan Ginés de Sepúlveda urodził się w małej andaluzyjskiej miejscowości Pozoblanco, najprawdopodobniej w 1490 rokuNie ma zgodności co do roku urodzenia Sepúlvedy, a w różnych źródłach rozbieżności te sięgają dziesięciu lat. Najczęściej przyjmowaną datą jest rok 1490.. Pierwszą edukację odebrał w Kordobie, po czym w 1510 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie w Alcalá de HenaresRedew Gadow,Marion, „En torno de Ginés de Sepúlveda”, Baetica. Estudios de arte, geografía e historia, 25, s. 609- 613, 2003. Universidad de Malaga. Kształcił się tam w zakresie filozofii i sztuk wyzwolonych, a jednym z jego wykładowców był Sancho Carranza de Miranda – krytyk poglądów Erazma z Rotterdamu, który wywarł znaczny wpływ na jego późniejsze zapatrywania. W Alcalá de Henares Sepúlveda otrzymał stypendium naukowe, co umożliwiło mu kontynuację edukacji we Włoszech, gdzie kształcił się pod kierunkiem tamtejszych humanistów.

Przeniósł się do Bolonii, gdzie w 1515 roku podjął naukę w Kolegium Hiszpańskim. W tym okresie biegle opanował język łaciński. Kształcił się u filozofa Pietra Pomponazziego. Pod wpływem mentora podjął badania nad filozofią Arystotelesa i rozpoczął tłumaczenie na łacinę jego Polityki. Mieszkając w Bolonii, poznał m.in. Alberta Pia, Alda Manuzia, papieża Hadriana VI oraz jego następcę Klemensa VII. Studia w Kolegium Hiszpańskim ukończył z podwójnym doktoratem z teologii i sztuk wyzwolonych. W tym czasie zdobył uznanie w europejskich kręgach naukowych jako znawca filozofii antycznej.

Po ukończeniu studiów w 1523 roku przeniósł się do Rzymu, gdzie podjął pracę jako wykładowca filozofii moralnej na papieskim wydziale teologicznym. W 1527 roku był tam świadkiem gwałtownych wydarzeń zbrojnych, zwanych Sacco di Roma – zdobycia i złupienia miasta przez wojska niemiecko-hiszpańskie pod dowództwem Karola V. Wobec zagrożenia dalszymi zamieszkami Sepúlveda schronił się w Neapolu, skąd powrócił do Rzymu w 1528 roku. Przybył tam w towarzystwie kardynała Francisca de Quiñonesa, z którym pośredniczył w rokowaniach pokojowych między Karolem V a papieżem Klemensem VII. Następnie otrzymał zaproszenie do Bolonii na uroczystość koronacji cesarskiej Karola V, której w 1530 roku dokonał Klemens VII. Po uroczystościach Sepúlveda postanowił pozostać w Bolonii, gdzie mieszkał do śmierci papieża w 1534 roku.

W 1536 roku ponowne spotkanie z Karolem V w Rzymie zaowocowało propozycją powrotu na Półwysep Iberyjski oraz objęciem funkcji oficjalnego kronikarza cesarskiego i kapelana dworskiego. Ponadto na dworze mianowano go nauczycielem następcy tronu, Filipa II, którego kształcił w zakresie historii i łaciny. W tym okresie Sepúlveda łączył obowiązki dworskie z pracą naukową oraz częstymi wizytami w rodzinnym Pozoblanco.

Dysputa w Valladolid i poglądy na temat podboju Ameryki Spokojne życie pomiędzy dworem królewskim a podróżami do Pozoblanco zostało zakłócone w połowie lat 40. XVI wieku, kiedy rozpoczął się jego konflikt ideologiczny z Bartolomé de Las Casasem. Przedmiotem sporu był podbój Nowego Świata i kwestia tego, czy był on zgodny z europejskim prawem chrześcijańskim. Zdania na ten temat w społeczeństwie iberyjskim były wówczas wyraźnie podzielone. Z jednej strony ukształtowała się grupa zwolenników zbrojnego ujarzmienia ludów Ameryki, których reprezentował Sepúlveda. Według niego interwencja zbrojna była jedyną skuteczną metodą na szybkie podporządkowanie tych ziem władzy Królestwa Kastylii i Aragonii, a tym samym definitywne przerwanie masowych ofiar z ludzi oraz kanibalizmu w kulturach prekolumbijskich. Uważał to za konieczne nie tylko ze względu na przyszłą chrystianizację, ale również z powodów humanitarnych. Wiedzę na temat konkwisty Ameryki, a w szczególności podboju imperium Azteków, czerpał z relacji kolonizatorów i zdobywców, w tym Hernána Cortésa, którego poznał osobiścieReder Gadow, Marion, En torno de Ginés de Sepúlveda, „Baética: Estudios de arte, geografía e historia”, núm. 25, pp. 606–624, 2003.. Z jego poglądem nie zgadzała się jednak znaczna część zakonników uczestniczących w budowie systemu kolonialnego. Wśród nich znajdował się Las Casas, twierdzący, że użycie siły w Nowym Świecie nie miało nic wspólnego z deklarowaną chęcią ewangelizacji, lecz było wyprawą łupieżczą, cechującą się wyjątkowym okrucieństwem konkwistadorów wobec Indian.

Spór teoretyczny między Sepúlvedą a Las Casasem – głównymi reprezentantami obu stanowisk – toczył się przez kilka lat na łamach traktatów dotyczących zbrojnej konkwisty, systemu kolonialnego i praw Indian. Jego punktem kulminacyjnym była zwołana przez Karola V w latach 1550–1551 dysputa w Valladolid, mająca rozstrzygnąć zasadność przeciwstawnych opiniiManero Salvador, Ana, „La controversia de Valladolid: España y el análisis de la legitimidad de la conquista de América", Revista Electrónica Iberoamericana, Centro de Estudios de Iberoamérica, Universidad Carlos III de Madrid, Vol. 3, N°2, 2009.. Na miejsce obrad wyznaczono klasztor San GregorioDo dziś w stanie oryginalnym z dawnego kompleksu klasztornego zachowała się jedynie kaplica, stanowiąca jedną z głównych atrakcji turystycznych Valladolid., a pierwsze posiedzenia odbyły się na przełomie sierpnia i września 1550 roku. Karol V do udziału w debacie zaprosił nie tylko samych stronników, ale również arbitrów, których zadaniem było wysłuchanie antagonistów i wydanie opinii. Wśród nich znaleźli się teolodzy: Domingo de Soto, Bartolomé de Carranza, Melchor Cano oraz Pedro de la Gasca (który w trakcie sesji zastąpił Cano).

Pierwsza, jesienna sesja trwała dokładnie tydzień. Wówczas to Sepúlveda po raz pierwszy spotkał się osobiście z Bartolomé de Las Casasem. Jako pierwszy głos zabrał Sepúlveda, który przedstawił swoje poglądy w sposób uporządkowany w ciągu zaledwie trzech godzin. Następnie przemawiał Las Casas, który swoje wystąpienie zdołał zakończyć dopiero siódmego dnia obrad. Po pierwszym tygodniu sesję zawieszono, aby słuchacze mogli zapoznać się z dokumentacją obu wypowiedzi i rozważyć racje mówców. Druga sesja odbyła się dopiero wiosną 1551 roku, nie odbiła się jednak tak szerokim echem jak pierwsza i prawdopodobnie nie zdołano na niej zebrać wszystkich uczestników. Nie wiadomo również, czy wydano oficjalny werdykt kończący dysputę.

Dysputa w Valladolid miała znaczenie dla późniejszego rozwoju poglądów na temat podboju i kolonizacji Ameryki. Po raz pierwszy poddani Korony Hiszpańskiej oficjalnie zyskali możliwość zakwestionowania słuszności prowadzonej polityki podbojów i dokonania autokrytyki działań królestwa. Wydarzenie to uważa się również za punkt przełomowy w kształtowaniu się współczesnych praw człowieka, których Las Casas był jednym z pierwszych propagatorów.

Ostatnie lata życia Po 1551 roku Sepúlveda powrócił do pracy naukowej, dzieląc czas między obowiązki na dworze królewskim a pobyt w Andaluzji. Z wiekiem coraz dłużej przebywał w rodzinnej posiadłości w Pozoblanco, gdzie zmarł 17 listopada 1573 roku.

Twórczość Dorobek pisarski Sepúlvedy obejmuje dzieła o tematyce politycznej, historycznej, teologicznej oraz filozoficznej. Dużo czasu poświęcił przekładom dzieł Arystotelesa z języka greckiego na łacinę.

Do jego najważniejszych prac o charakterze polityczno-filozoficznym należy traktat Democrates primus (1535), w którym sformułował cztery warunki sprawiedliwej wojny, oraz jego kontynuacja Democrates secundus (znany również pod tytułem Democrates alter)Martínez Castilla, Santiago, „Juan Ginés de Sepúlveda y la guerra justa en la conquista de América", Pensamiento y cultura, 9, s. 119 – 125, 2006., odnosząca się bezpośrednio do konkwisty Nowego Świata.

Jako oficjalny kronikarz królewski napisał 15-tomową Kronikę Karola V (De rebus gestis Caroli V), opisującą dzieje imperium od czasów najdawniejszych do połowy XVI wieku. Praca ta uchodzi za jedno z najbardziej wyczerpujących źródeł historycznych epoki, choć postać monarchy ulega w niej idealizacji.

W dziedzinie przekładów szczególne miejsce zajmują tłumaczenia pism Arystotelesa (m.in. Etyki nikomachejskiej i Polityki) z języka greckiego na łacinę, nad którymi praca zajęła mu wiele lat. Otrzymane wersje, opatrzone obszernym komentarzem, zyskały uznanie w europejskich kręgach humanistycznych.

Wiele pism Sepúlvedy opublikowano po raz pierwszy dopiero w XVIII, XIX, a nawet XX wieku. Najbardziej znanym tego przykładem jest Democrates secundus – z powodu sprzeciwu teologów i samej dysputy w Valladolid dzieło to zostało objęte zakazem druku i ukazało się w całości dopiero w 1892 roku, mimo że powstało w latach 40. XVI wieku.

Dzieła thumb|Liber gestorum Aegidii Albornotii, 1521 Liber gestorum Aegidii Albornotii, Bolonia 1521 De fato contra Luterum, Roma 1526. Ad Carolum V ut bellum suscipiat in Turcas, Bolonia 1529. Antapologia pro Alberto Pio in Erasmum Roterodamum, Paryż 1532. Dialogus de convenientia militaris disciplinae cum christiana religione, qui inscribitur Democrates, [ Demokrates I], Rzym 1535. Dialogus de ratione dicendi testimonium in causis occultorum criminum, qui inscribitur Theophilus, Valladolid 1538. Apologia pro libro de iustis belli causis, Rzym 1550. De rebus gestis Caroli quinti imperatoris et regis Hispaniae accurante Regia Historiae Academia, Madryt 1780. De rebus hispanorum gestis ad novum orbem Mexicumque accurante Regia Historiae Academia, Madryt 1780. Proposiciones temerarias, escandalosas y heréticas que notó el doctor Sepúlveda en el libro de la conquista de Indias, que Fray Bartolomé de las casas, obispo que fue de Chiappa, hizo imprimir sin licencia en Sevilla, año 1552, Madrid 1879. Democrates alter, [Demokrates II], Madryt 1892 (wydanie dwujęzyczne Marcelina Menéndez Pelayo;). Hechos de los españoles en el Nuevo Mundo y Méjico, Valladolid 1976 . Historia del nuevo mundo, Madryt 1987.

Zobacz też Bartolomé de las Casas hiszpańskie imperium kolonialne

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Hiszpańscy historycy Kategoria:Hiszpańscy filozofowie XVI wieku Kategoria:Urodzeni w XV wieku Kategoria:Zmarli w 1573 Kategoria:Hiszpańscy teolodzy katoliccy