Miriam Ulinower, właśc. Manja Hirszbejn (ur. 22 lutego 1890 w Łodzi, zm. 1944 w KL Auschwitz) – polsko-żydowska poetka pisząca w języku jidysz; ofiara Holokaustu.
Życiorys Ulinower urodziła się jako Mania Hirszbejn 22 lutego 1890 r. (lub jak podają niektóre źródła 1888 r.) w Łodzi. Była córką Szymona Hirszbejna i Szejndl Hirszbejn (z domu Gerzon). Jej babcia była żydowską arystokratką. Ulinower wychowywała się w średniozamożnej, ale dobrze wykształconej rodzinie. Jej rodzice rozwiedli się w 1905 r. Jako dziecko spędziła pewien czas w Krzepicach niedaleko Częstochowy u swojego dziadka Szaji Gerzona, który był uczonym znawcą Talmudu. Przez resztę czasu mieszkała w Łodzi i tam uczęszczała do szkoły średniej (jid. mitlszul).
W 1912 r. została żoną Wolfa Ulinowera, kupca i działacza społecznego pochodzącego z chasydzkiej rodziny. Mieli dwie córki, urodzoną w 1915 r. Dine-Rokl i w 1922 r. Hinde-Male. Do czasu urodzenia dzieci pracowała w rodzinnym sklepie. Ojciec Wolfa, będący wdowcem, poślubił rozwiedzioną matkę Miriam.
Choć nie brała aktywnego udziału w życiu kulturalnym Łodzi, miała w zwyczaju gościć u siebie grupkę młodych literatów, do której należeli m.in. Rikuda Potasz, Chaim Lejb Fuks, Icchak Goldkorn czy Mirl Erdberg.
W styczniu 1940 r. wraz z rodziną została zmuszona do przeniesienia się do getta. Jej nowe mieszkanie przy ulicy Jakuba 19 stanowiło ważne miejsce spotkań literatów żydowskich, w tym także młodych twórczyń, m.in. Racheli Wolińskiej i Chavy Rosenfarb. 18 sierpnia 1944 r. została deportowana do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz i tam zamordowana. Wraz z mężem, córką i kilkumiesięczną wnuczką zginęła w komorze gazowej.
Twórczość Nakłonić Ulinower do pisania miało spotkanie Szolema Alejchema w czasie jego pobytu w Łodzi.
W młodości pisała krótkie teksty po polsku, niemiecku i rosyjsku. Prawdopodobnie wydawano je w lokalnej gazecie.
Po 1915 roku tworzyła wiersze w jidysz, wtedy jej teksty zaczęły pojawiać się w Łódzkich czasopismach oraz gazetach codziennych m.in. w „Łodzier Togblat” i „Łodzier folksblat”. Prawdopodobnie pierwsze jej publikacje pojawiły się w czasopiśmie „Di jetstike cajt: zamlung fun milchome-literatur”. Dzięki pomocy Dawida Frischmanna zaczęła pisać również dla warszawskich czasopism jidyszowych.
W 1922 roku wydano jej tom poezji Der bobes ojcer (tłum. Skarb babci). Jej twórczość charakteryzowało łączenie stylizacji ludowej, motyw dialogów między babcią a wnuczką oraz umoralniająca wymowa utworów. Stanowiła całkowite przeciwieństwo współczesnych jej artystek, mówiących o obowiązku wyzwolenia kobiet. Dzięki temu jej poezja była pozytywnie odbierana przez mężczyzn oraz stanowiła obraz życia ortodoksyjnych Żydówek.
Przed II wojną światową przygotowywała II tom poezji, Szabes, którego wydanie planowano na 1939 rok. Nie został jednak opublikowany; zachowały się tylko fragmenty tekstów. W getcie działała w grupie literackiej wraz z Melanią Fogelbaum i Chavą Rosenfarb, ale nie zachowały się jej wiersze z tego okresu.
Opinie o Ulinower . Dawid Frischmann chwalił poezję Ulinower nazywając ją „tak autentyczną i tak żydowską!”. Kadie Mołodowska określiła Miriam Ulinower „szabasowym człowiekiem” (jid. szabesdiker mensz) – kimś silnie związanym z tradycją żydowską. Ezra Korman opisał twórczość Ulinower jako idealną równowagę w połączeniu „tradycyjnego folkloru i nowoczesnej indywidualności”.
Niektóre z jej wierszy znalazły się w archiwum Ringelbluma i zostały później przetłumaczone oraz wydane przez Sarah Traister Moskovitz w projekcie Poetry in hell (tłum. Poezja w piekle).
W 2003 roku w Paryżu wydano dwujęzyczne, jidyszowo-francuskie wydanie jej zebranych wierszy: Un bonjour du pays natal / A grus fun der alter hejm (tłum. Pozdrowienia z dawnego domu). Zawiera również obszerne wprowadzenie do życia i twórczości poetki autorstwa Natalii Krynickiej.
Przypisy
Bibliografia The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Ulinover_Miryem, Ulinower (Ulianower) Miriam, Polski Słownik Judaistyczny Delet K. Hellerstein, „A Question of Tradition. Women Poets in Yiddish, 1586-1987”, Standford University Press, 2014. I. Desperak, „Zapomniane bohaterki”, Miasto Ł, 04/2015, Łódzka gazeta, 2015, s. 12. A. Löw, Getto łódzkie/ Litzmannstadt getto. Warunki życia i sposoby przetrwania, 2012, . J. Lisek, Peruka, chodaki i jedwab- poetyckie sukienki w jidyszowej szafie, „Rita Baum” 17 (zima 211), 2011. N. Krynicka, B. Baum, Un bonjour du pays natal/ A grus fun der alter heym, 2003, . Miriam Ulinower, Liścik do babci, tłum. Tadeusz Nowak, [w:] Antologia poezji żydowskiej, red. S. Łastik i A. Słucki, Warszawa 1983.
Linki zewnętrzne
Książka poetki Der bobes oytser w jidysz
Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Pisarze jidysz Kategoria:Mieszkańcy getta łódzkiego Kategoria:Polscy Żydzi – ofiary KL Auschwitz Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1944