thumb Komisariat Straży Granicznej „Orzesze” – jednostka organizacyjna Straży Granicznej pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-niemieckiej w latach 1929–1939.
Geneza Początek działalności Straży Celnej na Śląsku datuje się na dzień 15 czerwca 1922. W tym dniu polscy strażnicy celni w zielonych mundurach i rogatywkach wkroczyli na ziemia przyznane Polsce. W nocy z 16 na 17 czerwca 1922 Straż Celna przejęła ochronę granicy polsko-niemieckiej na Śląsku. W ramach Inspektoratu Straży Celnej „Rybnik” zorganizowany został komisariat Straży Celnej „Knurów”. Pierwszym kierownikiem komisariatu był komisarz Teodor Mańczyk.
Formowanie i zmiany organizacyjne W drugiej połowie 1927 przystąpiono do gruntownej reorganizacji Straży Celnej. W praktyce skutkowało to rozwiązaniem tej formacji granicznej. Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego z 22 marca 1928, do ochrony północnej, zachodniej i południowej granicy państwa, a w szczególności do ich ochrony celnej, powoływano z dniem 2 kwietnia 1928 Straż Graniczną. Rozkazem nr 10 z 5 listopada 1929 w sprawie reorganizacji Śląskiego Inspektoratu Okręgowego komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski powołał komisariat Straży Granicznej „Knurów” (na bazie podkomisariatu Straży Granicznej „Szczygłowice”?), przydzielił go do Inspektoratu Granicznego nr 15 „Królewska Huta”, określił jego numer i strukturę. W 1930 komisariat i placówkę II linii przeniesiono z ulicy Rybnickiej na ulice Kościelną 39. Rozkazem nr 2 z 24 sierpnia 1933 w sprawach zmian etatowych, przydziałów oraz utworzenia placówek, komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski nakazał utworzyć placówkę I linii „Gierałtowice”. Rozkazem nr 3 z 23 czerwca 1934 w sprawach […] tworzenia i zniesienia posterunków informacyjnych, komendant Straży Granicznej utworzył placówkę II linii „Knurów”. Rozkazem nr 4 z 17 grudnia 1934 w sprawach […] zarządzeń organizacyjnych i zmian budżetowych, komendant Straży Granicznej wyłączył placówkę I linii „Przyszowice” z komisariatu Straży Granicznej „Knurów” i przydzielił do komisariatu Straży Granicznej „Nowa Wieś”. Tym samym rozkazem wyłączył komisariat „Knurów” z Inspektoratu Granicznego „Wielkie Hajduki” i przydzielił do Inspektoratu Granicznego „Rybnik”. Rozkazem nr 1 z 27 marca 1936 w sprawach […] zmian w niektórych inspektoratach okręgowych, komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski wyłączył placówkę Straży Granicznej I linii „Przyszowice” z komisariatu „Nowa Wieś” i włączył do komisariatu „Knurów”. Rozkazem nr 2 z 30 listopada 1937 w sprawach […] przeniesienia siedzib i likwidacji jednostek, komendanta Straży Granicznej płk Jan Gorzechowski przeniósł siedzibę komisariatu i placówki II linii „Knurów” do m. Orzesze.
Służba graniczna W momencie powstania Straży Granicznej w 1928, podkomisariat w składzie trzech placówek I linii i jednej II linii ochraniał odcinek granicy długości 20 kilometrów 500 metrów od kamienia granicznego nr 219 do kamienia nr 016. Stan osobowy podkomisariatu wynosił 54 funkcjonariuszy.
Wydarzenia 27 sierpnia 1939 o godz. 2:45 niemiecka grupa dywersyjna ostrzelała polskie budynki w Szczygłowicach i wtargnęła na kilkadziesiąt metrów w głąb polskiego terytorium.
Sąsiednie komisariaty komisariat Straży Granicznej „Bielszowice” ⇔ komisariat Straży Granicznej „Rybnik” – listopad 1929
Funkcjonariusze komisariatu Kierownicy/komendanci komisariatustopieńimię i nazwiskookres pełnienia służbykolejne stanowiskostarszy przodownikSylwester Zbierski30 V 1928 – 16 II 1929kierownik placówki „Szczygłowice”aspirantMarian Usakiewicz16 II 1929 – 15 IX 1929płatnik IGpodkomisarzLeonard Wilczyński15 IX 1929 – 15 III 1930komisarzJózef Krzesiński15 III 1930 – 28 XII 1930starszy przodownikWładysław Nakielny28 XII 1930 – 4 IX 1931?komisarzZygmunt Horyszowski28 V 1931 – był II 1933komisarzCezary Nowickibył XI 1937aspirantStanisław Wantuch17 II 1939 - Zastępcy komendanta komisariatustrażnikMichał Milan1 V 1939 –
Struktura organizacyjna thumb Organizacja komisariatu w listopadzie 1929: 4/15 komenda – Knurów placówka Straży Granicznej I linii „Przyszowice” → w 1934 przeszła do komisariatu „Nowa Wieś” → w 1936 powróciła placówka Straży Granicznej I linii „Knurów” placówka Straży Granicznej I linii „Krywałd” placówka Straży Granicznej II linii „Szczygłowice”
Przypisy
Bibliografia
(sygn.187/30 do 187/41.) (sygn.191/764.) (sygn.191/821.) (sygn.191/719.) (sygn.191/159.)
Kategoria:Komisariaty Straży Granicznej (1928–1939) Kategoria:Formacje graniczne w Knurowie Kategoria:Historia Orzesza Kategoria:Komisariaty Inspektoratu Granicznego nr 15 „Chorzów” Kategoria:Komisariaty Inspektoratu Granicznego nr 16 „Rybnik”