Marcin Urbanik (ur. w Zamościu, zm. ok. 1 kwietnia 1764 lub 1765) – lwowski architekt i budowniczy, architekt królewski.
Życiorys Pochodził z Zamościa. Do Lwowa przybył około 1743. Najwcześniejsza znana wzmianka o nim w metrykach lwowskich zbiega się w czasie z początkiem prowadzenia przez niego „fabryki” kościoła Dominikanów we LwowieAgata Dworzak, Lwowskie środowisko artystyczne…, s. 68.. W 1753 miał zatarg z cechiem budowniczych lwowskich, w wyniku czego zwrócił się z prośbą o opiekę do Michała Kazimierza Radziwiłła „Rybeńko”. Dzięki protekcji magnata otrzymał serwitoriat królewski oraz tytuł architekta królewskiegoAndrzej Betlej, Kilka uwag na temat architekta lwowskiego Marcina Urbanika, s. 7–8.. 29 lutego 1756Dworzak, Lwowskie środowisko artystyczne…, s. 462.Czasem – 1759, zob. Dworzak, Lwowskie środowisko artystyczne…, s. 68. on oraz rzeźbiarze Sebastian Fesinger, Georg Michael Würtzer zostali świadkami uroczystości ślubu malarza Mathiasa Müllera z Magdaleną z Polejowskich, siostrą Piotra, Macieja i Jana PolejowskichDworzak, Lwowskie środowisko artystyczne…, s. 80, 333.. Według Zbigniewa Hornunga, po śmierci Bernarda Meretyna (zm. 1759) Marcin Urbanik przez pewien czas był architektem nadwornym Mikołaja Bazylego Potockiego, wojewodzica bełskiegoAndrzej Betlej, Kilka uwag na temat architekta lwowskiego Marcina Urbanika, s. 9–10.. Tadeusz Mańkowski twierdził, że od 1764 roku Urbanik pracował z rzeźbiarzem i budowniczym Sebastianem Fesingerem (nazywał go „snycarem dominikańskim”) przy budowie obiektów, które należały do Dominikanów we Lwowie i TarnopoluTomasz Zaucha: Kościół parafialny pw. Narodzenia Najśw. Panny Marii i Św. Szczepana pierwszego męczennika w Potoku Złotym. W: Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. I: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 18. Kraków : Antykwa, drukarnia Skleniarz, 2010, s. 213. .. Pozostawał w bliskiej zażyłości z malarzem Mathiasem Müllerem i rzeźbiarzem Maciejem PolejowskimAndrzej Betlej, Kilka uwag na temat architekta lwowskiego Marcina Urbanika, s. 16..
Jego żoną od 25 stycznia 1750 była Agnieszka z Raychów (ReychówAndrzej Betlej, Kilka uwag na temat architekta lwowskiego Marcina Urbanika, s. 6.), córka szewca Johanna Raycha (Reycha). Dzieci: Antonella (Antonia), w 1765 wyszła za mąż za Klemensa Ksawerego Fesingera, syna Sebastiana Fesingera, Wincenty Ferariusz (ur. 5 kwietnia 1752), odziedziczył po ojcu zbiór rysunków i projektów, wspomniany 1 lutego 1774 jako „geometra juratus” we LwowieZbigniew Hornung: Pierwsi rzeźbiarze lwowscy z okresu rokoka. W: Ziemia Czerwieńska. III. 1937, s. 31., Filip (ochrzczony w 1754), Franciszek (ochrzczony w 1756), Wiktoria (ochrzczona w 1757).
Brat żony Jan Reych oraz Sebastian Fesinger do 1769 zostawali opiekunami dzieci zmarłego architektaAndrzej Betlej, Kilka uwag na temat architekta lwowskiego Marcina Urbanika, s. 15..
Zmarł około 1 kwietnia 1764Agata Dworzak: Lwowskie środowisko artystyczne…, s. 463. lub 1765.
Prace (wybór) mały|200px|Dawny klasztor Dominikanów w Bohorodczanach współbudowniczy kościoła Bożego Ciała we Lwowie, Kościół św. Marii Magdaleny we Lwowie (atrybucja Tadeusza MańkowskiegoAndrzej Betlej, Kilka uwag na temat architekta lwowskiego Marcina Urbanika, s. 8.), Klasztor Dominikanów w Bohorodczanach (atrybucja Piotra Krasnego), Zbigniew Hornung przypisywał jemu: projekt kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w BuczaczuJan K. Ostrowski: Kościół parafialny p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii w Buczaczu. W: Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. I: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 1. Kraków: «Secesja» 1993. 364 il., s. 15–28. ., projekty ołtarza głównego oraz ołtarzy w nawach bocznych tej świątyniAndrzej Betlej, Kilka uwag na temat architekta lwowskiego Marcina Urbanika, s. 12., projekt cerkwi parafialnej w Horodence (konsekrowana w 1766).
Przypisy
Bibliografia Andrzej Betlej: Kilka uwag na temat architekta lwowskiego Marcina Urbanika. W: Modus. Prace z Historii sztuki. T. 3. Kraków, 2002, s. 5–26. . Agata Dworzak: Lwowskie środowisko artystyczne w XVIII wieku w świetle ksiąg metrykalnych i sądowych. Kraków: Attyka, 2018, 514 s. .
Linki zewnętrzne Орест Лильо: Майстер-будівничий Мартин Урбанікю W: Діяльність будівничих Львова першої половини XVIII ст. в контексті європейських зв'язків: особливості формування і розбудови. [dostęp 2016-12-29]
Kategoria:Architekci związani ze Lwowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Budowniczowie I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Zamościu Kategoria:Ludzie związani z Buczaczem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Zamościem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w XVIII wieku