SMS Möwe – krążownik pomocniczy Kaiserliche Marine, działający przeciwko alianckim statkom w czasie I wojny światowej.

Upozorowany na neutralny statek handlowy, okręt mógł podpływać na małe odległości do swoich celów. W czasie rajdów podczas I wojny zatopił sporą liczbę alianckich statków.

Wczesna historia thumb|Model SMS „Möwe” Został zbudowany w 1914 roku w stoczni Tacklenburg w Geestemünde jako frachtowiec „Pungo”. Na początku operował dla Afrikanische Fruchtkompanie firmy F. Laeisz z Hamburga. W czasie tej spokojnej kariery okręt transportował banany z niemieckiej kolonii Kamerunu do Niemiec. Następnie okręt został zarekwirowany przez niemiecką marynarkę i przerobiony na stawiacz min. Przebudowa odbyła się w imperialnej stoczni w Wilhelmshaven jesienią 1915 roku, a 1 listopada okręt wszedł do służby pod dowództwem Nikolausa zu Dohna-Schlodiena.

Pierwszy rajd „Möwe” wypłynął z portu w Wilhelmshaven 29 grudnia 1915 roku na swoje pierwsze zadanie, którym było postawienie pola minowego w Pentland Firth, niedaleko głównej bazy brytyjskiej Home Fleet Scapa Flow. Zadanie wykonano pomimo trudnych warunków pogodowych. Kilka dni później przeddrednot wpłynął na jedną z min; pomimo prób odholowania go do bazy, okręt zatonął. Następnie „Möwe” popłynął na południe wzdłuż zachodniego wybrzeża Irlandii do Francji. Tam postawił drugie pole minowe, w pobliżu Żyrondy, na którym zatonęły kolejne dwa statki. Po ukończeniu tego zadania, „Möwe” wypłynął na Atlantyk, gdzie najpierw operował pomiędzy Hiszpanią a Wyspami Kanaryjskimi, a następnie wzdłuż wybrzeża Brazylii. 16 stycznia 1916 roku krążownik zaatakował lekko uzbrojony brytyjski statek handlowy, który po krótkiej bitwie został zatopiony.

W ciągu trzech miesięcy „Möwe” zaatakował 15 statków, z czego dwa zostały wysłane razem z frachtem i jeńcami do portów jako pryzy, a pozostałe zatopione. 4 kwietnia 1916 okręt powrócił do Niemiec, a jego załoga witana była jak bohaterowie. Richard Stumpf podaje, że wśród załogi w tym czasie znajdowało się kilku Afrykańczyków. Na „Möwe” służył Felix von Luckner, zanim w 1916 roku objął dowodzenie na SMS „Seeadler”.

Interludium jako „Vineta” W celu zachowania bezpieczeństwa, „Möwe” został przemianowany na „Vineta”, po innym krążowniku pomocniczym, który został wycofany ze służby. Latem 1916 roku okręt wykonał serię krótkich rejsów w cele ataku alianckiej żeglugi w pobliżu Norwegii. Rejsy te przyniosły jedynie pojedynczy sukces, a niedługo potem krążownik został wysłany na kolejny rajd po Atlantyku.

Drugi rajd 23 listopada 1916 roku „Möwe” wyruszył na swój drugi rajd po Atlantyku, który miał przynieść jeszcze więcej sukcesów niż pierwszy.

6 grudnia 1916 roku przejął i zatopił frachtowiec Canadian Pacific Steamship SS „Mount Temple” na jego drodze z Halifaxu do Liverpoolu. Na kanadyjskim statku znajdowało się 700 koni dla Canadian Expeditionary Force we Francji i skamieniałości dinozaurów wydobyte w dolinie rzeki Red Deer w Albercie przez Charlesa H. Sternberga, przeznaczone dla Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. 12 grudnia krążownik zatopił transportowiec SS „Georgic” z 1200 końmi przeznaczonymi na front zachodni na pokładzie.

W ciągu czterech miesięcy „Möwe” zatopił lub zdobył 25 statków o łącznym tonażu 123 265 GRT. Jeden z przejętych statków, SS „Yarrowdale” został wysłany do Niemiec jako pryz i, jak zasugerował Dohna-Schlodien, został przerobiony na krążownik pomocniczy SMS „Leopard”. „Möwe” zatrzymał również węglowiec SS „Sain Theodore”, który został uzbrojony i przemianowany na krążownik pomocniczy „Geier”. „Geier” służył w tej roli przez 6 tygodni, zatapiając w tym czasie dwa statki, po czym został rozbrojony i zatopiony przez „Möwe” z powodu zakończenia jego rajdu po Atlantyku. 10 marca „Möwe” został uszkodzony w akcji przeciwko nowozelandzkiemu statkowi transportowemu. Zginęło pięciu członków załogi, a kolejnych dziesięciu zostało rannych. Uszkodzenia zmusiły okręt do powrotu do Niemiec. W marcu 1917 roku „Möwe” ponownie skutecznie przerwał brytyjską blokadę, w tym samym czasie, gdy krążownik pomocniczy SMS „Leopard”, jego ówczesna zdobycz, został osaczony i zatopiony przez te same brytyjskie siły. „Möwe” powrócił bezpiecznie do domu 22 marca 1917 roku.

Dalsze losy Po swoim powrocie „Möwe” został wycofany ze służby rajdera, będąc uważanym za zbyt ważne narzędzie propagandowe, by ryzykować jego utratę. Służył na Bałtyku jako tender okrętów podwodnych, a w 1918 roku przerobiono go na pomocniczy stawiacz min „Ostsee”. Zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego, okręt został przekazany Wielkiej Brytanii i służył tam jako frachtowiec „Greenbrier” firmy Elders and Fyffes. W 1933 roku został sprzedany niemieckiej firmie transportowej. W czasie drugiej wojny, jako frachtowiec „Oldenburg”, kursował pomiędzy Niemcami a okupowaną Norwegią.

7 kwietnia 1945 roku został zaatakowany przez Beaufightery z RAF Coastal Command, będące na misji przeciwko wrogiej żegludze, gdy cumował w pobliżu wsi Vadheim w okręgu Sogn og Fjordane. Ostrzelany ogniem rakietowym i działek pokładowych, spłonął, a następnie zatonął.

Kariera rajdowa Podczas trzech wypraw rajdowych „Möwe” zatopił lub zdobył 40 statków o łącznym tonażu 180 000 GRT. Postawił również miny, które zatopiły dwa kolejne statki i okręt wojenny. Tym samym uzyskał więcej zatopień niż jakikolwiek inny niemiecki rajder zarówno w pierwszej, jak i w drugiej wojnie światowej.

+ Statki zatopione lub zdobyte przez „Möwe” w czasie pierwszego rajdu Data Statek Typ Państwo Tonaż GRT Los 11 stycznia 1916 „Corbridge” Statek transportowy 3,687 Zdobyty jako pryz; zezłomowany 30 stycznia 1916 11 stycznia 1916 „Farringford” Statek transportowy 3,146 zatopiony 13 stycznia 1916 „Dromonby” Statek transportowy 3,627 zatopiony 13 stycznia 1916 „Author” Statek transportowy 3,496 zatopiony 13 stycznia 1916 „Trader” Statek transportowy 3,608 zatopiony 15 stycznia 1916 „Ariadne” Statek transportowy 3,035 zatopiony 15 stycznia 1916 „Appam” Statek transportowy 7,781 Zdobyty jako pryz; odłączył się 17 stycznia 1916; powrócił 28 marca 1917 16 stycznia 1916 „Clan Mactavish” Statek transportowy 5,816 zatopiony w akcji 20 stycznia 1916 „Edinburgh” Żaglowiec 1,473 zatopiony 4 lutego 1916 „Luxembourg” Statek transportowy 4,322 zatopiony 6 lutego 1916 „Flamenco” Statek transportowy 4,540 zatopiony 8 lutego 1916 „Westburn” Statek transportowy 3,300 Zdobyty jako pryz; odłączył się 9 lutego 1916 i popłynął na Santa Cruz de Tenerife 9 lutego 1916 „Horace” Statek transportowy 3,109 zatopiony 24 lutego 1916 „Maroni” Statek transportowy 3,109 zatopiony 25 lutego 1916 „Saxon Prince” Statek transportowy 3,471 zatopiony

+ Zatopione przez miny podczas pierwszego rajdu data Statek Typ Państwo Tonaż GRT Location 6 stycznia 1916 Przeddrednot 16,350 t wyporności Szkocja 13 stycznia 1916 „Bayo” Statek transportowy 2,776 Żyronda 13 stycznia 1916 „Belgica” Statek transportowy 2,068 Żyronda

+ Statki zatopione przez „Möwe”, pływającego jako „Vineta” data Statek Typ Państwo Tonaż GRT Los 27 lipca 1916 „Eskimo” Statek transportowy 3,326 Zdobyty jako pryz

+ Statki zatopione lub zdobyte przez „Möwe” w czasie drugiego rajdu data Statek Typ Państwo Tonaż GRT Los 2 grudnia 1916 „Voltaire” Statek transportowy 8,618 zatopiony 4 grudnia 1916 „Hallbjørg” Statek transportowy 2,586 zatopiony 6 grudnia 1916 „Mount Temple” Statek transportowy 9,792 zatopiony 8 grudnia 1916 „Duchess of Cornwall” Żaglowiec 152 zatopiony 8 grudnia 1916 „King George” Statek transportowy 3,852 zatopiony 9 grudnia 1916 „Cambrian Range” Statek transportowy 4,235 zatopiony 10 grudnia 1916 „Georgic” Statek transportowy 10,077 zatopiony 11 grudnia 1916 „Yarrowdale” Statek transportowy 4,652 Zdobyty jako pryz;odpłynął do Swinemunde, 31 grudnia 1916.Przerobiony na krążownik pomocniczy „Leopard” 12 grudnia 1916 „Saint Theodore” Statek transportowy 4,992 Przerobiony na krążownik pomocniczy „Geier”;zatopiony 14 lutego 1917 18 grudnia 1916 „Dramatist” Statek transportowy 5,415 zatopiony 26 grudnia 1916 „Nantes” Żaglowiec 2,679 zatopiony 2 stycznia 1917 „Asnieres” Żaglowiec 3,103 zatopiony 5 stycznia 1917 „Hudson maru” Statek transportowy 3,798 zatopiony/wypuszczony 7 stycznia 1917 „Radnorshire” Statek transportowy 4,310 zatopiony 9 stycznia 1917 „Minteh” Statek transportowy 2,890 zatopiony 10 stycznia 1917 „Netherby Hall” Statek transportowy 4,461 zatopiony 15 lutego 1917 „Brecknockshire” Statek transportowy 8,423 zatopiony 16 lutego 1917 „French Prince” Statek transportowy 4,766 zatopiony 16 lutego 1917 „Eddie” Statek transportowy 2,652 zatopiony 24 lutego 1917 „Katherine” Statek transportowy 2,926 zatopiony 4 marca 1917 „Rhodanthe” Statek transportowy 3,061 zatopiony 10 marca 1917 „Esmeraldas” Statek transportowy 4,678 zatopiony 10 marca 1917 „Otaki” Statek transportowy 9,575 zatopiony w akcji 13 marca 1917 „Demeterton” Statek transportowy 6,048 zatopiony 14 marca 1917 „Governor” Statek transportowy 5,524 zatopiony

Film W 1917 roku imperialny Bild- und Filmamt w Berlinie wyprodukowało film Graf Dohna und seine Möwe, jeden z najbardziej znanych filmów propagandowych I wojny światowej. Dystrybutorem był niemiecki producent filmowy Paul Davidnson; film został wyprodukowany przez Projektions-AG „Union” w Berlinie. Premiera miała miejsce 2 maja 1917 roku w Deutsches Opernhaus w Berlinie.

Przypisy

Bibliografia

Hoyt, Edwin P. Elusive Seagull (Frewin 1970). . Hoyt, Edwin P. The Phantom Raider (Ty Crowell Co. 1969). . Nikolaus zu Dohna-Schlodien: S.M.S. „Möwe”, Gotha 1916. Nikolaus zu Dohna-Schlodien: Der „Möwe” zweite Fahrt, Gotha 1917. Nikolaus zu Dohna-Schlodien: El Moewe. Relato de la prim. campaña de este crucero alem. en el Atlantico, por su command., el Cap. de corbeta Conde de Dohna-Schlodien, Ciudad Mexico ok. 1917. Conde de Dohna-Schlodien: El Moewe, Buenos Aires 1917. Nikolaus zu Dohna-Schlodien: A „Möwe” kalandjai, Budapeszt 1917. Reinhard Roehle: Graf Dohnas Heldenfahrt auf S.M.S. „Möwe”. Nach Berichten von Teilnehmern dargestellt. Mit 4 Einschaltbildern, 4 Textabbildungen und 1 Kartenskizze, Stuttgart/Berlin/Lipsk 1916. Hans E. Schlüter: S.M.S. „Möwe”: ihre Heldenfahrt und glückliche Heimkehr. Nach Berichten von Augenzeugen und anderen Meldungen, Lipsk 1916. Graf Dohna: Der „Möwe” Fahrten und Abenteuer, Stuttgart/Gotha 1927. Kapitän zur See a. D. Hugo von Waldeyer-Hartz: Der Kreuzerkrieg 1914–1918. Das Kreuzergeschwader. Emden, Königsberg, Karlsruhe. Die Hilfskreuzer, Oldenburg i. O. 1931. Eberhard von Mantey: Die deutschen Hilfskreuzer, Berlin 1937. John Walter: Die Piraten des Kaisers. Deutsche Handelszerstörer 1914–1918, Stuttgart 1994. Albert Semsrott: Der Durchbruch der „Möwe”. Selbsterlebte Taten und Fahrten von Kapitän Albert Semsrott, Stuttgart 1928. Otto Mielke: S M Hilfskreuzer „Möwe”. Der erste Blockade-Durchbruch. SOS Schicksale deutscher Schiffe, Vol. 125, Monachium 1957. Otto Mielke: Hilfskreuzer „Möwe” (2. Teil). SOS Schicksale deutscher Schiffe, Vol. 130, Monachium 1957.

Linki zewnętrzne

Marauders of the Sea, German Armed Merchant Raiders During World War I – Moewe

Count Dohna and his „Moewe”, niemiecki film z 1917 roku z angielskimi tytułami Audacity & Gold Bars – The First Voyage Of The SMS Möve I THE GREAT WAR Special

Kategoria:Niemieckie krążowniki pomocnicze z okresu I wojny światowej Kategoria:Statki i okręty zatopione na Morzu Północnym Kategoria:Statki i okręty zatopione przez lotnictwo Kategoria:Statki zatopione w czasie II wojny światowej