Muzeum Diecezjalne (Museo Diocesano) – muzeum sztuki sakralnej, mieszczące się w byłym klasztorze kanoników kapituły katedralnej w Genui. Muzeum jest własnością archidiecezji Genui. W jego zbiorach znajdują się wykopaliska archeologiczne, ozdoby ze srebra, rzeźby (w tym pomnik nagrobny kardynała Luki Fieschiego), Poliptyk św. Bartłomieja Barnaby da Modena, obrazy pędzla takich artystów jak: Perino del Vaga, Luca Cambiaso, Domenico Fiasella i Gregorio De Ferrari oraz kolekcja tekstyliów.
Historia Klasztor San Lorenzo Położony między katedrą a Pałacem Dożów, klasztor San Lorenzo został zbudowany w XII wieku na wzgórzu Serravalle, w miejscu dawnych murów karolińskich, jako siedziba kanoników kapituły katedralnej. Jednak według niektórych zachowanych dokumentów pierwszy klasztor kanoników miał istnieć już wcześniej; wychodził on na bramę San Giovanni, przy północnej ścianie katedry, obok baptysterium. W 1177 roku obiekt ten został zastąpiony przez nowy, obszerniejszy budynek. W manuskrypcie kanonika Tommasa Negrotta z 1796 roku znalazł się opis wyglądu klasztoru z roku 1278. Był to piętrowy, czworoboczny budynek z dziedzińcem w środku. Krużganek, okalający dziedziniec zbudowany był z arkad, których łuki spoczywały na podwójnych kolumnach, wykonanych, według tradycyjnej praktyki inżynierskiej, na przemian z marmuru i szarego kamienia z Promontorio. Na piętrze ulokowano 10 pomieszczeń, wśród których były pokoje kanoników i inne pomieszczenia użytkowe, w tym kuchnia, kapitularz, refektarz i biblioteka. Pomimo prac restauracyjnych, wykonanych w latach 1563 i 1567 stan budynku pogorszył się. W 1580 roku rząd Republiki Genui zażądał od kapituły sprzedaży 7 pomieszczeń klasztornych na potrzeby rozbudowywanego miejskiego więzienia. Żądanie to zostało spełnione dwanaście lat później. Kapituła otrzymała w zamian kilka nieruchomości przy ulicy Scurreria la Vecchia, dostępnych z klasztoru. W 1653 roku dwa boki klasztoru zostały podwyższone o dwa piętra. Dla wzmocnienia konstrukcji delikatne kolumny arkad tych boków zastąpiono masywnymi filarami. Zbombardowanie Genui w 1684 roku przez flotę Ludwika XV wyrządziło znaczne szkody miastu, w tym i klasztorowi. W latach 1743 i 1744 wykonano prace naprawcze przy murach klasztoru, dla sfinansowania których wykorzystano srebra z zakrystii. W 1743 roku papież Benedykt XIV przeniósł immunitet z klasztoru San Lorenzo na klasztor przy kościele Santa Maria delle Vigne. Na mocy represyjnych praw Królestwa Sardynii, skierowanych przeciwko organizacjom religijnym, kanonicy stanęli w obliczu groźby utraty swoich posiadłości, w tym klasztoru. Dzięki zabiegom prawnym udało się tego uniknąć, jednak zła sytuacja gospodarcza Kapituły zmusiła ją w końcu do sprzedaży klasztoru Gminie Genua, co nastąpiło 12 maja 1923 roku. Nie zapobiegło to jednak dalszemu pogarszaniu się stanu technicznego budynku, który w okresie międzywojennym był wykorzystywany na mieszkania prywatne. W latach 1958–1959 w celu odciążenia konstrukcji rozebrano dwa piętra, nadbudowane w połowie XVII wieku.
Muzeum diecezjalne thumb|240px|Freski Cykl Miesięcy W latach 80. na mocy porozumienia między Gminą a Archidiecezją Genui ta ostatnia otrzymała nieodpłatnie budynek byłego klasztoru z przeznaczeniem na muzeum diecezjalne. W latach 1988 i 1992 budynek został odrestaurowany. Przedtem wykonano badania archeologiczne, dzięki którym dokonano cennych odkryć, w tym rzymskiego domu, pochodzącego z I wieku p.n.e. oraz zdobyto ważne informacje o historii miejsca, na którym został zbudowany klasztor. Podczas renowacji przywrócono oryginalne dekoracje, które zdobiły prywatne pokoje kanoników, odsłaniając cenne freski z XIII wieku, w tym rzadki Cykl Miesięcy i salon z kolorową tapicerką w formie żółtych, czerwonych i niebieskich płytek; na ścianach górnego krużganku odrestaurowano freski przedstawiające Splendor Kanoników. Muzeum Diecezjalne otwarto dla publiczności 16 grudnia 2000 roku. Do jego obowiązków należy ochrona dzieł sztuki w pierwotnych miejscach ich przechowywania, jeśli ochrona ta jest tam już niemożliwa, lub w sytuacji, gdy nie pełnią już one funkcji kultowej albo są zagrożone kradzieżą i wandalizmem. Oprócz tego muzeum zajmuje się pogłębianiem wiedzy na temat dziedzictwa sakralnego archidiecezji, utrzymując intensywne kontakty z podmiotami podlegającymi jej jurysdykcji.
Zbiory Zbiory muzeum prezentowane są w porządku chronologicznym, poczynając od podziemi, w których wyeksponowano znaleziska archeologiczne oraz monumentalny grób kardynała Luki Fieschiego z XIV wieku, pochodzący z katedry. Wśród dzieł rzeźbiarskich znajdują się Nagrobek Santolo z V wieku oraz Płyta z pawiami, wyrafinowana płaskorzeźba z X wieku, pochodząca z Bizancjum. Na parterze, który niedawno przeszedł reorganizację i modernizację, urządzono ekspozycję obrazów, rzeźby i biżuterii z okresu od XI do XVI wieku. Do najbardziej znaczących dzieł zaliczają się takie eksponaty jak: Poliptyk św. Bartłomieja Barnaby da Modena, relikwiarz ręki św. Stefana (z XII i XV wieku), cenne antepedium Opłakiwanie Martwego Chrystusa, wykonane przez nieznanego flamandzkiego hafciarza w 1515 roku, obraz Madonna na tronie z Dzieciątkiem między św. Dominikiem a św. Franciszkiem Perina del Vaga oraz się kolekcja płócien Luki Cambiasa, w tym ekspresyjne Ukrzyżowanie. Prezentacja zbiorów muzeum kontynuowana jest na piętrze w pokojach tematycznych, poświęconych nastawom ołtarzowym, sprzętowi procesyjnemu oraz malarstwu, obejmującemu okres do XVIII wieku. Wśród obrazów znajdują się: Madonna z Loreto Domenica Fiaselli oraz imponujące płótna Gregoria De Ferrari, Zaśnięcie św. Scholastyki i Tobiasz grzebiący zmarłych, będące znaczącymi przykładami sztuki genueńskiej. Ostatnim działem muzealnych zbiorów jest niezwykła kolekcja 14 niebieskich płócien ze scenami Męki Pańskiej z XVI wieku, pochodząca z opactwa San Nicolò del Boschetto. Płótna te zostały namalowane z użyciem bieli w technice monochromatycznej i z zastosowaniem kontrastu chiaroscuro. Kolekcja jest własnością Ministerstwa Dziedzictwa i Kultury, przekazaną Muzeum Diecezjalnemu w depozyt; płótna genueńskie uznawane za jednego z przodków współczesnych dżinsów, a ich zbiór świadczy o żywotności typowej, genueńskiej produkcji tekstylnej, która rozprzestrzeniła się na całym świecie.
Od początku II dekady XXI wieku w Muzeum Diecezjalnym w okresie poprzedzającym Boże Narodzenie i po nim ma miejsce ekspozycja Szopki, dzieła współczesnego włoskiego artysty Marka Laganà. Tworzą go poetyckie, wykonane z papier-mâché figury Trzech Króli, pastuszków i matek z dziećmi, zbliżającymi się w orszaku do Świętej Rodziny.
Zbiory archeologiczne thumb|240px|Podziemia muzeum – zbiory archeologiczne W 1987 roku, po rozpoczęciu prac restauracyjnych, służby archeologiczne Ligurii (Soprintendenza Aecheologica della Liguria) podjęły równoległe prace wykopaliskowe na terenie byłego klasztoru. Jej efektem są zbiory archeologiczne, eksponowane na parterze muzeum. Obszar ten był w czasach rzymskich terenem peryferyjnym, jeśli chodzi o tkankę miejską. Odkryto fragmenty domów z I wieku p.n.e. o ścianach z drewna i okładziny trzcinowej oraz fragmenty domów murowanych. Znaleziono cenne świadectwa życia codziennego, takie jak ceramika, ćwieki i żelazne zawiasy do drzwi, zwęglone kiście winogron i niewielki, marmurowy ołtarz, wykorzystywany do codziennych nabożeństw. Kolejne znaleziska świadczą, iż w tym miejscu w okresie między IV a Vi wiekiem dokonywano pochówków. Możliwe jest też, iż teren zaczął pełnić z czasem funkcję sakralną, w nawiązaniu do budowli o przeznaczeniu kultowym z VI wieku, zachowanej w podziemiach katedry. Wiek XI to początek budowy klasztoru. Z tego okresu pochodzą odkryte fragmenty kapiteli oraz liczne znaleziska ceramiczne, świadczące o ówczesnym poziomie życia społeczności kanoników oraz dostarczające cennych informacji na temat importu wyrobów z największych warsztatów ceramiki, istniejących basenu Morza Śródziemnego do Genui.
Wyroby ze srebra Produkcja świeckich i sakralnych przedmiotów ze srebra w okresie od II połowy XVI do pierwszych dekad XVII wieku odbywała się w oparciu o surowiec sprowadzany z kopalni amerykańskich i odzwierciedlała rozwój gospodarczy Genui. Wytwórczość ta była kontynuowana również w kolejnych stuleciach. Wyroby ze srebra są wciąż obecne w kościołach Ligurii. Dużą część kolekcji stanowią wyroby ze srebra z epoki baroku i rokoka. Są to naczynia liturgiczne, takie jak: kielichy, cyboria, trybularze, łódki, aspersoria i relikwiarze (w tym Repositorio Doria, przeznaczony do celebracji Wielkiego Tygodnia), a także krzyże ołtarzowe, kandelabry i tzw. tronetta eucharystycznePrzedmioty liturgiczne niebędące monstrancjami, służące do ekspozycji Eucharystii. Spośród tych wyrobów uwagę zwracają: krzyż, zwany Croce Cicali, wyrób bizantyński z przełomu XI i XI wieku, zawierający relikwię drzewa Krzyża, oprawioną w pozłacane srebro i ozdobioną płytkami w kolorze białym, czerwonym i niebieskim, wykonanymi w technice cloisonné; relikwiarz ręki św. Stefana, mający formę niewielkiego sarkofagu, wykonany pomiędzy II połową XII a połową XV wieku, pochodzący z genueńskiego opactwa pod tym samym wezwaniem. Dekorację sarkofagu stanowią sceny z życia św. Stefana, pokrywające jego powierzchnię oraz kamienie półszlachetne, oprawione wzdłuż jego krawędzi.
Rzeźby thumb|240px|Płaskorzeźba Mit Alkestis, II wiek n.e, biały marmur, bazylika Santa Maria delle Vigne thumb|240px|Rzeźbiarz z Île-de-France (atrybucja), cios z aniołem, ok. 1160, biały marmur, bazylika Santa Maria delle Vigne thumb|240px|Nieznany artysta, pomnik nagrobny kardynała Luki Fieschiego, ok. 1336 Płaskorzeźba Mit Alkestis Płaskorzeźba przedstawiająca Mit Alkestis stanowiła dekorację pochodzącego z IV wieku n.e. sarkofagu, umieszczonego pierwotnie pod archiwoltą dzwonnicy bazyliki Santa Maria delle Vigne i wykorzystanego, według przekazów, jako grobowiec Anselma Incisa, genueńskiego szlachcica, astronoma i alchemika, jego syna Giovanniego oraz małżonków Piera i Leonory Vivaldich. Umieszczona na frontowej ścianie sarkofagu płaskorzeźba, częściowo uszkodzona, przedstawia mit Alkestis, znany również z tragedii Eurypidesa pod tym samym tytułem. Ponieważ mit grecki ma pewne cechy wspólne z chrześcijańskim zmartwychwstaniem, stąd jego wyobrażenie zostało z łatwością wykorzystane do chrześcijańskiego pochówku.
Cios z aniołem Zachowany we fragmencie cios, przedstawiający anioła, symbol św. Mateusza Ewangelisty, pochodzi z glifu, zdobiącego jeden z romańskich portali bazyliki Santa Maria delle Vigne; pozostałe, niezachowane płaskorzeźby, przedstawiające symbole innych Ewangelistów, były przypuszczalnie rozmieszczone parami wokół centralnego symbolu Agnus Dei. Wysoka jakość kamienia i samego dzieła pozwalają na przypisanie jego autorstwa artyście mającemu związek z budową katedry w Chartres, przybyłego do Genui około roku 1160, w okresie budowy kościoła Santa Maria delle Vigne.
Pomnik nagrobny kardynała Luki Fieschiego Pomnik nagrobny kardynała Luki Fieschiego, pochodzący z katedry, należy do najbardziej okazałych pod względem artystycznym spośród pomników nagrobnych zbudowanych w XIV wieku i przeznaczonych do wnętrz największych genueńskich świątyń. Pod tym względem mógł z nim konkurował jedynie nagrobek królowej Małgorzaty Brabanckiej dłuta Giovanniego Pisano, znajdujący się pierwotnie w kościele San Francesco di Castelletto, a obecnie eksponowany (w zachowanych fragmentach) w kościele-muzeum Sant’Agostino. Pomnik nagrobny kardynała Luki Fieschiego znajdował się w katedralnej kaplicy, wysokiej na 8 m i bogato dekorowanej. Na ścianie frontowej pomnika widnieje płaskorzeźba Chrystus ukazujący rany apostołom. Powyżej znajdują się dwaj aniołowie, odsłaniający leżący pomnik kardynała, który zmarł w 1336 roku w Awinionie i pragnął być pochowany w katedrze.
Figury św. Rocha i św. Sebastiana