Jan Pyszko (ur. 3 maja 1881 w Mostach, zm. 9–11 kwietnia 1940 w Katyniu) – major piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Pawła i Ewy z Muchowskich, urodzony 3 maja 1881 w Mostach, powiat cieszyński. Absolwent Gimnazjum Realnego w Cieszynie, rozpoczął naukę w Szkole Górniczej w Morawie Ostrawskiej. Pracował jako urzędnik w kopalni w Brzeszczach, a następnie jako urzędnik Banku Rolnego we Frysztacie. Działał w Towarzystwie Szkoły Ludowej, Macierzy Śląskiej, Komitecie Przyjaciół Harcerzy, a także był członkiem „Sokoła”.

W 1914 wstąpił do 2 pułku piechoty Legionów Polskich w Krakowie, z którym przebył całą kampanię karpacką, bukowińską i wołyńską. W czasie służby w Legionach Polskich awansował kolejno na chorążego (11 listopada 1914), podporucznika (26 maja 1915) i porucznika (1 listopada 1915). Był komendantem plutonu w 8 kompanii. W 1918 został ranny pod Kaniowem. Dostał się do niewoli niemieckiej. Uciekł i ukrywał się na Ukrainie w Rostowie, a następnie w Kijowie. Tam też 10 października 1918 wstąpił do kompanii ppłk. Żukowskiego „Orlika”.

Po powrocie do kraju, w grudniu 1918 wstąpił do Wojska Polskiego w stopniu kapitana i został przydzielony do 33 pułku piechoty w Łomży, gdzie wyznaczono go na komendanta szkoły podoficerskiej. W 1919 został przeniesiony do 37 pułku piechoty w Kutnie. W latach 1919–1920 uczestniczył w przygotowaniach do plebiscytu na Śląsku Cieszyńskim. 15 lipca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu majora, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. Był słuchaczem doszkalającego kursu przy Dowództwie Okręgu Generalnego Łódź. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 227. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 10 lipca 1922 został zatwierdzony na stanowisku dowódcy batalionu. W 1923 był dowódcą batalionu sztabowego pułku. W 1925 kwatermistrzem pułku. W 1926 wysłany na kurs doskonalenia oficerów sztabowych. 19 lipca 1926 został przesunięty na stanowisko dowódcy II batalionu. 20 października 1926 został przydzielony na stanowisko oficera placu Skierniewice. Z dniem 31 maja 1927 został przeniesiony w stan spoczynku. W 1934 pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Grodzisk Mazowiecki. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”.

W czasie kampanii wrześniowej, po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej i od kwietnia 1940 przebywał w obozie jenieckim w Kozielsku. Między 7 a 9 kwietnia 1940 przekazano go do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 015/2 z 5 kwietnia 1940, pozycja 14. Został zamordowany między 9 a 11 kwietnia 1940 w Katyniu przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne. W 1943 zidentyfikowano go podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców, pod numerem 462 – raport dzienny z 24 kwietnia 1943. Przy jego szczątkach znaleziono: książkę PKO, pugilares oraz notatnik. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 0462, wskazany jako „Pyszko Jan – oficer - ur. 9. 6. 1881 r. w Kutnie, zam. Ustroń Śląski".

Był kawalerem.

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6983 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 2 sierpnia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych czterokrotnie Odznaka za Rany i Kontuzje z dwiema gwiazdkami Medal Zwycięstwa

Upamiętnienie 13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęconego wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej, certyfikat z numerem 1.

Zobacz jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Ludzie związani z Frysztatem Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze II Brygady Legionów Polskich Kategoria:Kwatermistrzowie 37 Łęczyckiego Pułku Piechoty Kategoria:Oficerowie 2 Pułku Piechoty Legionów