1 grosz wzór 1923 – moneta jednogroszowa, bita w brązie, i cynku. Odmianę w brązie wprowadzono do obiegu 1 lipca 1924 r. (), a odmianę w cynku 17 grudnia 1941 r. w okresie Generalnego Gubernatorstwa. Jednogroszówka została wycofana w dniu reformy walutowej z 30 października 1950 r.
W niektórych opracowaniach z początku XXI w. jako data wprowadzenia do obiegu jednogroszówki podawany był 14 sierpnia 1924 r, a w innych tego samego autora – 31 maja 1924 r., czyli dzień wejścia w życie rozporządzenia o ustaleniu wzorów monet ().
Ostatnią datą roczną z jaką była bita to 1939.
Awers W centralnym punkcie umieszczono godło – stylizowanego orła w koronie, powyżej rok, dookoła napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” oraz inicjały WJ projektanta. Na monetach z 1923 nie ma znaku mennicy, na późniejszych umieszczono go pod łapą orła. Był to herb Kościesza – znak Mennicy Państwowej w Warszawie.
Rewers Na tej stronie monety znajduje się cyfra „1" z ozdobnikami z lewej i prawej strony oraz napis „GROSZ”.
Nakład Monetę bito w brązie na krążku o średnicy 14,7 mm, masie 1,5 grama, z rantem gładkim, według projektu Wojciecha Jastrzębowskiego, w mennicach King's Norton Metal Company Ltd. oraz w Warszawie. Nakłady monety w poszczególnych latach przedstawiały się następująco: + 1 grosz wzór 1923Lp.RocznikMetalMennicaZnak mennicyNakład (sztuk)ZdjęcieUwagi11923brązKing's Nortonbrak1frameless|uprightistnieją dwie odmiany stempla rewersu – cecha dystynktywna to kształt litery Z21925Warszawaherb Kościesza2frameless|uprightistnieje pięć odmian stempla rewersu – cechy dystynktywne to: odległość liter G i R, kształty liter G oraz Z319273frameless|uprightistnieją cztery odmian stempla rewersu – cechy dystynktywne to odległość liter G i R oraz kształt litery Z419284frameless|upright519305frameless|upright61931frameless|uprightistnieją dwie odmian stempla rewersu – cecha dystynktywna to gruba albo cienka końcówka litery S719326frameless|upright81933frameless|upright91934frameless|upright101935frameless|upright111936frameless|upright121937frameless|upright131938frameless|upright141939ok.7frameless|upright15cynkframeless|upright gdzie:
1 – z czego wg sprawozdania mennicy w roku 1924 wybito , a w 1925 – sztuk 2 – z czego wg sprawozdania mennicy w roku 1925 wybito , a w 1926 – sztuk; w katalogach popularnych podawany jest całkowity nakład sztuk 3 – nakład wg sprawozdania mennicy; w katalogach popularnych podawany jest nakład sztuk 4 – z czego wg sprawozdania mennicy w roku 1928 wybito , a w 1929 – sztuk; w katalogach popularnych dla tego rocznika podawany jest jedynie nakład sztuk, czyli nie uwzględniono 1-groszówek z datą 1928 wybitych w 1929 roku 5 – nakład wg sprawozdania mennicy; w katalogach popularnych podawany jest nakład sztuk 6 – nakład wg sprawozdania mennicy; w katalogach popularnych podawany jest nakład sztuk 7 – wielkość emisji w brązie z datą roczną 1939 jest niepewna
Odmianę w cynku z datą roczną 1939 bito w latach 1941–1944:
+ 1 grosz 1939 cynkRokWybito (sztuk)1941194219431944
Opis Z formalnego punktu widzenia moneta nigdy nie została wycofana z obiegu żadnym aktem prawnym w okresie Generalnego Gubernatorstwa. Dekret PKWN z 24 sierpnia 1944 r. pozostawiał monety groszowe w obiegu aż do reformy walutowej z 30 października 1950 r. Po wprowadzeniu reformy, dopuszczone zostały do obiegu wyłącznie monety emitowane przez Narodowy Bank Polski.
Z nieznanej przyczyny monety rocznika 1930 występują względnie rzadko na rynku kolekcjonerskim, mimo tak dużego nakładu podawanego za sprawozdaniami mennicy.
W drugiej połowie lat 30. XX w. duże emisje jednogroszówek, podobnie jak 2- oraz 5-groszówek, wiązały się z chłonnością rynku na monety zdawkowe w tym okresie – prawie zupełnie nie wracały one do kas państwowych.
Do czasu uruchomienia w Mennicy Państwowej odlewni i walcowni, krążki z brązu do emisji 1- i 2-groszówek zamawiano w warszawskich firmach:
„Norblin Bracia Buch i T. Werner” „Józef Fraget” Emisje w cynku jednogroszówki z datą roczną 1939 miały charakter uzupełniający, gdyż dopuszczone do obrotu w okresie Generalnego Gubernatorstwa 1-groszówki II Rzeczypospolitej z brązu znikały sukcesywnie z obiegu jako źródło wartościowego surowca.
Wersje próbne
Istnieją próbne wersje tej monety bez napisu „PRÓBA” z lat:
1923 (brąz, literki KN) 1923 (mosiądz) 1925 (nikiel) 1927 (srebro) 1927 (złoto) 1928 (złoto) 1932 (złoto).
Niektóre katalogi podają również informację o istnieniu monety próbnej w cynku z 1939 roku z wklęsłym napisem „PRÓBA”.
Dla roczników: 1923, 1930, 1931, 1932 istnieją monety bite stemplem lustrzanym.
W 1925 roku wybito, w liczbie 1000 egzemplarzy, monetę w brązie, z umieszczoną na rewersie datą 21/V, upamiętniającą poświęcenie mennicy.
Zobacz też 1 grosz 1923 KN 1 grosz 1925 21/V 1 grosz lista monet obiegowych II Rzeczypospolitej
Przypisy
1 1923