Dobrostan psychiczny – badawcza i emocjonalna ocena własnego życia. Pojęcie to obejmuje doświadczanie pozytywnych emocji, niski poziom negatywnych nastrojów oraz wysoki poziom zadowolenia z życia. Wywodzi się z psychologii pozytywnej, koncentrującej się na zaletach człowieka i możliwościach ich doskonalenia. Z dobrostanem bezpośrednio wiąże się optymizm, stanowiący zasób osobisty wpływający na zdrowie, samopoczucie i sukcesy życiowe.
Cebulowa teoria szczęścia Tzw. cebulowa teoria szczęścia, zaproponowana przez Janusza Czapińskiego, zakłada istnienie trzech poziomów szczęścia w życiu człowieka:
wola życia, ogólny dobrostan psychiczny, zadowolenie z konkretnych dziedzin życia.
Podstawowy poziom dobrostanu opiera się na pozytywnym nastawieniu do planów, których realizacja nadaje sens życiu i pozwala zachować wolę przetrwania. Kolejny poziom dotyczy dokonania świadomej oceny życia, a odczucia z nią związane zmieniają się wraz z okolicznościami. Zadowolenie z konkretnych dziedzin życia charakteryzuje się największą zmiennością i zależy od bieżących czynników wewnętrznych oraz zewnętrznych.
Na dobrostan psychiczny wpływają czynniki demograficzne (np. wiek, miejsce zamieszkania), charakterologiczne (np. cechy osobowości, umiejętności społeczne) oraz środowiskowe (np. religia, czas wolny).
Zespół pod kierownictwem Janusza Czapińskiego prowadził badania nad indywidualną jakością życia Polaków, opierając się m.in. na cebulowej teorii szczęścia. Wyniki Diagnozy Społecznej z 2009 roku wykazały znaczący wzrost dobrostanu psychicznego w Polsce względem lat poprzednich. Blisko 43% badanych deklarowało życie jako co najmniej udane, a 76% uznawało się za osoby szczęśliwe. Odnotowano poprawę zadowolenia w niemal wszystkich aspektach, w tym ze stanu zdrowia, życia seksualnego, poczucia bezpieczeństwa w miejscu zamieszkania, sposobu spędzania wolnego czasu, perspektyw na przyszłość oraz własnych osiągnięć. Niezmiennie wysokim wskaźnikiem, utrzymującym się od początku trwania badań w 1991 roku, charakteryzowała się satysfakcja z relacji rodzinnych i miejscowości zamieszkania. Wykazano jednocześnie, że najważniejszym czynnikiem warunkującym ogólny dobrostan psychiczny Polaków jest wiek – kondycja psychiczna obniżała się wraz z wiekiem badanych.
Badania Badania przeprowadzone w 1999 roku przez wykazały, że czynniki demograficzne mają niewielki związek z dobrostanem psychicznym, pozwalając jedynie odróżnić ludzi umiarkowanie szczęśliwych od bardzo szczęśliwych. Wyniki wskazały, że choć pozytywny nastrój maleje wraz z wiekiem, to ogólne zadowolenie z życia i poziom negatywnego nastroju pozostają niezmienne. Stwierdzono również, że osoby wierzące deklarują wyższy poziom szczęścia niż niewierzące, jednak same praktyki religijne mają coraz mniejszy wpływ na dobrostan.
Wykazano ponadto istnienie silnej zależności między dobrostanem psychicznym a subiektywną oceną stanu zdrowia. Zgodnie z założeniami psychoimmunologii, ze względu na bezpośrednie oddziaływanie umysłu na system immunologiczny, dobrostan może odpowiadać za odporność organizmu i zmniejszać ryzyko zachorowania.
Wyższy poziom poczucia szczęścia występuje częściej u mieszkańców zamożniejszych i lepiej rozwiniętych państw, dysponujących środkami na realizację własnych celów. Poczucie to zależy jednak w większym stopniu od pozytywnego nastawienia do świata, posiadania ważnych planów, bliskich więzi z ludźmi oraz pogodnego usposobienia.
Wysoki poziom dobrostanu wpływa pozytywnie na pracę zawodową oraz relacje międzyludzkie. Cechujące się nim osoby są lepiej oceniane przez otoczenie, osiągają lepsze wyniki, a wskaźnik ich absencji w pracy jest niższy. Dobrostan psychiczny jest ściśle powiązany z aktywnością fizyczną – badania wskazują, że sportowcy drużynowi wykazują wyższy jego poziom niż sportowcy indywidualni, u których izolacja zwiększa ryzyko lęku i depresji.
Zobacz też dobrostan subiektywny dobrostan zwierząt
Przypisy
Bibliografia Argyle M. (2004). Przyczyny i korelaty szczęścia. W: J. Czapiński (red.), Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka (s. 165–203). Warszawa: PWN. Czapiński J. (2004). Czy szczęście popłaca? Dobrostan psychiczny jako przyczyna pomyślności życiowej. W: J. Czapiński (red.), Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka (s. 235–254). Warszawa: PWN. Czapiński J. (2004). Psychologiczne teorie szczęścia. W: J. Czapiński (red.), Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu, zdrowiu, sile i cnotach człowieka (s. 51–102). Warszawa: PWN. Czapiński, J., (2009). Indywidualna jakość życia Polaków. W: J. Czapiński, T. Panek (red.) Diagnoza Społeczna 2009 (s. 151–240). Warszawa: Rada Monitoringu Społecznego.
Kategoria:Psychologia pozytywna Kategoria:Teorie psychologiczne