5 złotych wzór 1932 Polonia – moneta pięciozłotowa, bita w srebrze, wprowadzona do obiegu 30 listopada 1932 r. rozporządzeniem Ministra Skarbu Władysława Zawadzkiego z dnia 28 listopada 1932 r. (), wycofana z obiegu na terenie Generalnego Gubernatorstwa na podstawie rozporządzenia ministrów gospodarki, finansów i spraw wewnętrznych Rzeszy wydanego 22 listopada 1939 r., według którego monety bite w srebrze w okresie II Rzeczypospolitej należało obowiązkowo wymieniać na pieniądze papierowe.
W niektórych opracowaniach z początku XXI w. jako data wprowadzenia pięciozłotówki do obiegu podawany był 1 grudnia 1932 r, jednak w późniejszych tego samego autora – 30 listopada 1932 r.
Moneta była bita z datami rocznymi 1932–1934.
Awers W centralnym punkcie umieszczono godło – orła w koronie, poniżej rok bicia, dookoła napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA”, na dole napis „5 ZŁOTYCH 5”, a na monetach bitych w Warszawie, pod łapą orła herb Kościesza – znak Mennicy Państwowej.
Rewers Na tej stronie monety znajduje się lewy profil głowy kobiety w wianku na tle promieni słonecznych w formie zboża – portret Polonii będącej personifikacją Polski.
Nakład Monetę bito w srebrze próby 750, na krążku o średnicy 28 mm, masie 11 gramów, z rantem ząbkowanym, według projektu Antoniego Madeyskiego, w mennicach w Londynie (tylko 1932) i Warszawie (1932–1934). Nakłady monety w poszczególnych rocznikach przedstawiały się następująco: + 5 złotych wzór 1932 Polonia Lp. Rocznik Mennica Znak mennicy Nakład (sztuk) Zdjęcie 11932 Londyn brak frameless|upright 2Warszawaherb Kościeszaalbo frameless|upright 3 1933 frameless|upright 4 1934 frameless|upright Analizując literaturę tematu publikowaną od 1934 r. można jednoznacznie stwierdzić, że tylko w stosunku do dwóch pozycji nie pojawiają się rozbieżności bądź wątpliwości co do wielkości nakładu. Identyczne we wszystkich pracach są liczby dotyczące rocznika 1932 z Londynu (bez znaku mennicy) oraz rocznika 1933.
Po raz pierwszy nakłady zostały podane w monograficznej pracy Władysława Terleckiego „Mennica Warszawska 1765–1965” wydanej w 1970 r, w której poza wieloma informacjami związanymi z działalnością mennicy, podano również szczegółowe tabele z liczbą monet poszczególnych nominałów wypuszczonych do obiegu przez mennicę w Warszawie. Jedna z tabel dotyczyła okresu 1924–1939. W przypadku rocznika 1932 monet o nominale 5 złotych podano sumaryczną wielkość sztuk, z adnotacją, że sztuk wybito 5-złotówki Nike (o masie 18 gramów), a sztuk (o masie 11 gramów) wyprodukowano za granicą. Ponieważ z datą roczną 1932 były bite tylko 3 monety, więc na odmianę małej pięciozłotówki z Warszawy (ze znakiem mennicy) pozostaje sztuk. Po śmierci Władysława Terleckiego na rynku zaczęły pojawiać się katalogi monet Czesława Kamińskiego – w sumie 8 wydań na przestrzeni 20 lat. W pierwszych trzech – nakłady rocznika 1932 ze znakiem mennicy były zgodne z tym co podał Władysław Terlecki w swoim zestawieniu. Od wydania czwartego nakład rocznika 1932 ze znakiem został obniżony do 1 000 000 sztuk.
Nakłady wszystkich monet 5-złotowych rocznika 1932 z późniejszych wydań katalogu Czesława Kamińskiego były następnie powielane w zestawieniach publikowanych w końcówce XX i w pierwszych dziesięcioleciach XXI w. (wydawnictwa Nefryt oraz Fischer).
Ewolucję publikowanych nakładów wszystkich 5-złotówek z datą roczną 1932 zebrano w tabeli: + nakłady 5-złotówek rocznika 1932Tytuł Autor 5 złotych 1932 Nike (sztuk) 5 złotych 1932 Polonia ze znakiem (sztuk) 5 złotych 1932 Polonia bez znaku (sztuk) Cennik monet polskich wyd.:1934 Konrad BerezowskibdKatalog monet polskich 1916–1958, wyd.:1960Władysław Terlecki 1916–1965, wyd.:1965 Mennica Warszawska 1765–1965 wyd.:1970Ilustrowany katalog monet polskich 1916–... wyd.:1972,1973,1974Czesław Kamiński wyd.:1976,1977,1983,1988,1992 Katalog monet polskich obiegowych i kolekcjonerskich od 1916 wyd.:1994,1998,2008,2012,2025Janusz Parchimowicz Monety Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939 wyd.:2010,2021 Fischer katalog monet polskich wyd.:2012,2025 Adam Łanowy (red.) Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część druga II Rzeczpospolita Generalne Gubernatorstwo 1918–1945 wyd.:2008 Jerzy Chałupski Można zauważyć następujące niespójności:
sumaryczny nakład wszystkich trzech pięciozłotówek wg Czesława Kamińskiego wynosił sztuk w pierwszych trzech wydaniach katalogu i sztuk w pozostałych pięciu. W zestawieniu Władysława Terleckiego podana jest precyzyjna liczba – autorzy publikujący katalogi i opracowania monograficzne o takim charakterze w większości podają nakłady za ostatnimi wydaniami pracy Czesława Kamińskiego ewidentnym wyjątkiem z prac wydanych w XXI w. jest specjalizowany katalog Jerzego Chałupskiego, który powrócił do podawania nakładów zgodnie z tabelami zamieszczonymi w książce „Mennica Warszawska 1765–1965”
W przypadku rocznika 1934 jego nakład podawany za literaturą tematu wydaje się być niezgodny z rzeczywistą częstością występowania tego rocznika w obrocie kolekcjonerskim. W sprawozdaniach Mennicy Państwowej podano jedynie, że w roku 1934 wybito sztuk trzech typów pięciozłotówek: Polonia, Józef Piłsudski oraz Józef Piłsudski-Orzeł Strzelecki.
Być może błędnie podzielono cały nakład pięciozłotówek z rocznika 1934 pomiędzy poszczególne typy.
Opis Pięciozłotówkę bito na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 27 sierpnia 1932 r. o zmianie niektórych postanowień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 5 listopada 1927 r., definiującego parametry monet: 2, 5, 10 złotych bitych w srebrze próby 750 i masie 2,2 grama przypadających na 1 złoty ().
Godło na monecie jest zgodne ze wzorem Godła Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzonym 13 grudnia 1927 r. ().
Ze względu na przyjęte założenie, że po zmianie systemu monetarnego z 1932 r. należy w jak najkrótszym czasie wybić jak największą liczbę monet spełniających nowe wymagania prawne, nie rozpisano konkursu na nowy projekt, a wykorzystano jeden z niezrealizowanych – profesora Antoniego Madeyskiego ten, który zajął w 1925 r. drugie miejsce, w drugim konkursie na polską złotą monetę.
Z tymi samymi wzorami awersu i rewersu wprowadzono do obiegu monety 2 i 10 złotych wzoru 1932.
Stemple dla monety bitej w Londynie w 1932 roku wykonano w Mennicy Państwowej, z tym, że pod łapą orła, na awersie, nie umieszczono znaku mennicy.
Mimo relatywnie dużego nakładu rocznika 1932 ( sztuk), monety z mennicy w Warszawie (te z herbem Kościesza pod łapą orła) w początku XXI w. na rynku kolekcjonerskim występują rzadko. Ze względu na zbyt mały nacisk prasy podczas procesu bicia nastąpił zanik najwyższych partii rysunku, punktów na koronie oraz pasków na wstążce pod wiankiem koniczyny. Podjęto więc decyzję o przetopieniu zdecydowanej większości nakładu.
W okresie międzywojennym utrwaliła się w części społeczeństwa potoczna opinia, iż kobieta na rewersie to królowa Jadwiga, gdyż Madeyski wykonał również sarkofag tej królowej dla katedry wawelskiej. Według tradycji obowiązującej w rodzinie artysty utrwalił on w tym wizerunku idealizowany portret swej siostrzenicy – Wandy Syrokomskiej-Petraźyckiej. Według innych relacji modelką była Janina Żółtowska (która przed I wojną światową odwiedziła Madeyskiego w rzymskiej pracowni), późniejsza żona Ludwika Hieronima Morstina, w 1923 r. polskiego attaché wojskowego w Rzymie, przyjaciela Madeyskiego. Podobno rezultatem odnowionej po latach znajomości było między innymi to, że artysta w 1925 r. stanął do konkursu na projekt polskiej monety złotej, w którym utrwalił urodę modelki w profilu podobnym do profilu królowej Jadwigi z sarkofagu wawelskiego. Być może więc w potocznej opinii była i część prawdy, iż na monecie tej widniała głowa królowej Polski.
W pierwszej połowie XXI w. na rynku kolekcjonerskim moneta nazywana jest czasami : „5 złotych Głowa Kobiety” albo „5 złotych Kobieta”.
Wersje próbne W katalogach podana jest informacja o wybiciu z datą 1932, 1933, 1934 wersji próbnych w srebrze, z wklęsłym bądź wypukłym napisem „PRÓBA”, w 1933 w brązie z wypukłym napisem „PRÓBA” oraz wersji lustrzanej z 1932 r.
Istnieje również wersja próbna monety 1 złoty Polonia z 1932 roku o masie 3,4 grama (srebro) i 3,2 grama (brąz), oraz moneta próbna 1 złoty Polonia bez daty, o średnicy 18 mm.
Zobacz też lista monet obiegowych II Rzeczypospolitej Polonia (moneta) 1 złoty 1932 Polonia 20 złotych 1925 Polonia 5 złotych
Przypisy
Kategoria:Monety obiegowe II Rzeczypospolitej i GG Kategoria:Srebrne monety II Rzeczypospolitej