Gruźlica prosówkowa, gruźlica rozsiana (, ) – potencjalnie śmiertelna postać gruźlicy. Stanowi ona 1–2% przypadków zachorowania na gruźlicę. Choroba najczęściej występuje u dzieci poniżej 5 lat i ludzi starszych, chorych na cukrzycę, mocznicę, niewydolność serca, nowotwory, osób niedożywionych, alkoholików, palących i zażywających leki immunosupresyjne (opisano przypadki śmierci u leczonych z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów, a także częstość występowania jest wyższa u pacjentów z toczniem ze względu na leczenie kortykosteroidami)Gruźlica prosówkowa w bazie eMedicine..
Pochodzenie nazwy mały|Zmiany prosówkowe widoczne na przekroju płuca mały|Zmiany prosówkowe w śledzionie mały|Ziarna prosa. Nazwa choroby została nadana przez Johna Jacoba Mangreta w roku 1700 ze względu na bardzo liczne zmiany w płucach, które wyglądają jak ziarna prosa i występują u 88% pacjentów z gruźlicą prosówkową. Mają one rozmiar około 2 mm i powinny występować w przynajmniej dwóch nieprzyległych narządach.
Etiopatogeneza Choroba jest wynikiem rozsiewu prątków gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis) drogą krwi. Może być ona pierwotną manifestacją tego zakażenia lub wystąpić lata po zarażeniu. Dużą rolę w patogenezie bierze również udział nieprawidłowa reakcja limfocytów T (w szczególności na skutek supresji ich działania przez limfocyty Treg).
Objawy i przebieg Każda z postaci gruźlicy prosówkowej charakteryzuje się ciężkim stanem ogólnym. Różnorodność objawów bierze się z tego, że ta postać choroby może zaatakować wiele tkanek i narządów. Jej objawy (w malejącej częstotliwości występowania) to: złe samopoczucie (w 90% przypadków) niedokrwistość (powodująca blady wygląd skóry, pewna analiza serii przypadków wykazała częstość 86%) brak apetytu (ok. 85%) gorączka (zazwyczaj wysoka, ze szczytami o poranku, występuje w 80% przypadków) chudnięcie, które może prowadzić do wyniszczenia (80%) kaszel, czasami krwisty (60%, częstszy u dorosłych) nocne poty (ok. 50%, częstsze u dorosłych, powszechną manifestacją jest obraz „cienia” odbitego z potu na pościeli, w której spał pacjent) uogólnione powiększenie węzłów chłonnych (40%, częściej u dzieci) powiększenie wątroby i śledziony (kolejno 40% i 15%, częstsze u dzieci) duszność (ok. 35%) zapalenie opon mózgowych (10–30%) lub poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego dreszcze (ok. 20%, częstsze u dorosłych) wysięk opłucnowy (18%) sztywność karku (18%) bóle brzucha i w klatce piersiowej (10%) ból głowy (10%) wodobrzusze (ok. 10%) gruzełki naczyniówki (6%) zmiany stanu świadomości (5%) nudności (4%) biegunka (2%) zajęcie skóry (zapalenie tkanki łącznej i ropnie podskórne, 2%) zapalenie trzustki (mniej niż 5% przypadków). W gruźlicy prosówkowej występują także nieprawidłowości w badaniach dodatkowych, takie jak: zwiększenie lub zmniejszenie liczby białych krwinek ogólnie i limfocytów monocytoza, nadpłytkowość podwyższone OB i stężenie CRP podwyższenie stężenia aminotransferaz hiponatremia, hipofosfatemia i hipoalbuminemia hiperkalcemia oraz hiperbilirubinemia.
Powikłania Możliwe powikłania gruźlicy prosówkowej są liczne. Obejmują one: zespół ostrej niewydolności oddechowej rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe zapalenie wątroby kłębuszkowe zapalenie nerek ostrą niewydolność nerek odmę opłucnową perforację jelita cienkiego chorobę Potta zapalenie mięśnia sercowego lub wsierdzia nagłą śmierć sercową tętniaka aorty nadczynność tarczycy gruźliczą chorobę Addisona wstrząs niewydolność wielonarządową opisano także przypadki związanego z gruźlicą zespołu hemofagocytowego.
Leczenie
Leczenie gruźlicy prosówkowej jest podobne do stosowanego w innych postaciach gruźlicy i obejmuje stosowanie leków takich jak ryfampicyna, etambutol, pirazynamid i izoniazyd. Zalecany czas leczenia dorosłych powinien wynosić 6 miesięcy, a dzieci 9. Oprócz terapii lekami przeciwgruźliczymi dobry skutek może dać podawanie kortykosteroidów, szczególnie w przypadku wystąpienia niewydolności oddechowej, aczkolwiek nie zostały przeprowadzone badanie potwierdzające ich wpływ na przebieg choroby.
Rokowanie Nieleczona gruźlica prosówkowa jest zawsze śmiertelna, śmiertelność u leczonych jest różna w zależności od źródeł i waha się w granicach 2–30%. Badanie kohortowe przeprowadzone na terenie Wielkiej Brytanii wykazało, że wśród 52 pacjentów 29% miało zajęty przez chorobę ośrodkowy układ nerwowy, a 15% wymagało intensywnego leczenia i wentylacji mechanicznej.
Klasyfikacja ICD10 kod ICD10 nazwa choroby Gruźlica prosówkowa Gruźlica prosówkowa ostra o pojedynczej określonej lokalizacji Gruźlica prosówkowa ostra o wielomiejscowej lokalizacji Gruźlica prosówkowa ostra, nie określona Inne postacie gruźlicy prosówkowej Gruźlica prosówkowa, nie określona
Zobacz też Mykobakterioza Pneumocystoza
Przypisy
Kategoria:Gruźlica Kategoria:Choroby układu oddechowego