thumb|240px| thumb|240px|Drzeworyt wykonany w Drzeworytni Warszawskiej przez Walentego Ciechomskiego i Bronisława Puca Drzeworytnie warszawskie – pierwsze w Polsce szkoleniowe ośrodki graficzne, zakładane w drugiej połowie XIX wieku przy drukarniach czasopism ilustrowanych.
Historia Pierwszą drzeworytnię oraz szkołę drzeworytu w Warszawie założył w 1857 roku Jan Münchheimer (1808–1879), medalier, rysownik i grawer, naczelny sztycharz Banku Polskiego, właściciel pracowni grawerskiej w Warszawie. W jego szkole drzeworytu, pod kierunkiem sprowadzonego z Belgii drzeworytnika E. de la Haye, kształcili się pionierzy polskiej ksylografii, m.in.: Jan Styfi, Kazimierz Krzyżanowski, Aleksander Regulski i Franciszek Szymborski. Drzeworytnia Münchheimera wykonywała ilustracje wg rysunków Wojciecha Gersona, Juliusza Kossaka, Franciszka Kostrzewskiego, Henryka Pillatiego i innych do czasopism: „Wolne Żarty”, „Przyjaciel Dzieci” oraz „Kłosy”.
Druga drzeworytnia została założona przy drukarni „Tygodnika Ilustrowanego” pod koniec 1859 roku przez Józefa Ungra, w której polskich drzeworytników szkolili sprowadzeni z Niemiec ksylografowie: G. Hähle, H. Kübler, J. Schübeler, Röber i in. W latach 80. XIX w. Drzeworytnia Ungera posiadała już własnych rytowników: Edwarda Gorazdowskiego, Józefa Holewińskiego, Józefa Łoskoczyńskiego, Edwarda Nicza, Andrzeja Zajkowskiego. Opiekę nad drzeworytnią sprawowali kolejni kierownicy działu artystycznego „Tygodnika Ilustrowanego”: Jan Feliks Piwarski, Jan Lewicki, Juliusz Kossak, Franciszek Tegazzo, Józef Buchbinder, Jan Konopacki, Miłosz Kotarbiński.
Trzecia drzeworytnia powstała przy czasopiśmie „Kłosy”, założona w 1865 roku przez wydawcę i współzałożyciela „Kłosów” Salomona Lewentala (1841–1902). Kierownikami drzeworytni był Aleksander Regulski, następnie Jan Styfi; pracowali w niej rytownicy m.in.: Stanisław Antoszewicz, Edward Gorazdowski, Józef Holewiński, Aleksander Malinowski, Edward Nicz, Kazimierz Piastuszkiewicz i Kazimierz Pomianowski.
Czwarta pod nazwą „Drzeworytnia Warszawska” – została zorganizowana w 1871 roku jako spółdzielnia przez rytowników: Władysława Bojarskiego, Ignacego Chełmickiego, Bronisława Puca i Feliksa Zabłockiego. Ponieważ zakład wykonywał ilustracje głównie dla czasopism rosyjskich, niebawem otworzył filię w Petersburgu kierowaną przez P. Dziedzica. W 1877 „Drzeworytnia Warszawska” wydała wspólnie z firmą Orgelbranda bogato ilustrowany drzeworytami album Wilanów, zbiór wiadomości, oraz kopie obrazów Galerii Wilanowskiej.
Oprócz wymienionych drzeworytni istniały jeszcze w Warszawie niewielkie, najczęściej kilkuosobowe zakłady ksylograficzne. W latach 60. XIX wieku założył swoją pracownię drzeworytniczą Jan Styfi, którą prowadził z Aleksandrem Regulskim. Pomimo krótkiego okresu funkcjonowania zakładu, drzeworytnia Styfiego wyszkoliła kilka drzeworytniczek polskich: Wandę z Wójcickich Styfiową, Elżbietę z Moniuszków Nawroczyńską, Marię Baczewską i Józefę Kleczeńską, oraz wybitnego polskiego ksylografa – Józefa Holewińskiego. W 1877 roku Styfi ponownie otworzył drzeworytnię, którą tym razem prowadził z Andrzejem Zajkowskim; po kilku latach musiał jednak pracownię zlikwidować.
Około 1878 Bronisław Puc wycofał się ze spółki „Drzeworytnia Warszawska” i założył własną pracownię drzeworytniczą pod nazwą: „Zakład artystyczno-drzeworytniczy”. Drzeworyty w niej wykonane posiadały sygnaturę: „Drzew. B. Puc”.
Istniała jeszcze w latach 80. XIX wieku pracownia drzeworytnicza Władysława Bojarskiego; pochodzące z jego pracowni drzeworyty posiadają sygnaturę: „Drzew. W. Bojarski.”.
Drzeworytnicy warszawscy drugiej połowy XIX wieku Adam Paweł Boczkowski Władysław Bojarski Ignacy Chełmicki Erazm Fabijański Edward Gorazdowski Józef Holewiński Józef Jarmużyński Józefa Kleczeńska Michał Kluczewski Jan Krajewski Józef Łoskoczyński Bronisław Puc Aleksander Regulski M. Różański Julian Schübeler Jan Styfi Feliks Zabłocki Andrzej Zajkowski
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Drukarnie w Polsce Kategoria:Grafika Kategoria:Historia Warszawy pod zaborami Kategoria:Kultura w Polsce