Joanna Teresa Ugniewska-Dobrzańska (ur. 5 lutego 1945 w ZakopanemWspółcześni uczeni polscy. Słownik biograficzny. Tom IV. S-Ż, wyd. Ośrodek Przetwarzania Informacji, Warszawa 2002, s. 545.) – polska literaturoznawczyni, italianistka, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, tłumaczka literatury włoskiej, eseistka.
Życiorys W 1967 ukończyła studia romanistyczne na Uniwersytecie Warszawskim, karierę naukową rozpoczęła w 1971 w Instytucie Romanistyki Uniwersytetu Warszawskiego. W 1972 obroniła pracę doktorską Oświeceniowy kryzys pojęcia ładu w twórczości Leopardiego napisaną pod kierunkiem Mieczysława Brahmera, stopień doktora habilitowanego uzyskała w 1978 na podstawie pracy Problematyka postępu i tradycji w kulturze włoskiej pierwszej połowy XIX w.Profil i osiągnięcia pracowników współczesnej filologii romańskiej, w: Dariusz Krawczyk, Mariusz Smuk, Małgorzata Sokołowicz Filologia obca w stulecie swojego istnienia. W ruchu uchwycone, wyd. Warszawa 2019, s. 123, 135, w 1989 otrzymała tytuł profesora. Profesorem zwyczajnym została w 1994. Była etatowym pracownikiem Katedry Italianistyki UW od początku jej powstania do 2015; w latach 1991–1997 pełniła funkcję kierownika tejże.
Jest autorką licznych monografii poświęconych literaturze włoskiej, między innymi o Giacomo Leopardim, współautorką Historii literatury włoskiej (red. P. Salwa), redaktorką naukową i współautorką Historii literatury włoskiej XX wieku, za którą w 2002 otrzymała we Włoszech prestiżową włoską nagrodę Premio Flaiano. W 2008 opublikowała zbiór szkiców o współczesnej literaturze włoskiej Scritture del Novecento. Następnie wydała trzy zbiory esejów: Podróżować, pisać: o literaturze podróżniczej i współczesnych pisarzach włoskich (2011), Miejsca utracone: szkice o pamięci i zapomnieniu we współczesnej literaturze włoskiej (2014) i Zamieszkiwanie pamięci (2022). Współpracuje z „Zeszytami Literackimi”, „Odrą”, „Literaturą na Świecie”, „Przeglądem Politycznym”. Zasiadała w jury włoskiej nagrody Premio Alassio.
Przetłumaczyła z włoskiego kilkadziesiąt książek, przede wszystkim Antonia Tabucchiego i Claudia Magrisa oraz takich klasyków literatury jak Umberto Eco, Alberto Moravia czy Luigi Pirandello. Polskim czytelnikom przybliżyła także takich twórców jak: Piero Camporesi, Pietro Citati, Matteo Collura, Gianrico Carofiglio, Benedetta Craveri, Oriana Fallaci, Massimo Gramellini, Riccardo Orizio, Tiziano Terzani, Ornela Vorpsi. Za działalność translatorską otrzymała wiele nagród.
W Bibliotece Narodowej znajduje się część jej archiwum, między innymi rękopisy przekładów oraz korespondencja z Tabucchim, Magrisem oraz Citatim.
Wybrane publikacje Monografie Wenecja, Rzym, Sycylia, Austeria, Kraków 2025 Zamieszkiwanie pamięci, Fundacja „Pogranicze” i Ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów”, Sejny 2022 Miejsca utracone: szkice o pamięci i zapomnieniu we współczesnej literaturze włoskiej, Fundacja Zeszytów Literackich, Warszawa 2014 Podróżować, pisać: o literaturze podróżniczej i współczesnych pisarzach włoskich, Fundacja Zeszytów Literackich, Warszawa 2011 Scritture del Novecento: saggi e appunti, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2008 Elogio della poesia – saggi leopardiani, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 1991 Giacomo Leopardi, PWN, Warszawa 1991 Giuseppe Mazzini – historia jako narodowa terapia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1986 Historia literatury włoskiej XX wieku, PWN, Warszawa 1985 Problematyka postępu i tradycji w kulturze włoskiej pierwszej połowy XIX wieku (1816–1848), Wydawnictwa UW, Warszawa 1979 Oświeceniowy kryzys pojęcia ładu w twórczości Leopardiego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1976
Prace zbiorowe A. Tylusińska, J. Ugniewska, Włochy w czasach romantyzmu, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2004 J. Ugniewska (red.), Historia literatury włoskiej XX wieku, PWN, Warszawa 2001
Wybrane przekłady Giorgio Agamben, Pinokio. Przygody pajacyka podwójnie skomentowane i potrójnie zilustrowane, Fundacja Cieszkowskiego, Warszawa 2024 Giorgio Agamben, Pulcinella czyli Rozrywka dla dzieci, Fundacja Cieszkowskiego, Warszawa 2019 Roberto Calasso, Memè Scianca. Bobi, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2025 Roberto Calasso, Kręte ścieżki, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2023 Roberto Calasso, Nienazwana teraźniejszość, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2019 Roberto Calasso, Ślad wydawcy (ze Stanisławem Kasprzysiakiem), Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2018 Piero Camporesi, Laboratoria zmysłów, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2005 Alberto Castoldi, Bibliofollia, czyli szaleństwo czytania, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2023 Pietro Citati, Wiosna Chosrowa: dwadzieścia wieków cywilizacji irańskiej, Czytelnik, Warszawa 2008 Pietro Citati, Izrael i islam: boskie iskry, Czytelnik, Warszawa 2006 Pietro Citati, Światło nocy: wielkie mity w historii ludzkości, Czytelnik, Warszawa 2003 Umberto Eco, Semiologia życia codziennego (z Piotrem Salwą), Czytelnik, Warszawa 1996 Umberto Eco, Superman w literaturze masowej: powieść popularna – między retoryką a ideologią, PIW, Warszawa 1996 Oriana Fallaci, 1968. Od Wietnamu do Meksyku. Dziennik z przełomowego roku, Świat Książki, Warszawa 2018 Oriana Fallaci, Pasolini. Niewygodny człowiek, Świat Książki, Warszawa 2018 Oriana Fallaci, Strach jest grzechem, Świat Książki, Warszawa 2017 Oriana Fallaci, Podróż po Ameryce, Świat Książki, Warszawa 2016 Oriana Fallaci, List do nienarodzonego dziecka, Świat Książki, Warszawa 2013 Oriana Fallaci, Inszallah, PIW, Warszawa 1993 Maurizio Ferraris, Manifest nowego realizmu, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2023 Marco Filoni, Anatomia oblężenia. Strach w mieście, Fundacja Cieszkowskiego, Warszawa 2020 Carlo Ginzburg, Czytać między wierszami. Lektury, szkice, noty, Wydawnictwo Słowo/obraz terytoria 2023 Giacomo Leopardi, Listy, Czuły Barbarzyńca, Warszawa 2024 Claudio Magris, Zakrzywiony czas w Krems, Fundacja Pogranicze, Sejny 2020 Claudio Magris, Migawki, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2019 Claudio Magris, Mit habsburski w literaturze austriackiej moderny (z Elżbietą Jogałłą), Austeria, Kraków 2019 Claudio Magris, Postępowanie umorzone, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2017 Claudio Magris, O demokracji, pamięci i Europie Środkowej, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2016 Claudio Magris, Alfabety, Fundacja Pogranicze, Sejny 2012 Claudio Magris, Głosy: monologi, PIW, Warszawa 2010 Claudio Magris, Domysły na temat pewnej szabli, Fundacja Pogranicze, Sejny 2009 Claudio Magris, Itaka i dalej, Fundacja Pogranicze, Sejny 2009 Claudio Magris, Podróż bez końca, Fundacja Zeszytów Literackich, Warszawa 2009 Claudio Magris, Na oślep, Czytelnik, Warszawa 2006 Claudio Magris, Inne morze, Czytelnik, Warszawa 2004 Claudio Magris, Mikrokosmosy, Czytelnik, Warszawa 2002 Claudio Magris, Dunaj (z Anną Osmólską-Mętrak), Czytelnik, Warszawa 1999 Giorgio Manganelli, Literatura jako kłamstwo, PIW, Warszawa 2021 Alberto Moravia, Kobieta leopard, Puls Publications, Londyn 1991 Luigi Pirandello, Jeden, nikt i sto tysięcy, PIW, Warszawa 2011 Mario Praz, Wspaniałości Rzymu, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2020 Antonio Tabucchi, Przyszedłem do ciebie, ale cię nie zastałem. Opowiadania wybrane, PIW, Warszawa 2024 Antonio Tabucchi, Dla Isabel: mandala, Rebis, Poznań 2017 Antonio Tabucchi, Opowiadania ilustrowane, Czuły Barbarzyńca, Warszawa 2014 Antonio Tabucchi, Podróże i inne podróże, Czytelnik, Warszawa 2012 Antonio Tabucchi, Czas szybko się starzeje, Czytelnik, Warszawa 2010 Antonio Tabucchi, Tristano umiera, Czytelnik, Warszawa 2005 Antonio Tabucchi, Robi się coraz później, Czytelnik, Warszawa 2002 Antonio Tabucchi, Zaginiona głowa Damascena Monteira, Czytelnik, Warszawa 1999 Antonio Tabucchi, …twierdzi Pereira, Czytelnik, Warszawa 1996
Nagrody 2017 – Nagroda Literacka im. Leopolda Staffa w kategorii „Dzieło życia” 2015 – Nagroda Literacka im. Leopolda Staffa za esej Miejsca utracone 2012 – Nagroda Zeszytów Literackich dla Tłumaczy im. Pawła Hertza 2009 – finalistka Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego za przekład książki Riccarda Orizia Zaginione białe plemiona (z Mateuszem Salwą) 2005 – Nagroda literacka ZAiKS-u za wybitne osiągnięcia w dziedzinie przekładu literatury z języków obcych 2002 – Premio Flaiano za Historię literatury włoskiej XX wieku
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Zakopanem Kategoria:Polscy eseiści Kategoria:Polscy italianiści Kategoria:Polscy literaturoznawcy Kategoria:Polscy tłumacze literatury włoskiej Kategoria:Urodzeni w 1945 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego