thumb|Uuno Klami Uuno Kalervo Klami (ur. 2 września 1900 w Virolahti, zm. 29 maja 1961 tamże) – fiński kompozytor i pianista.

Życiorys W 1915 został przyjęty do Helsińskiego Instytutu Muzycznego (aktualnie Akademia Sibeliusa), gdzie studiował z przerwami do 1924 u Erkkiego Melartina (kompozycję), Leeviego Madetoi (historię muzyki) i Ilmara Hannikainena (fortepian).

W latach 1924–1925 przebywał w Paryżu, gdzie korzystał z konsultacji udzielanych mu przez impresjonistę Florenta Schmitta. Mógł też nawiązać wówczas znajomość z Maurice’em Ravelem, którego muzyka na zawsze stała się obiektem jego podziwu. Silnie oddziaływały na niego również kompozycje Igora Strawinskiego, Siergieja Prokofjewa, Arthura Honeggera oraz współczesna muzyka hiszpańska.

W latach 1928–1929 kontynuował studia kompozytorskie w Wiedniu u Hansa Gála. Nie miał bezpośredniego kontaktu z modernistyczną Drugą Szkołą Wiedeńską, a jego zainteresowanie muzyką dodekafoniczną było stymulowane jedynie wiedeńskimi wizytami Ravela i Béli Bartóka.

Po powrocie do Finlandii skupił się głównie na twórczości kompozytorskiej, choć zajmował się także krytyką muzyczną, publikując w czołowej fińskiej gazecie „Helsingin Sanomat” (1932–1959). W latach 1938–1959 otrzymywał rządowe stypendium twórcze.

W 1949 był członkiem założycielem Finnish Society for Contemporary Music, które od 1951 jest fińskim oddziałem Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej (ISCM). Od 1959 zasiadał w Suomen Akatemia jako przedstawiciel muzyki. Zastąpił na tym stanowisku Yrjö Kilpinena. Odznaczony został krzyżami komandorskimi Orderu Białej Róży Finlandii i Orderu Lwa Finlandii.

Zmarł na atak serca w maju 1961. Został pochowany na cmentarzu Hietaniemi w Helsinkach.

Twórczość Klami zaczął komponować już w czasie studiów w Instytucie Muzycznym w Helsinkach. Jego kwartet fortepianowy (1922), kwintet fortepianowy i suita na kwartet smyczkowy zwróciły uwagę współczesnych mu krytyków ze względu na swój modernizm i francuskie wpływy. W Paryżu zafascynował się różnorodnością muzyki tradycyjnej. Wykorzystywał jazz w swoim I Koncercie fortepianowym Une nuit à Montmartre (1925) i w Rag-Time & Blues (1931), zainspirowany tradycyjną muzyką hiszpańską napisał Habanerę na orkiestrę (1926), natomiast swoją fascynację Dalekim Wschodem wyraził w Kolme kiinalaista laulua (Three Chinese Songs, 1928, zaginione).

Wzorem kompozytorów hiszpańskich i Strawinskiego (z jego okresu rosyjskiego) Klami zwrócił się ku tradycjom fińskim, odkrywając je na nowo ze współczesnego punktu widzenia. Rezultatem była Karjalainen rapsodia (Karelian Rhapsody, 1927), utwór, w którym stworzył swoje własne motywy ludowe. Podobna w charakterze była bardziej znana Kalevala-sarja (Kalevala Suite, 1932/1943) – mistrzowsko zinstrumentalizowana suita będąca rodzajem utworu choreograficznego z recytatorem, czerpiąca z tradycyjnego fińskiego poematu epickiego Kalevala. W swojej formie nawiązywała do prymitywizmu Święta wiosny Strawinskiego.

Klami preferował neoklasycystyczną estetykę, charakterystyczną dla kultury francuskiej (Ravel), rosyjskiej (Strawinski) i hiszpańskiej (de Falla). Tym samym odseparował się od fińskich modernistów lat 20. i do końca życia był przez kolegów kompozytorów uważany za postać nieco anachroniczną. Był jedynym znaczącym kompozytorem fińskim, aktywnym w latach 50., który odrzucił dodekafonię i postępowość, pozostając przy tonalności i fundamentalizmie. „Jego radykalizm był bardziej ukierunkowany na estetyczne i filozoficzne podstawy kompozycji niż na muzyczny idiom. Jakkolwiek nowoczesna była jego muzyka, nigdy całkowicie nie porzuciła poczucia tonalności” (Helena Tyrväinen).

Dzięki temu Klami był w Finlandii uważany za drugiego po Sibeliusie największego fińskiego kompozytora. I mimo iż jego stylistyka, genialna orkiestracja oraz ciepła, żywa barwa znacząco odbiegały od emocjonalnego idiomu Sibeliusa, jego muzyka cieszyła się niezmiennym powodzeniem z krótką przerwą w latach 60.

Ważniejsze kompozycje

Koncert fortepianowy nr 1, op. 8 Une nuit à Montmartre (1925) Sérénades espagnoles (1925/1944) Habanera na fortepian 1926) Karjalainen rapsodia (Karelian Rhapsody), op. 15 (1927) Symphonie enfantine, op. 17 (1928) Kolme kiinalaista laulua (Three Chinese Songs), na sopran i orkiestrę (1928, zaginione) Opernredoute, op. 20 (1929) Cheremissian Fantasy na wiolonczelę i orkiestrę, op. 19 (1931) Hommage à Haendel, op. 21 (1931) Fête populaire en plein air (Scenes from a Country Life) (1932) Sérénades joyeuses (1933) Helsinki-marssi (Helsinki March) (1934) Lemminkäinen’s Adventures on the Isle of Saari (1935) Karjalaisia tansseja (Karelian Dances) (1935) Nummisuutarit (The Cobblers on the Heath), uwertura (1936) Psalmus na sopran, baryton, chór mieszany i orkiestrę (1936) Suita na orkiestrę smyczkową (1937)

Symfonia nr 1 (1937–38) Vipusessa käynti (In the Belly of Vipunen) na baryton, chór męski i orkiestrę (1938) z Kalevali Suomenlinna, uwertura op. 30 (1940) Kalevala Suite, op. 23 (1933/1943) Koncert skrzypcowy, op. 32 (1943) King Lear, uwertura, op. 33 (1944) Symfonia nr 2, op. 35 (1945) The Cyclist, rondo na orkiestrę (1946) Suite for small orchestra, op. 37 (1946) Karjalainen tori (Karelian Marketplace), op. 39 (1947) Revontulet (Northern Lights), fantazja na orkiestrę, op. 38 (1948) Koncert nr 2 na fortepian i orkiestrę smuczkową, op. 41 (1950) All’Ouvertura, op. 43 (1951) Tema con 7 variazioni e coda na wiolonczelę i orkiestrę, op. 44 (1954) Laulu Kuujärvestä (Song of Kuujärvi) na baryton i orkiestrę (1956) Pyörteitä (Whirls), balet inspirowany Kalevalą (1957–1960) The Bearer of the Golden Staff, kantata (1960–1961)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Uuno Klami oficjalna strona

Kategoria:Fińscy kompozytorzy Kategoria:Fińscy pianiści Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1961 Kategoria:Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Finlandii