thumb|Biblia Leopolity wydana w drukarni Szarffenbergów w 1561 Marek Szarffenberg (ur. w Lubomierzu, zm. 1545 w Krakowie) – księgarz, wydawca, drukarz i papiernik krakowski, wywodzący się ze Śląska. Senior rodu Szarffenbergów, polskich drukarzy.
Biografia thumb|Biblia Leopolity, Hiob W początkach XVI w. przybył z Lubomierza do Krakowa razem z krewnym Maciejem Szarffenbergiem. W 1506 otrzymał prawa miejskie krakowskie. Przez długi czas zajmował się handlem księgarskim, opłacał nakłady, które drukowane był przez m.in. Jana Hallera, Floriana Unglera i Hieronima Wietora. Współpracował także z drukarnią Johanna Weissenburgera z Norymbergi, gdzie w 1511 wydał dzieło Michała z Wrocławia. W 1514 nabył najstarszą w Krakowie księgarnię.
Początek XVI wieku nie był dla krakowskich drukarzem okresem prosperity. Rynek zdominowany był przez Hallera, który legitymując się królewskim przywilejem utrudniał, a czasami wręcz uniemożliwiał działalność innym drukarzom. Marek razem z innymi drukarzami rozpoczął rywalizację z Hallerem. Był w bliskich kontaktach z Hieronimem Wietorem, pochodzącym również z Lubomierza, z którym był spokrewniony. Często odwiedzał go, podczas jego pobytu w Wiedniu. Prawdopodobnie za jego namową Wietor pozostawił synowi w Wiedniu dobrze prosperującą drukarnię i przeniósł się w 1517 do Krakowa. W tym samym roku Haller zaczął mieć kłopoty finansowe i zrzekł się przywileju. Stworzyło to możliwość nieskrępowanego rozwoju krakowskiego drukarstwa.
Marek Szarffenberg był zręcznym przedsiębiorcą, który utrzymywał rozległe kontakty w wielu częściach Europy. Na handlu książkami i rycinami dorobił się znacznego majątku. Zaliczany jest do największych, po Hallerze, księgarzy krakowskich. Pieniądze były tak znaczne, że zakupił dwie papiernie w Balicach i Prądniku pod Krakowem, założył własny warsztat introligatorski, a dwa lata przed śmiercią, w 1543, drukarnię w mieście.
Swoich synów, Stanisława i Mikołaja, wykształcił na drukarzy. Pracowali w oficynie ojca, która do 1565 nazywała się Oficyną Dziedziców Marka Szarffenberga. Obaj zostali nobilitowani w 1554 przez cesarza rzymskiego Ferdynanda I Habsburga, co skłoniło ich do zmiany nazwiska na Szarffenberger. Zaczęli też posługiwać się herbowym sygnetem drukarskim. Po śmierci matki, Agnieszki, Stanisław pozostał w domu rodzinnym, przy ul. św. Anny. Tam też prowadził drukarnię i księgarnię do 1584. Mikołaj kupił dom przy ul. Grodzkiej 3 i urządził w nim oficynę, w której wydawał różne druki urzędowe, przywileje, konstytucje i statuty. Córka Anna wyszła za mąż za Marcina Siebeneichera, również drukarza, wnosząc w posagu papiernię w Prądniku Małym. Ich syn Mateusz ożenił się z wdową po Hieronimie Szarffenbergu, synu Macieja Szarffenberga i przejął spuściznę krewnego swego dziadka Marka, z którym przybył do Krakowa w początkach XVI w.
Ważniejsze wydania thumb|Biblia Leopolity, Apostołowie Marek Szarffenberg pisał w języku łacińskim przedmowy i dedykacje do książek wydanych własnym nakładem. W 1524 ukazał się brewiarz Breviarium Cracoviense, wspólne dzieło Jana Hallera, Marka Szarffenberga i Hieronima Wietora, jako wyraz współpracy krakowskich drukarzy i księgarzy.
Jako nakładca drukował w wielu drukarniach: 1511 – Introductorium dyalectice quod congestum logicum appellatur, Michał Wrocławczyk, drukarnia Johanna Weissenburgera w Norymberdze. 1518 – Judicium celebratissime universitatis Cracoviensis ad annum 1519. recollectum, Mikołaj z Toliszkowa, drukarnia Hieronima Wietora, Kraków. 1522 – Prognosticon super novis stupendis et prius non visis planetarum coniunctionibus magnis Anno domini MDXXIII futuris, Johann Virdung de Hasfurt, drukarnia Hieronima Wietora, Kraków 1522 – Pronosticon, Super novis Planetarum coniunctionibus magnis Anno M.D.XXII futuris, Johann Virdung de Hasfurt, drukarnia Hieronima Wietora, Kraków 1523 – Prognosticon super planetarum coniunctionibus a. 1524, Johann Virdung de Hasfurt, drukarnia Hieronima Wietora, Kraków 1528 – Judicium astrologicum ad annum M.D.XXviii practicatum, Mikołaj z Szadka, drukarnia Macieja Szarffenberga, Kraków 1528 – Judicium astrologicum Cracoviense ad annum 1529, Mikołaj z Szadka, drukarnia Macieja Szarffenberga, Kraków 1529 – Tractatus de administrandis rite ecclesiasticis scramentis, celebrandisque missarum solennis et censuris ecclesiasticis canonice observandis, Nicolaus de Błonie, drukarnia Macieja Szarffenberga, Kraków 1532 – De grammatica Johannesa Hontera, kilka wydań w Krakowie 1538 – Breviarium Cracoviense. Wydawca: Marek Szarfenberg. Miejsce wydania: Wenecja
Drukarnia Marka Szarffenberga thumb|Biblia Leopolity, Arka Noego Własną drukarnię Marek Szarffenberg otworzył około 2 lata przed śmiercią. Wydrukowany został w niej pierwszy utwór Mikołaja Reja, którego data druku jest znana: Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem w 1543 pod pseudonimem Ambroży Korczbok Rożek.
Ważniejsze utwory wydrukowane za życia Marka Szarffenberga: 1543 – O karze mężobójstwa, Andrzej Frycz Modrzewski 1543 – Fidelis subditus, Stanisław Orzechowski 1545 – Prognosticon ad annum 1545, drukarnia Marka Szarffenberga, Kraków
Najważniejszym dziełem drukarni Szarffenbergów jest Biblia Leopolity, nazywana też Biblią Szarffenbergowską lub Krakowską, będąca pierwszym w całości wydanym w języku polskim przekładem Biblii. Wydana została w 1561, już po śmierci Marka Szarffenberga. Jej tłumaczenie zostało zlecone przez Marka i jego syna Stanisława. Popularność i szybkie wyczerpanie nakładu spowodowało konieczność wydania kolejnych edycji, co było swoistym precedensem. Dedykowano ją królowi Zygmuntowi II Augustowi. Foliał zdobią 284 drzeworyty obrazujące różne sceny biblijne.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Druki nakładem Marka Szarffenberga w bibliotece Polona Obiekty powiązane z Markiem Szarffenbergiem w bazie Urus: Techniques and Reception of Prints in Central and Eastern Europe (15th–18th c.)
Kategoria:Drukarze I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy księgarze Kategoria:Polscy przedsiębiorcy XVI wieku Kategoria:Mieszczanie krakowscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Wydawcy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1545 Kategoria:Ludzie urodzeni w Lubomierzu