mały|Grób Tomasza Napoleona Nideckiego na cmentarzu Powązkowskim Tomasz Napoleon Nidecki (ur. 2 stycznia 1807 w Studziannie, zm. 5 czerwca 1852 w Warszawie) – polski kompozytor, dyrygent i pianista.
Życiorys Od 1822 studiował w Konserwatorium w Warszawie grę fortepianową w klasie u Alojzego Stolpego, grę na skrzypcach pod kierunkiem Józefa Bielawskiego i grę organową u Wenzela Wilhelma Würfla. W latach 1824–1827 studiował w Szkole Głównej Muzyki kompozycję pod kierunkiem Józefa Elsnera, który wystawił mu ocenę „szczególna zdolność”. Po dyplomie przez krótki czas pracował jako skrzypek w orkiestrze Teatru Wielkiego. W latach 1828–1831 studiował w Wiedniu, prawdopodobnie w tamtejszym Konserwatorium, jako stypendysta polskiego rządu.
Bywał u Fryderyka Chopina, który w sierpniu 1829 przyjechał do Wiednia na dwa koncerty, a w latach 1830–1831 ćwiczył w jego mieszkaniu przy Kohlmarkt, przygotowując się do wykonania Koncertu e-moll. Z myślą o Nideckim jako współkoncertancie Chopin szkicował wiosną 1831 koncert na dwa fortepiany. W 1831 związał się z teatrem w Leopoldstadt, gdzie od sezonu 1833/1934 został zaangażowany na stałe jako kapelmistrz po sukcesie swej operetki Der Waldbrand oder Jupiters Strafe.
W czerwcu 1838 wrócił do Warszawy, gdzie rok później wystawił w Teatrze Wielkim operę Le cheval de bronze (Koń spiżowy) Daniela Aubera i otrzymał tam stanowisko dyrektora opery, dzieląc je do 1840 z Karolem Kurpińskim, a od 1845 z Janem Ludwikiem Quattrinim. Na scenie tej wystawił po raz pierwszy w Polsce m.in. Normę Vincenza Belliniego i Łucję z Lammermooru Gaetana Donizettiego (obie 1845), Loterię Stanisława Moniuszki, Don Pasquale i Córkę pułku Donizettiego (wszystkie 1846), Martę Friedricha von Flotowa (1850), Makbeta i Ernaniego Giuseppe Verdiego (1851) . W ocenie współczesnych mu polskich krytyków był sprawnym i rzetelnym dyrygentem, jednak jako dyrektor nie potrafił utrzymać wysokiego poziomu opery warszawskiej z czasów Kurpińskiego.
Do 1850 uczył śpiewu w szkole przy Teatrze Wielkim i gimnazjum realnym w Warszawie. Prowadził chóry w kościołach warszawskich, dla których tworzył repertuar.
Był żonaty Józefą Bieńkowską (od 28 sierpnia 1838, zm. w 1861 roku). Zmarł w czasie epidemii cholery. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 11 rząd 3 grób 27).
Twórczość Kompozycje Nideckiego, które za jego życia były znane i cenione, szybko uległy zapomnieniu. Jego wystawiane w Wiedniu operetki miały po kilkadziesiąt przedstawień, a wiedeńska krytyka chwaliła zastosowaną w nich inwencję melodyczną, „zachwycające chóry i arietty” oraz dobrą instrumentację. W uwerturach podkreślano oryginalność i „szlachetność stylu”, widząc w nich dążenie do pogłębionej formy artystycznej. Zalety te sprawiły, że funkcjonowały one jako samodzielne dzieła symfoniczne, a Nideckiego nazywano „kompozytorem uwertur”.
Wybrane kompozycje (na podstawie materiałów źródłowych)
Operetki Die Kathi von Hollabrunn, 3 akt., wyst. w Wiedniu, 1831 Schneider, Schlosser und Tischler, 3 akt., wyst. w Wiedniu, 1831 Der Waldbrand oder Jupiters Strafe, 2 akt., wyst. w Wiedniu, 1833 Der Schwur bei den Elementen oder Das Weib als Mann, 3 akt., wyst. w Wiedniu, 1834 (też w przekł. kompozytora jako Przysięga na żywioły, czyli kobieta mężczyzną, wyst. w Warszawie, 1845) Versöhnung, Wohltätigkeit und Liebe, 1 akt., wyst. w Wiedniu, 1834 Der Traum am Tannenbühl oder Drei Jahre in einer Nacht, 2 akt., wyst. w Wiedniu, 1835 Die Junggesellen-Wirtschaft im Monde, 2 akt., wyst. w Wiedniu, 1835 Der Temperamentenwechsel, 3 akt., wyst. w Wiedniu, 1836 Der Geist der düstern Inseln oder Der Spiegel der Zukunft, 2 akt., wyst. w Warszawie, 1837
Utwory orkiestrowe Marsz uroczysty wykonany podczas przeniesienia Obrazu Świętej Weroniki..., 1841 (transkrypcja na fortepian, 1841) Polonaise sur des Motifs de l’Opéra Le Brasseur de Preston (transkrypcja na fortepian, 1841) Polonaise à Grand Orchestre exécutée le 27 Maj /8 Juin 1846 au Théâtre de l’Orangerie à Łazienki... (transkrypcja na fortepian, 1846) Marsz żałobny na orkiestrę dętą i chór, pamięci J.I. Kraszewskiego Polonez i hymn Lwowa „Boże Cesarza chroń” Uwertura według melodramatu „Das Mädchen von Gomez Arias” A. Schumachera
oraz liczne utwory fortepianowe, wokalno-instrumentalne (w tym m.in. 2 msze, Ave Maria, Salve regina, kantaty) i pieśni na głos z towarzyszeniem fortepianu.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Utwory Tomasza Napoleona Nideckiego w bibliotece Polona
Kategoria:Polscy kompozytorzy romantyzmu Kategoria:Polscy pianiści Kategoria:Polscy dyrygenci Kategoria:Artyści związani z Warszawą Kategoria:Urodzeni w 1807 Kategoria:Zmarli w 1852 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie