Andrzej Józef Bałanda (ur. 10 lutego 1941 w Jaśle, zm. 17 lipca 2010 w Krakowie) – polski fizyk, profesor, specjalista w dziedzinie spektroskopii jądrowej, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Współorganizator i pierwszy rektor Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu w latach 1998-2007.
Życiorys Syn Józefa i Marii. Studiował fizykę na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1958–1963, pracę magisterską wykonał pod kierownictwem prof. Henryka Niewodniczańskiego, twórcy powojennej krakowskiej fizyki doświadczalnej. Bezpośrednio po studiach został zatrudniony w Instytucie Fizyki UJ, gdzie pracował do śmierci. Pracę doktorską, której promotorem był prof. Andrzej Hrynkiewicz, obronił w 1970, rozprawa habilitacyjna przedstawiająca pierwsze w Polsce pomiary spektroskopowe otrzymane bezpośrednio na wiązce cząstek naładowanych została ukończona w 1978. Pełnił obowiązki kierownika studiów zaocznych w IF UJ, zorganizował i był kierownikiem studiów podyplomowych, był członkiem komisji senackich UJ. Przebywał na stażach naukowych w Zjednoczonym Instytucie Badań Jądrowych w Dubnej, Instytucie Badań Ciężkich Jonów GSI w Darmstadt, Instytucie KVI w Groningen, i Uniwersytecie w Amsterdamie. Napisał dwa podręczniki dla studentów, kierował wieloma pracami magisterskimi, wypromował kilku doktorów. Tytuł profesora nauk fizycznych otrzymał w 1995.
Współtwórca i pierwszy rektor Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu. Organizator akcji popularyzujących naukęSądeczanie w gronostajachSądeckie Konserwatorium NaukoweAkademia Nowy Sącz. W latach 1999–2004 przewodniczący Konferencji Rektorów Uczelni Zawodowych (obecna nazwa Konferencja Rektorów Zawodowych Szkół Polskich, KREPSZ)Jan Draus, Konferencja Rektorów Publicznych Szkół Zawodowych w Polsce 1998-2013, PWSZ w Gnieźnie 2013, . W latach 2003–2004 członek tzw. zespołu Prezydenta, przygotowującego projekt ustawy „Prawo o Szkolnictwie Wyższym”Prawo o szkolnictwie wyższym - „Forum Akademickiego”. Zajmował się badaniem gigantycznych dipolowych rezonansów jądrowych, fizyką ciężkich jonów, spektroskopią dileptonów. Kierownik projektów badawczych KBN, recenzent podręczników z fizyki, współautor ponad dwustu publikacji naukowych. Współautor i członek międzynarodowego programu naukowego HADES (High Acceptance Di-electron Spectrometer). Interesował się ogrodnictwem, turystyką górską i speleologią. Był instruktorem taternictwa jaskiniowegoTaternik nr 3 (196), 1967r.Taternik nr 1-2 (178-179), 1963r.; w roku 1972 wszedł na Elbrus. Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera XVI-zach.-19). mały|Grób prof. Andrzeja Bałandy na cmentarzu Rakowickim
Podręczniki A. Bałanda, Fizyka dla chemików, Uniwersytet Jagielloński, Kraków, 1990, 1994, A. Bałanda, Statystyczne metody opracowania pomiarów, PWSZ Nowy Sącz, 2002,
Ważniejsze publikacje The HADES Collaboration, G. Agakichiev, C. Agodi, H. Alvarez-Pol, E. Atkin, E. Badura, A. Bałanda et al. The high-acceptance dielectron spectrometer HADES, Eur. Phys. J. A 41 (2009) 243. https://link.springer.com/article/10.1140/epja/i2009-10807-5 (PDF) A. Krasznahorkay, A. Bałanda, J.A. Bordewijk, et al. Excitation of the isovector GDR by inelastic α-scattering as a measure of the neutron skin of nuclei. Nuclear Physics A, 567 (1994) 521. https://doi.org/10.1016/0375-9474(94)90022-1 Agakichiev, G.; Agodi, C.; Alvarez-Pol, H.; Bałanda, A.; et al., Dielectron production in C-12+C-12 collisions at 2A GeV with the HADES spectrometer, Phys. Rev. Lett. 98 (2007) 052302. https://doi.org/10.1103/PhysRevLett.98.052302 E. Grosse, A. Bałanda, H. Emling, et al. Collective rotation of U-238 at high spins, Physica Scripta, 24 (1981) 337. https://doi.org/10.1088/0031-8949/24/1B/033 A. Bałanda, M. Jaskula, M. Kajetanowicz, et al., The HADES Pre-Shower detector, Nuclear Instruments and methods in Physics Research, 531 (2004) 445. http://dx.doi.org/10.1016/j.nima.2004.05.082 Andrzej Bałanda & Adam Maj, Gigantyczne rezonanse narzędziem badania materii jądrowej, Postępy Fizyki 45 (1994) 319.
Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2004, za wybitne zasługi w pracy naukowej, dydaktycznej i organizacyjnejPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 2004 r. o nadaniu orderów ().), Medal Komisji Edukacji Narodowej (2005), Honorowa odznaka „Zasłużony dla Ziemi Sądeckiej” (2007).
Bibliografia Rozmowa z prof. Andrzejem Bałandą, rektorem PWSZ w Nowym Sączu - COLLOQUIUM Jubileusz trzech profesorów Andrzej Bałanda - Pamięć Uniwersytetu UJ 10 lat PWSZ Nieuzasadnione obawy - Forum Akademickie
Przypisy
Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy XXI wieku Kategoria:Urodzeni w 1941 Kategoria:Ludzie urodzeni w Jaśle Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Zmarli w 2010 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Rektorzy Akademii Nauk Stosowanych w Nowym Sączu