Władca Pierścieni (ang. The Lord of the Rings) – powieść high fantasy J.R.R. Tolkiena, której akcja rozgrywa się w mitologicznym świecie Śródziemia.

Jest ona kontynuacją innej powieści tego autora zatytułowanej Hobbit, czyli tam i z powrotem.

Fabuła Akcja powieści rozpoczyna się 60 lat po wydarzeniach opisanych w Hobbicie. Czarodziej Gandalf po przybyciu do Shire, kraju hobbitów, odkrywa, że magiczny pierścień będący w posiadaniu hobbita Bilbo Bagginsa to w rzeczywistości Jedyny Pierścień stworzony przez władcę ciemności, Saurona, który pozwala kontrolować inne Pierścienie Władzy. Jeśli Sauron odzyska pierścień całe Śródziemie czeka zagłada, a jedynym sposobem na jego zniszczenie jest wrzucenie go do krateru Orodruiny, gdzie został wykuty. Zadania tego podejmuje się krewny Bilba, Frodo. Przydzielona zostaje mu drużyna, która ma go wspomagać. Jednak wskutek różnych wypadków jej członkowie rozdzielają się, a Frodo razem z Samem kontynuuje swą niebezpieczną misję. Jest to dość trudne zadanie, ponieważ Jedyny Pierścień budzi silne pożądanie w swoich posiadaczach, którzy nie mają dostatecznie silnej woli, by mu się przeciwstawić. Ich przewodnikiem zostaje Gollum, stwór, który był kiedyś w posiadaniu pierścienia i za wszelką cenę chce go odzyskać. Tymczasem reszta Śródziemia na czele z Gandalfem i następcą tronu Gondoru, Aragornem szykuje się na wojnę z armiami Saurona. Losy Śródziemia zależą jednak od dwójki hobbitów i ich misji.

Struktura powieści Władca Pierścieni jest często mylnie nazywany trylogią, choć w rzeczywistości jest to powieściowa całość, podzielona na sześć ksiąg. Ze względu na swoją dużą objętość, została ona wydana w trzech tomach z powodu nacisków wydawcyMarek Gumkowski, Nota wydawcy w: J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA s. 7; nie było to jednak oryginalne zamierzenie Tolkiena. Powieść składa się z sześciu części:

Wydane w tomie I – Drużyna Pierścienia (The Fellowship of the Ring): Powrót Cienia (Return of the Shadow) Drużyna Pierścienia (The Fellowship of the Ring) Wydane w tomie II – Dwie wieże (The Two Towers): Zdrada Isengardu (The Treason of Isengard) Podróż do Mordoru (The Journey to Mordor) Wydane w tomie III – Powrót króla (The Return of the King): Wojna o Pierścień (The War of the Ring) Powrót króla (The Return of the King)

Geneza Popularność wcześniejszej powieści Tolkiena Hobbit (1937) spowodowała, że wydawcy poprosili pisarza o stworzenie kontynuacji. Tolkien początkowo wysłał kilka gotowych już utworów, z których przyjęto Rudego Dżila i jego psa, zaś Łazikanty i Silmarillion nie zostały dopuszczone do publikacji, jednak Tolkien pod naciskiem zaczął tworzyć nowe dzieło.

Historia wydawnicza Pisaną przez około 12 latHumphrey Carpenter, J.R.R. Tolkien: wizjoner i marzyciel, przeł. A. Sylwanowicz, Warszawa 1997, s. 193. (1937–1949) powieść sukcesywnie wydawano w Wielkiej Brytanii w latach 1954–1955 nakładem George Allen & Urwin. W latach 1954-1956 ukazał się również w USA nakładem oficyny Houghton Mifflin. Do połowy lat sześćdziesiątych powieść sprzedawała się dobrze, ale nie była jeszcze uznawana za potężny sukces wydawniczy i szybko utraciła zainteresowanie prasy. W 1961 krytyk Philip Toynbee pisał o tym, że osoby wybitne ze świata literackiego dawniej poważnie traktowały fantazje Tolkiena o hobbitach i że ma on wrażenie, że jedna ze stron (on lub osoby ze świata literackiego) musi być szalona, ponieważ jemu te książki wydawały się nudne, źle napisane, dziwaczne i dziecinne.

W roku 1965 wydawnictwo Ace Books wykorzystało skomplikowaną sytuację prawną w USA i bez uzgodnienia z autorem opublikowała każdy z trzech tomów w 150-tysięcznym nakładzie. Odpowiedzią na to była autoryzowana edycja Ballantine Books w twardej oprawie. W związku z tym w połowie lat sześćdziesiątych XX w. Władca Pierścieni stał się fenomenem wydawniczym w krajach anglosaskich, a następnie na całym świecie. Książkę przetłumaczono na dziesiątki języków (w Polsce ukazała się w latach 1961–1963). Jej sukces spowodował gigantyczny rozwój gatunku fantasy.

Przekłady na język polski Maria Skibniewska (teksty poetyckie – Włodzimierz Lewik), Warszawa 1961–1963, wyd. Czytelnik – trzecie (po holenderskim i szwedzkim) tłumaczenie Władcy Pierścieni na język obcyGumkowski M., Nota wydawcy w: J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni. Drużyna Pierścienia, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 2005, s. 7. Jerzy Łoziński, Poznań 1996–1997, wyd. Zysk i S-ka Władca Pierścieni, Warszawa 2001, wyd. Amber: tom I i II (części I – IV) – Maria i Cezary Frącowie, wiersze Tadeusz Olszański, tom III – opracowanie przekładu Maria i Cezary Frącowie, część V Aleksandra Januszewska, część VI Aleksandra Jagiełowicz, wiersze – Tadeusz Olszański, dodatki Ryszard Derdziński.

Odbiór W Polsce trylogię zrecenzował m.in. Rafał A. Ziemkiewicz („Feniks” (5) 1/91, s. 125-131).

Analiza

Główne motywy i interpretacje Tolkien był wierzącym katolikiem, ale choć potwierdził, że jego dzieło jest chrześcijańskie w duchu, to równocześnie zaprzeczał jakoby była to bezpośrednia chrześcijańska alegoria, jak krytykowana przez niego pod tym względem Narnia jego przyjaciela, C.S. Lewisa.

Powieść była też interpretowana pozareligijnie. Jedyny Pierścień miał być również alegorią potężnej siły, która znalazła się w niepowołanych rękach, nieumiejących dobrze jej wykorzystać, takiej jak bomba atomowa (Władca Pierścieni był pisany głównie w latach 40. XX wieku). Tolkien zaprzeczył stwierdzeniom że jakoby Pierścień miał być alegorią broni atomowej jako takiej, stwierdziwszy, że w rzeczywistości jest to alegoria ogólnej wielkiej mocy wykorzystanej w celu dominacji.

Adaptacje Władca Pierścieni został sfilmowany dwa razy. W latach 1977–1979 wytwórnia Warner Brothers podjęła próbę ekranizacji książki w postaci filmu animowanego. Przeniesienia powieści na ekran podjął się znany twórca animacji filmowych Ralph Bakshi, który nakręcił pierwszą część filmu Władca Pierścieni, obejmującą ok. półtora tomu powieści, ale wskutek konfliktu Bakshiego z producentami ekranizacja nie została ukończona. Powodem konfliktu był podział dochodów uzyskanych po premierze. Film kosztujący osiem milionów dolarów przyniósł wpływy z kin w wysokości trzydziestu milionów dolarów. Za kontynuację uważa się film wytwórni Rankin/Bass Productions pod tytułem Powrót króla z 1980 roku.

Największym problemem z ekranizacją filmu było wiarygodne przedstawienie świata opisanego przez Tolkiena. Dopiero pojawienie się rozwiniętej grafiki komputerowej pozwoliło na nakręcenie dobrego filmu. Filmowe adaptacje kolejnych tomów ukazały się w kinach, w około rocznych odstępach, w 2001, 2002 i 2003 roku, pod postacią trylogii Władca Pierścieni Petera Jacksona, bijąc rekordy oglądalności. W 2001 roku (w Polsce w lutym 2002) na ekrany wszedł film Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia. Kolejna część – Władca Pierścieni: Dwie wieże, ukazała się w 2002 (w Polsce w styczniu 2003). Ostatnia – Władca Pierścieni: Powrót króla, weszła na ekrany 16 grudnia 2003 (w Polsce 1 stycznia 2004) i zdobyła 11 statuetek nagród Amerykańskiej Akademii Filmowej, w tym za najlepszy film roku 2003.

Radio BBC wyprodukowało w oparciu o Władcę Pierścieni kilka słuchowisk radiowych.

Gry komputerowe W oparciu o powieść i filmy Władca Pierścieni powstało również wiele gier komputerowych, głównie przygodowe, strategiczne i akcji. Tytuł Rok Wydawca Producent PlatformyThe Hobbit (1982)1982Melbourne HouseBeam SoftwareAmstrad CPC, ZX Spectrum, Commodore 64, BBC, Dragon 32, Oric Atmos, MSX, Apple II, IBM PCLord of the Rings: Game One (AKA: The Fellowship of The Ring)1985Melbourne HouseBeam SoftwareZX Spectrum, Commodore 64, BBC, Dragon 32, Macintosh, Apple II, IBM PCThe Shadows of Mordor1987Melbourne HouseBeam SoftwareAmstrad CPC, Commodore 64, ZX Spectrum, Apple II, IBM PCWar in Middle-earth1988Melbourne HouseMelbourne HouseC64, Spectrum, Amstrad CPC, Amiga, Atari ST, IBM PCThe Crack of Doom1989Melbourne HouseBeam SoftwareCommodore 64, IBM PCThe Lord of the Rings Volume 11990Interplay,Electronic ArtsInterplay, Chaos Studios (Amiga)Amiga, IBM PCThe Lord of the Rings Volume 21991InterplayInterplayIBM PCJ.R.R. Tolkien’s Riders of Rohan1991Konami, MirrorsoftBeam Software, PapyrusIBM PCThe Lord of the Rings Volume 11994InterplayInterplaySuper NESWładca Pierścieni: Drużyna Pierścienia2002Vivendi Universal GamesSurreal SoftwareMS Windows, PlayStation 2The Whole ExperienceXboxPocket StudiosGame Boy AdvanceWładca Pierścieni: Dwie wieże2002Electronic ArtsStormfront StudiosHypnos Entertainment (GCN)PlayStation 2, Xbox, GameCubeGriptonite GamesGame Boy AdvanceWładca Pierścieni: Powrót króla2003Electronic ArtsAspyr (OS X)Electronic Arts,Hypnos Entertainment (GCN & Xbox)Beenox (OS X)MS Windows, PlayStation 2, Xbox, GameCube, OS XElectronic ArtsGriptonite GamesGame Boy AdvanceWładca Pierścieni: Wojna o Pierścień2003SierraLiquid EntertainmentMS WindowsThe Hobbit2003SierraMidway AustinMS Windows, PlayStation 2, Xbox, GameCubeSaffireGame Boy AdvanceWładca Pierścieni: Trzecia Era2004Electronic ArtsElectronic ArtsPlayStation 2, Xbox, GameCubeWładca Pierścieni: Trzecia Era (GBA)2004Electronic ArtsGriptonite GamesGame Boy AdvanceWładca Pierścieni: Bitwa o Śródziemie2004Electronic ArtsEA Los AngelesMS WindowsThe Lord of the Rings: Tactics2005Electronic ArtsAdrenium GamesPlayStation PortableWładca Pierścieni: Bitwa o Śródziemie II2006Electronic ArtsEA Los AngelesMS Windows, Xbox 360Władca Pierścieni: Bitwa o Śródziemie II – Król Nazguli2006Electronic ArtsEA Los AngelesMS WindowsThe Lord of the Rings Online: Shadows of Angmar2007Turbine, Inc., MidwayTurbine, Inc.MS WindowsThe Lord of the Rings Online: Mines of Moria2008Turbine, Inc., MidwayTurbine, Inc.MS WindowsWładca Pierścieni: Podbój2009Electronic ArtsPandemic StudiosXbox 360, PlayStation 3, MS Windows, Nintendo DSThe Lord of the Rings Online: Siege of Mirkwood2009Turbine, Inc.Turbine, Inc.MS WindowsWładca Pierścieni: Wyprawa Aragorna2010Warner Bros. Interactive EntertainmentHeadstrong GamesTT FusionWii, Nintendo DS, PlayStation 2, PlayStation Portable, PlayStation 3Władca Pierścieni: Wojna na Północy2011Warner Bros. Interactive EntertainmentSnowblind StudiosPlayStation 3, MS Windows, Xbox 360The Lord of the Rings Online: Rise of Isengard2011Warner Bros. Interactive EntertainmentTurbine, Inc.MS WindowsThe Lord of the Rings Online: Riders of Rohan2012Warner Bros. Interactive EntertainmentTurbine, Inc.MS WindowsGuardians of Middle-earth2012Warner Bros. Interactive EntertainmentMonolith ProductionsXbox 360, PlayStation 3Lego The Lord of the Rings: Władca Pierścieni2012Warner Bros. Interactive EntertainmentTraveller’s TalesMicrosoft Windows, Wii, Nintendo 3DS, PlayStation Vita, PlayStation 3, Nintendo DS, Xbox 360The Hobbit: Kingdoms of Middle-earth2012Warner Bros. Interactive EntertainmentKabamAndroid, iOSŚródziemie: Cień Mordoru2014Warner Bros. Interactive EntertainmentMonolith ProductionsMicrosoft Windows, Xbox 360, PlayStation 3, Xbox One, PlayStation 4Śródziemie: Cień wojny2017Warner Bros. Interactive EntertainmentMonolith ProductionsMicrosoft Windows, Xbox One, Playstation 4

Zobacz też 100 książek XX wieku według „Le Monde” Kanon na koniec wieku „Rzeczpospolitej” Silmarillion Hobbit, czyli tam i z powrotem

Przypisy

Kategoria:Powieści fantastyczne z 1955 roku Kategoria:Książki o Śródziemiu