Teraz opiszemy oscylator harmoniczny używając do tego celu mechanikę kwantową używając do tego układ współrzędnych jednowymiarowy jak i trójwymiarowy.
Kwantowy jednowymiarowy oscylator harmoniczny Energia potencjalna ciała w oscylatorze harmonicznym jest wyrażona jako wyrażenie proporcjonalne do wychylenia od położenia równowagi:
Hamiltonian oscylatora jednowymiarowa jest sumą operatorów energii kinetycznej i operatora energii potencjalnej (operator energii potencjalnej jest to operator mnożenia przez liczbę, podobnej jak operator współrzędnej położenia, który jest operatorem mnożenia) , jeśli założymy, że pomijamy spin cząstki kwantowej, to operator energii całkowitej kinetycznej wyrazimy:
Równanie własne operatora energii , tuż potem po przekształceniu do postaci wygodnej, jest zapisane według:
Zamiana zmiennych Jest to równanie stacjonarne wyprowadzone z niezależnego od czasu równania falowego Schrödingera i idąc dalej wprowadzimy nowe parametry i zmienne, dla jednowymiarowego oscylatora harmonicznego, w celu uproszczenia obliczeń do wyznaczenia wartości i funkcji własnej naszego przekształconego równania , wtedy te oznaczenia:
Przy powyższym oznaczeniu nowej zmiennej równanie w tychże zmiennych jest:
Przyjmując jeszcze raz oznaczenie oraz wprowadzony następny stały parametr w trzecim składniku sumy ostatniego wyrażenia, czyli parametr zależny od energii cząstki w oscylatorze harmonicznym i jest on zdefiniowany wedle sposobu:
to dostajemy równanie różniczkowe wyprowadzonej z wyprowadzonej przy pomocy , z którego będziemy wyznaczali jego rozwiązania.
Z powyższego równania wyprowadzimy funkcję własne operatora energii całkowitej mechanicznej cząstki kwantowej dla ściśle określonych energii jako wartości własnej.
Rozwiązania asymptotyczne Napiszmy równanie asymptotyczne spełnione dla , według definicji zauważamy, że mamy warunek dla niej, gdy zmienna z kwadratem jest o wiele większa od parametru , czyli zachodzi warunek dla rozwiązania asymptotycznego , odpowiednikiem asymptotycznym równania własnego jest równanie:
Rozwiązaniem powyższego równania jest zestaw funkcji, a znak występującej w tej funkcji przyjmiemy jako plus lub minus, i udowodnimy czy dla tego rozwiązania asymptotycznego właściwym znakiem jest znak minus, bo jest on rozwiązaniem asymptotycznym:
który udowodnimy poniżej rozpisując pierwszą i drugą pochodną, które podstawimy później do równania różniczkowego asymptotytycznego :
Drugą pochodną wyrażenia zależnego tylko od zmiennej rzeczywistej , czyli i , podstawiamy do równania różniczkowego asymptotycznego , dostajemy niezerowe tożsamościowo wyrażenie, pamiętając o wyborze znaku minus, która dla ξ nieskończonego, dąży do zera, co opiszemy z komentarzami poniżej, nasze wyrażenie możemy napisać:
Ponieważ wyznaczamy równanie asymptotyczne dla bardzo dużego, zatem musi być spełniony warunek:
Aby powyższe wyrażenie w nieskończonościach dążyło do zera musimy wybrać znak minus, bo ze znakiem plus powyższe wyrazie dąży do nieskończoności i nie jest poprawnym wyrażeniem rozwiązania asymptotycznego:
Doszliśmy do wniosku, że rozwiązaniem asymptotycznym równania , czyli dla , jest rozwiązanie w postaci funkcji ze znakiem minus, ale już nie ze znakiem plus:
Powyższe rozwiązanie jest rozwiązaniem całkowalnym z kwadratem po całej linii prostej , czyli dobrze zrobiliśmy.
Równanie różniczkowe dla funkcji aplitudowej rozwiązania asymptotycznego Dla rozwiązania asymptotycznego uzmiennijmy stałą zależącą od zmiennej ξ, którego rozwiązaniem pełnego rozwiązania równania różniczkowego jest :
Wyznaczmy dwie pierwsze pochodne funkcji przy założeniu, że funkcja jest zależna od zmiennej ξ, które te pochodne i samą funkcję podstawimy do równania różniczkowego z którego wyznaczymy funkcję aplitudową zależną od omawianej zmiennej. pierwsza pochodna funkcji względem .
druga pochodna funkcji , a więc pierwsza pochodna pierwszej pochodnej .
Drugą pochodną wyrażenia i tą właśnie funkcję podstawiamy do równania różniczkowego , dostajemy wyrażenie:
Równanie różniczkowe dzielimy obustronnie przez funkcję eksponencjalną , która jest zawsze nierówna zero ze względu na jej własności, to dostajemy wynikowe równanie:
Rozwiązania aplitudowe funkcji asymptotycznej Weźmy rozwiązaniem równania różniczkowego , co jest rozwiązaniem w postaci szeregu potęgowego zmiennej ξ o wykładnikach całkowitych, ale nieujemnych, i współczynnikach a, które tworzą w wyniku kombinacji liniowej funkcję ν zależną od zmiennej ξ zdefiniowaną w .
A jego dwie kolejne pochodne licząc je po kolei, tzn. pierwszą i drugą pochodną funkcji , co tą ostatnia jest pochodną pierwszej pochodnej, piszemy w postaci:
Pochodne zmiennej aplitudowej pierwsze i drugie i samą funkcję podstawiamy do wzoru różniczkowego dostając następne wyrażenie:
Dokonując drobnych obliczeń w przenosząc w drugim wyrazie zmienną pod sumę i włączając ją do potęgi o wykładniku k-1 dostając wykładnik k:
Dokonujemy zamiany zmiennych w pierwszym składniku sumy wedle schematu, tzn. w ostatnim wyrażeniu różniczkowym:
Wszystkie współczynniki, wyrażone w postaci pewnych wyrażeń, leżące przy współczynnikach są równe zero dla dowolnych zmiennych rzeczywistych, zatem powinno zachodzić:
Zatem dla współczynników wzory iteracyjne są wyrażone wzorem:
Dla dużych k powyższe wyrażenie iteracyjne zapisujemy:
Dla wyrażenia rozwińmy go w szereg Taylora:
Dla szeregu potegowego napiszmy stosunek współczynnika o numerze k+2 do współczynnika o numerze "k" dostając przy tym pewne uproszczone wyrażenie, i wyraźmy go dla dużych k:
Na podstawie końcowego wyrażenia i współczynników rozwinięcia funkcji czyli ilorazem kolejnych wyrazów b w , zatem rozwiązaniem równania różniczkowego są takie funkcje, które z były niecałkowalne z kwadratem, a rozwiązaniem równania oscylatora harmonicznego powinny być funkcje całkowalne z kwadratem, zatem szereg należy urwać na pewnym wyrazie, tzn. i , zatem w musi być spełniony warunek by była zachowana całkowalność z kwadratem funkcji :
Do równania za parametr λ należy podstawić wyrażenie oznaczone :
Energie E są skwantowane w zależności od parametru naturalnego k i napiszmy go w postaci zamieniając k na n:
Energia własna jednowymiarowego oscylatora harmonicznego jest skwantowana i zależna od liczby kwantowej n, mówi ona, że dla zerowej liczby kwantowej n układ będzie miał jeszcze energię równą .
Rozwiązania funkcji własnych równania własnego operatora energii oscylatora harmonicznego Szeregiem dla jednowymiarowego oscylatora harmonicznego z dokładnością do stałej są to unormowane funkcje Hermite'a z definiowane w postaci:
Zatem rozwiązanie całkowite równania można przepisać w postaci:
W równaniu występująca funkcja Hermite'a dla małych współczynników można wyrazić go jako:
Funkcję można unormować całkując ją z kwadratem wyznaczając z stąd stałą zależną od liczby kwantowej n i mając stałą zdefiniowaną w , i przechodząc przez kolejne jego etapy tego unormowania, którego całka jest równa jeden:
Z powyższego równania normalizacyjnego wyznaczamy stałą , którego wygląd:
wtedy wyrażenie , które jest funkcją własna bazy dyskretnej rozwiązania kwantowego równania własnego natomiast jest w postaci:
Równanie własne operatora energii ma energie własne (wartości własne) w postaci , zdefiniowane dla funkcji własnymi zdefiniowanej według , co odpowiada jemu energia .
Kwantowy trójwymiarowy oscylator harmoniczny Rozpatrzmy oscylator kwantowy o energii potencjalnej, który zależy od promienia radialnego (odległości radialnej) w przestrzeni trójwymiarowej w układzie kulistym:
Równanie własne dla oscylatora harmonicznego z uwzględnieniem potencjału tego oscylatora , przyjmuje postać:
Powyższe równanie jest równaniem falowym Schrödinegera dla kwantowego oscylatora harmonicznego w przestrzeni trójwymiarowej.
Radialne równanie trójwymiarowego oscylatora harmonicznego Dokonując takich samych przekształceń jak dla atomu wodoru w potencjale kulombowskim, tylko w tym przypadku cząstka kwantowa znajduje w potencjale oscylatora harmonicznego trójwymiarowego, co w tym celu wykorzystujemy przy tym równanie
Widzimy, że powyższe równanie jest równaniem różniczkowym radialnym, który pozwala wyznaczyć R(r) względem zmiennej radialnej r, który z kolei zależy od liczby kwantowej momentu pędu l. Wprowadźmy do równania nowe oznaczenia zastępujące pewne stałe w omawianym równaniu wiążące pewne stałe i parametry:
Równanie na podstawie nowych parametrów i przyjmuje bardziej prostą postać:
Część radialna rozwiązania względem rozwiązań Laguerra Zakładamy, że funkcja , która jest rozwiązaniem równania różniczkowego , która składa się z trzech części i na ostatku z funkcji L(r), którą musimy wyznaczyć, a całkowite rozwiązaniem naszego równania różniczkowego można przedstawić:
Policzmy dwie kolejne pochodne ostatniej funkcji, która zależy od promienia r względem tejże zmiennej (radialnej), najpierw zabierzmy się za pierwszą pochodną naszej funkcji:
Jeśli już mamy pierwszą pochodną funkcji radialnej , możemy zabrać się z kolei do obliczenia drugiej pochodnej naszej funkcji mając już pierwszą pochodną.
Obliczoną drugą pochodną i wyrażenie wstawiamy do równania różniczkowego , dostajemy:
Równanie dzielimy obustronnie przez , która jak wiadomo z analizy matematycznej jest wyrażeniem zawsze niezerowym, a następnie dokonujmy odpowiednich przekształceń w równości :
Otrzymane równanie dzielimy obustronnie przez , otrzymujemy:
Dokonajmy zamiany zmiennych w równaniu różniczkowym zmienną r na zmienną x:
licząc najpierw pierwszą pochodną funkcji względem r, by potem je przekształcić względem x:
a także drugą pochodną funkcji L(r), korzystając z pierwszej pochodnej , przy definicji zmiennej x :
Równanie mnożymy przez , dostajemy:
Dokonujemy teraz wstędnej zamiany zmiennych w równaniu różniczkowym , co w rezultacie otrzymujemy:
Teraz dokonajmy, podstawień za pochodne, tzn. za pierwszą i drugą zapisaną względem r funkcji L(r) do , dochodzimy do wniosku:
Ponieważ mamy w ogólności, że zmienna x spełnia takowy warunek , bo nielogiczne jest, że cząstka może przyjmować tylko położenie x=0, więc możemy dokonać dzielenia przez x we wzorze :
Dzielimy obie strony przez niezerowy parametr dla równania , dostajemy:
Idąc dalej w przekształcamy go do postaci bardzo podobnej do równania różniczkowego Laguerra:
Obierzmy w równaniu definicję nowych pomocnych parametrów, które jak się przekonamy będą dla nas bardzo potrzebne:
Oraz policzmy na podstawie i podane wyrażenie, które jak się przekonamy występuje w jako różnica zmiennych b i a :
Rozwiązania względem równania różniczkowego Laguerra Dochodzimy do wniosku, że równanie według i przyjmuje dobrą postać, która jest dla nasz oczekiwanym równaniem różniczkowym Laguerra:
Aby rozwiązanie równania różniczkowego było zawsze skończone, które jest rozwiązaniem Laguerra, to musi zachodzić na podstawie , że poniższe wyrażenie musi mieć całkowitą skończoną podstać, z której możemy wyznaczyć zmienną b znając a z :
gdzie: .
Wartości własne energii własnych Teraz mając już pierwszą postać wyrażenia , i odpowiednio przenosząc wyrazy w tym wyrażeniu, otrzymujemy oczekiwane wyrażenie, z której możemy wyznaczyć energię własne równania różniczkowego równania własnego operatora energii kwantowego oscylatora harmonicznego:
Policzmy na podstawie i w celu wyznaczenia czemu jest równa lewa strona końcowego równania , korzystając z definicji podanych poprzednio nowych parametrów, to on przyjmuje postać:
Końcowe wyrażenie powstaje, gdy po podstawieniu za jej lewą stroną ostatnią tożsamość , otrzymujemy:
Zatem ostatecznie w , dokonujemy wymnożenia przez wyrażenie , z której możemy wyznaczyć energię oscylatora harmonicznego w postaci skwantowanej zależącą od dwóch parametrów naturalnych n i l:
Ponieważ, nic nie zakładaliśmy co do wartości n i l w rozwiązaniach równania radialnego kwantowego oscylatora harmonicznego w i tożsamości początkowej , to one mogą przebiegać niezależnie, według schematu: