Na każde ciało możemy nałożyć pewne ograniczenia, które nazywamy więzami, czyli rozwiązanie ruchu dla naszego punktu masowego powinno spełniać równanie powierzchni:
Zaś jeśli punkt ma poruszać się po pewnej krzywej powstałej z przecięcia dwóch powierzchni, to równanie ruchu cząstki powinno spełniać równania płaszczyzn:
Warunki uboczne zależne od czasu, które są jednocześnie więzami będziemy nazywać reonomicznymi, a niezależne od czasu skleronomicznymi. Ruch swobodny jest opisywany przez trzy współrzędne, których każdy warunek na więzy zmniejsza liczbę stopni swobody o jeden. Więzy które są zależne od położenia, prędkości i czasu są:
Jeśli natomiast istnieje taka funkcja G, która spełnia warunek:
I dalej, patrząc na wzory i , to:
Wtedy więzy spełniające warunek na podstawie nazywamy więzami holonomicznymi i można z nich wyrugować prędkość. Więzy, których nie da się sprowadzić do funkcji G, by mieć , nazywamy więzami anholonomicznymi.
Zasada d'Alemberta Wykorzystując drugą zasadę dynamiki Newtona , dla układu ograniczonego więzami, gdzie przez siłę będziemy oznaczać siłę pochodzącą od więzów, zatem możemy sformułować tą naszą zasadę d'Alemberta:
Siła reakcji więzów przy wirtualnych przemieszczeniach nie wykonuje pracy, co:
Zasada d'Alemberta jest zgodna z drugą zasadą dynamiki Newtona, gdyż na poruszające się ciało nie działa żadna siła reakcji, wtedy w zasadzie dla dowolnego przesunięcia wirtualnego , czyli przy dowolnych δx, δy i δz, ta zasada sprowadza się do trzech równań Newtona rozpisując je jako trzy równania w postaci skalarnej, na podstawie tego mamy trzy równania, które są równaniami Newtona dla współrzędnych:
Równania Lagrange'a pierwszego rodzaju Załóżmy, że ciało ma ograniczonych swobodę ruchów, tzn. jego ruch odbywa się po krzywej spełniającej dwa równania więzów:
Mając na uwadze równania więzów i możemy napisać je przy pomocy wirtualnych przesunięć:
Możemy wykorzystać tożsamości i i pomnożyć je przez współczynniki λ₁ i λ₂, wtedy tak otrzymane wzory możemy wstawić do równości obrazującej zasadę d'Alemberta :
Siłę reakcji więzów we wzorze możemy wyrazić przy pomocy współczynników Lagrange'a λ₁ i λ₂:
Zatem równanie przy dowolnych przesunięciach wirtualnych daje:
Równanie nazywamy równaniem Lagrange'a pierwszego rodzaju, które wraz z więzami i stanowią układ równań, z którego możemy wyznaczyć parametry λ₁ i λ₂.
Problem zasad zachowania pędu, momentu pędu i energii Będziemy się zajmowali tutaj zasadami zachowania pędu, momentu pędu, a także i energii.
Zasada zachowania pędu Drugie prawo Newtona przy pomocy sił normalnych do powierzchni, na której poruszało się ciało:
Jeśli natomiast zachodzi , to ciało poruszające się po danej powierzchni ma pęd stały i niezależny od czasu, to pęd jest całką ruchu.
Zasada zachowania momentu pędu Równanie na drugą zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego , gdy na to działa nań siła o wartości dla ciała znajdującego się w punkcie :
Jeśli moment sił działającej na ciało jest równy zeru, to na podstawie tego moment pędu jest wielkością zachowalną.
Zasada zachowania energii Zasada zachowania energii dla przypadku z więzami, którego to równanie Lagrange'a pierwszego rodzaju pomnożymy obustronnie przez prędkość ciała, jest:
Z definicji różniczki zupełnej równań więzów i , mamy:
Z równań i wyznaczamy gradienty funkcji i , stosując je do wzoru , i wykorzystując definicję energii potencjalnej , otrzymujemy:
Metodyka układów z więzami według równania Lagrange'a
Z rysunku obok możemy napisać tożsamość, która jest więzem opisującym położenia ciała na równi pochyłej:
Drugie równanie więzów, gdy współrzędna zetowa kulki na równi jest zawsze równa zero, stąd ona nie zmienia się nigdy i przestawiamy ją:
Możemy wyznaczyć gradient dla więzu , którego to przestawiamy w postaci wektora:
Następnym naszym krokiem jest wyznaczenie równań ruchu wykorzystując równania Lagrange'a pierwszego rodzaju dla dwóch więzów , zatem napiszmy trzy równania opisujące ruch ciała w przestrzeni trójwymiarowej:
Zróżniczkujmy równania więzów, tzn. i , to po dokonaniu tychże operacji otrzymujemy dwie tożsamości:
Równania , i możemy przepisać w innej równoważnej postaci wedle schematów:
Następnie wyznaczmy parametr λ₁ i parametr λ₂, podstawiając wzory i do równań wynikłych z pierwszego równania więzów i też równanie do równania wynikłego z drugiego równania więzów , wtedy otrzymujemy tożsamości:
Mając już wyliczone parametry λ₁ i λ₂ , to możemy teraz wyznaczyć równania ruchu naszego ciała:
Wprowadźmy teraz nową zmienną, którego definicja jest napisana:
Biorąc tożsamość i podstawiając go do równania i , w ten sposób dostajemy jedną równość z tych dwóch, która opisuje zmienną s, która wraz ze zmienną zetową opisuje ruch naszej kulki:
Zatem z końcowych równań, tzn. z i , z którego to wyznaczymy zmienne "s" i "z" w zależności od czasu:
Napiszmy teraz czemu jest równa siła reakcji więzów , na którą to z powierzchni działa na rozważane tutaj ciało poruszające się na równi. Znając wartości parametrów λ₁ i λ₂ :
Przykładowe zastosowania równań Lagrange'a pierwszego rodzaju
Statyka Wiemy z równości, że całkowita siła działająca na ciało spoczywające się na pewnej linii lub powierzchni zachodzi, gdy siła i siły reakcji więzów są sobie równe:
Jeśli ciało porusza się po pewnej elipsoidzie, to równanie więzów możemy przedstawić wzorem:
Siłę reakcji więzów wedle definicji , który jest wprowadzony dla dwóch więzów, a tutaj mamy jedno równanie więzów, możemy określić pochodzącą od więzów:
Widzimy, że równanie może być spełnione jedynie, gdy x=y=0, i z=\pm c.
Jeśli siła reakcji więzów posiada potencjał U, wtedy:
Poruszanie się powierzchni sfery ciała bez udziału sił Równanie więzów określać będziemy teraz jako równanie kuli w przestrzeni trójwymiarowej wedle:
Wtedy równanie na siłę więzów określimy dla jednego więzu, zamiast dla dwóch, jak pierwotnie wyprowadzone zostało w tym module, to wzór na siłę reakcji więzów zapisujemy:
Moment sił działający ze strony więzów , który jest opisany tutaj dla sił pochodzących od więzów wzorem :
Z zerowania się momentu sił możemy napisać, że moment pędu opisujących nasze ciało poruszające się wewnątrz kuli jest wielkością zachowawczą.
Ruch ciała po obracającej się linijce
Określmy teraz dwa równania więzów dla ciała poruszającego po pewnej linijce obracającej się z prędkością kątową ω:
Wykorzystując definicję operatora ∇ we współrzędnych cylindrycznych , to możemy opisać gradienty funkcji i :
Wykorzystując wzór możemy napisać trzy równania więzów:
Z wyżej napisanych tożsamości, które obrazują pierwsze równanie Lagrange'a, wykorzystując rachunek więzów i :
Równanie , które jest równaniem zależnym od drugiej pochodnej zmiennej ρ, rozwiązaniem jest równanie zależne od częstotliwości kołowej ω z jaką prędkością porusza się ciało na linijce i tym samym linijka:
Z warunków początkowych dla t=0 mamy i , zatem na podstawie tego możemy napisać równości brzegowe, by wyznaczyć stałe A i B występujące w równaniu :
Z równości i możemy napisać warunki na stałe A i B występujące we wzorze na ρ :
W uwagach końcowych napiszmy jak się zmieniają współrzędne w układzie cylindrycznym dla poruszającego się ciała po linijce: