Zajmować będziemy się tutaj równania Lagrange'a drugiego rodzaju, a także zasadą Hamiltona.
Drugiego rodzaju równanie Lagrange'a a współrzędne uogólnione Wprowadźmy teraz układ, w którym istnieją więzy określone równaniami:
Zatem mając równania więzów możemy napisać przesunięcia wirtualne, a także pochodną czasową prędkości w układzie prostokątnym, wychodząc z definicji różniczki zupełnej rozpisanej poprzez pochodne cząstkowe względem jego argumentów:
Wyznaczmy pochodną wielkości względem prędkości uogólnionej:
Na podstawie obliczeń przeprowadzonych w punkcie zasadę d'Alemberta dla „f” stopni swobody zapisujemy:
Energię kinetyczną w układzie współrzędnych kartezjańskich możemy wyznaczyć jako sumę energii kinetycznych dla każdej osi z osobna, opisujących daną cząstkę, i sumując względem wszystkich cząstek:
Dalej należy policzyć pochodne cząstkowe całkowitej energii kinetycznej względem k-tego stopnia swobody współrzędnej uogólnionej oraz względem prędkości uogólnionej:
Do dalszego przestawienia wzoru należy wykorzystać udowodnioną tożsamość z punktu :
Wyznaczmy teraz pierwszą pochodną zupełną wyrażenia względem czasu:
Ostatni wyraz po prawej stronie jest członem występującym w , zatem:
Końcowy wzór podstawiamy do wzoru wynikłego z zasady d'Alemberta:
Wprowadźmy teraz wielkość, którą nazywamy siłą uogólnioną, zapisaną jako sumę względem wskaźnika „a” iloczynu siły Fₐ przez pochodną χₐ względem współrzędnej qₖ:
W wielkość , gdzie jest wersorem w układzie ogólnie krzywoliniowym o bazie ortonormalnej, a , więc:
Stąd wielkość jest k-tym stopniem swobody wektora siły uogólnionej w układzie ogólnie krzywoliniowym. Widzimy, że siła uogólniona , ponieważ zachodzi , jest addytywna i jest sumą sił uogólnionych od poszczególnych ciał w układzie z więzami.
Udowodnijmy addytywność sił uogólnionych, jeżeli na dane ciało działa pewna liczba sił zwykłych:
A więc k-ty stopień swobody siły uogólnionej działającej na układ jest sumą wszystkich k-tych stopni swobody sił uogólnionych, nawet tych działających na jedno ciało w liczbie większej niż jeden, w układzie ogólnie krzywoliniowym.
Równanie jest spełnione dla dowolnego przesunięcia wirtualnego współrzędnej uogólnionej qₖ przy definicji siły uogólnionej :
Równanie nosi nazwę równania Lagrange'a drugiego rodzaju.
Następnie, na podstawie obliczeń przedstawionych w punkcie , możemy napisać, że składowa siły w układzie kartezjańskim jest równa pochodnej energii potencjalnej względem współrzędnej kartezjańskiej, z minusem:
Na podstawie wzoru na siłę Fₐ wzór na siłę uogólnioną w zależności od siły potencjalnej i zewnętrznej:
Dla siły uogólnionej w też zachodzi związek , jak dla siły uogólnionej , bo na podstawie :
Wzór spełnia zasadę rozpisu .
Wzór na siłę uogólnioną zewnętrzną na podstawie i definicji siły uogólnionej :
Ponieważ zachodzi addytywność siły uogólnionej , to na podstawie zachodzi addytywność siły uogólnionej zewnętrznej . Można to sprawdzić bezpośrednio z definicji :
Wzór na siłę uogólnioną możemy wstawić do równania Lagrange'a drugiego rodzaju , pamiętając jednocześnie, że energia potencjalna nie zależy od czasu ani od prędkości uogólnionej:
Wprowadźmy teraz funkcję Lagrange'a, która jest różnicą energii kinetycznej i potencjalnej:
Równość na podstawie definicji funkcji Lagrange'a :
Układ równań jest układem f=3N−r równań różnicowych drugiego rzędu, z którego wyznaczamy współrzędne qₖ jako funkcje czasu. Równanie stosuje się tak samo dla układów z więzami, jak i bez więzów, o ile więzy są holonomiczne, a siły — konserwatywne.
Równanie Eulera–Lagrange'a możemy zapisać w postaci wektorowej w przestrzeni kartezjańskiej, opisującej daną cząstkę o numerze „a”, w analogii do :
Funkcja Lagrange'a a zasady zachowania Zasada zachowania energii i translacja w czasie Napiszmy teraz różniczkę zupełną funkcji Lagrange'a, zdefiniowanej w punkcie , względem czasu, do której będziemy stosować drugie równanie Lagrange'a :
Wyrazy w , które są pochodnymi zupełnymi i cząstkowymi funkcji względem czasu, umieszczamy po jednej stronie (prawej), a pozostałe wyrazy po stronie lewej:
Wykażemy, że prawa strona równości pod pochodną czasową jest równa całkowitej energii wziętej z minusem. Mamy:
Dalej wyznaczmy wyrażenie, które będzie nam dalej potrzebne, pamiętając, że całkowita energia potencjalna układu nie zależy od pochodnych współrzędnych uogólnionych:
Na samym końcu policzmy wyrażenie występujące z prawej strony wzoru pod pochodną względem czasu, wykorzystując obliczenia przeprowadzone w punkcie :
Na podstawie obliczeń przeprowadzonych w punktach i wykazaliśmy, że jeśli Lagrangian nie zależy od czasu oraz siły uogólnione zewnętrzne są równe zero, to całkowita energia układu w czasie się nie zmienia.
Translacje przestrzenne a funkcja Lagrange'a Całkowity Lagrangian układu jest sumą wszystkich energii kinetycznych i potencjalnych dla cząstek wchodzących w skład układu mechanicznego:
Dokonajmy teraz translacji przestrzennej o wektor wedle schematu:
Zmiana Lagrangianu przy przesunięciu o wektor wyraża się przez zależność od współrzędnych, które są wyrażone przez współrzędne wektora oraz przez współrzędne wektora :
Jeśli nasz Lagrangian nie zmienia się podczas dowolnej translacji w przestrzeni, to dla dowolnego wektora musi zachodzić , co prowadzi do warunków:
Jeśli wykorzystamy wzór na drugie równanie Lagrange'a i podstawimy go do trzech tożsamości , to otrzymamy:
Na tej podstawie możemy napisać:
Można wykazać, że pochodna jest pędem iksowym cząstki poruszającej się w układzie, który ulega translacji; analogicznie i są odpowiednio pędami igrekowymi i zetowymi. Zatem prawa , i obrazują, że podczas translacji układu o pewien wektor całkowity pęd układu pozostaje zachowany, jeśli Lagrangian jest niezmienniczy względem takich translacji. W takim przypadku całkowity pęd układu cząstek jest wielkością zachowaną.
Zasada zachowania momentu pędu Prędkość w ruchu obrotowym w układzie kulistym wyprowadziliśmy w punkcie , zatem całkowity Lagrangian, który jest funkcją energii kinetycznej i potencjalnej, ma postać:
Z powyższego wnioskujemy, że Lagrangian nie zależy od współrzędnej , zatem pochodna cząstkowa Lagrangianu względem jest równa zero:
Jeśli dodatkowo zauważymy, że zachodzi tożsamość na moment pędu zetowy:
Na podstawie oraz widzimy, że pod pochodną czasową występuje dokładnie zetowa składowa momentu pędu. Oznacza to, że moment pędu względem osi \(z\) jest wielkością zachowaną — wynika to z faktu, że współrzędna jest cykliczna.
Ogólnie rzecz biorąc, jeśli Lagrangian nie zależy od współrzędnej uogólnionej , to spełniona jest zasada zachowania:
Współrzędną , dla której zachodzi , nazywamy współrzędną cykliczną. Jej istnienie oznacza istnienie wielkości zachowanej — w tym przypadku jest to moment pędu.
Wyznaczanie przyspieszenia w dowolnym ortogonalnym układzie współrzędnych Załóżmy, że mamy do czynienia z ortogonalnym układem współrzędnych, w którym obowiązują wersory o długości jeden oznaczone przez , gdzie przyrost położenia:
Na podstawie opis zależy od wersorów oraz od różniczek współrzędnych uogólnionych, zatem prędkość danej cząstki w tym układzie:
Parametry są np. w kulistym układzie współrzędnych tak dobrane, aby po porównaniu ze wzorem na prędkość w układzie kulistym można było napisać:
Wektory tworzą układ wersorów jednostkowych i ortogonalnych:
Biorąc pod uwagę definicję prędkości oraz własność ortogonalności wersorów , możemy wzór na całkowitą energię kinetyczną napisać w postaci:
Rozpatrzmy teraz dla jednego ciała drugie równanie Lagrange'a , zapisane za pomocą energii kinetycznej i siły uogólnionej. Wzór na siłę uogólnioną według , a także druga zasada dynamiki Newtona , dają w układzie ogólnie krzywoliniowym:
Z drugiej strony wzór na przyspieszenie dowolnej cząstki możemy otrzymać ze wzoru fizycznego, słusznego w dowolnym układzie ogólnie krzywoliniowym. Z , licząc pochodną zupełną względem czasu:
Ostatni człon jest trudny do obliczenia bezpośrednio, ale możemy wyznaczyć jego współczynniki, porównując współczynniki stojące przy we wzorze i w równaniu . Stąd:
Równość zachodzi, bo jest k-tą współrzędną siły uogólnionej w układzie ogólnie krzywoliniowym, a z drugiej zasady dynamiki Newtona mamy:
Podstawiając do pierwszego równania oraz korzystając z ortonormalności wersorów , otrzymujemy końcowy wzór na k-tą współrzędną przyspieszenia w układzie ogólnie krzywoliniowym.
Energia kinetyczna w układzie kulistym dla ciała jest określona na podstawie wzoru :
Jeśli podstawimy wzór do wzoru przy oznaczeniach , i , otrzymujemy wzór na przyspieszenie w układzie kulistym dla danego ciała, zgodny z wynikiem podanym we wzorze .
Zasada Hamiltona, a drugie równanie Lagrange'a Weźmy sobie całkę działania, którą określamy za pomocą wzoru, w której funkcją podcałkową jest funkcja Lagrange'a zdefiniowana w punkcie :
Całkę działania będziemy tak formułować, by wariacja funkcjonału S była równa zero, czyli przyjmujemy zasadę Hamiltona (zasadę najmniejszego działania). Na podstawie obliczeń przeprowadzonych dla funkcji Lagrange'a w otrzymujemy, że wariacja funkcjonału S jest równa zero, zatem Lagrangian występujący w spełnia wniosek , w którym występuje funkcja F, którą tutaj zastąpimy przez L. W końcowych perypetiach otrzymujemy wzór skalarny lub wzór wektorowy dla przestrzeni kartezjańskiej, a więc to udowodnijmy:
Przyjmijmy, że Lagrangian jest sumą lagrangianu „normalnego” i części odpowiedzialnej za siły zewnętrzne (w szczególnym przypadku także siły oddziaływań). Wtedy w zastępujemy:
Na podstawie zasady wariacyjnej i zastąpienia oraz zakładając, że zależy od prędkości i położenia ciał, mamy:
Ponieważ zachodzi z teorii ruchu oraz z teorii lagrangianu , otrzymujemy:
Wzór jest przepisem jak liczyć k-ty stopień swobody sił uogólnionych w układzie ogólnie krzywoliniowym, znając lagrangian sił oddziaływań oraz sił zewnętrznych , zależny od prędkości i położenia. Gdy nie zależy od prędkości, tylko od położenia, wzór przyjmuje prostszą formę:
Na podstawie wzoru na siłę uogólnioną równanie przyjmuje formę o wyglądzie , którą dla jasności przepisujemy:
Udowodnijmy addytywność siły uogólnionej z teorii lagrangianu, wiedząc, że zachodzi z teorii ruchu . Gdy na dane ciało działa pewna liczba takich sił:
Na podstawie siła uogólniona zewnętrzna jest addytywna, co występuje we wzorze .
Wzory , , oraz są słuszne, gdy , ale także dla innych postaci . Na tej podstawie również wzór przed zamianą według pozostaje prawdziwy.
Zastąpmy w definicji siły uogólnionej w w równaniu :
Wtedy na podstawie wzór końcowy w przyjmuje formę:
W (końcowa tożsamość) zastąpmy według procedury . Dla jasności wykładu napiszmy równanie, które jest słuszne dla dowolnej postaci lagrangianu; nazwiemy je drugą uogólnioną zasadą Lagrange'a wynikającą z zasady wariacyjnej. Jest ono w postaci (podobne do i ), a wzór na siłę uogólnioną zewnętrzną przepiszmy jako (podobny do ), zależny od lagrangianu siły zewnętrznej . Gdy lagrangian siły zewnętrznej nie zależy od prędkości, wtedy siłę uogólnioną przedstawiamy jako (podobny do ), a lagrangian całkowity jest sumą lagrangianu i lagrangianu siły zewnętrznej :
Określmy postać wzoru na siłę uogólnioną zewnętrzną dla i , analogiczną do i , oraz podobną do :
Czyli jak we wzorze k-ty stopień swobody w układzie ogólnie krzywoliniowym siły uogólnionej zewnętrznej jest dany przez . Na podstawie stara siła uogólniona zewnętrzna (stare ) wynikająca ze starego jest sumą siły uogólnionej z i nowej siły uogólnionej zewnętrznej (nowe ) z nowego , co uwidaczniamy:
Stąd z mamy dla nowego , a na podstawie k-ty stopień swobody tej nowej siły uogólnionej zewnętrznej jest addytywny. To można także udowodnić z teorii lagrangianu: