Człowiek w gospodarce - konsument i pracownik

Człowiek jako konsument Koszyk konsumpcji Zestaw dóbr i usług nabywanych przez człowieka. Konsument Osoba kupująca dobro lub usługę w celu zaspokojenia swoich potrzeb.

Mówimy o rynku konsumenta, ponieważ to on, a nie producent, decyduje o tym, co i za ile kupi. To podejmowane przez niego decyzje decydują o istnieniu jakiejś fabryki. Przykładem rynku producenta były kraje realnego socjalizmu, w których produkt zawsze znajdował zbyt, bez względu na jakość, cenę i moment pojawienia się - po prostu niczego innego nie było.

Niezależnie od faktu, że konsument ma silną pozycję na rynku (dlatego mówimy o rynku konsumenta), sprzedawcy są prawnie odpowiedzialni za sprzedawany towar. Kupując nawet najmniejsze dobro, zawieramy ze sprzedawcą umowę - najczęściej nie ma ona formy pisemnej, nie zmienia to jednak faktu, że umowa ta istnieje. Zgodnie z tą umową oferowany towar: musi nadawać się do celu, do jakiego zwykle jest używany (np. chleb musi nadawać się do jedzenia), może mieć niedoskonałości typowe dla tego rodzaju produktów (np. skórka bochenka chleba może być popękana).

Jeżeli towar jest niezgodny z umową (np. chleb pokryty jest pleśnią), nabywca (konsument) ma prawo do reklamacji, która może wyglądać następująco: towar jest nieodpłatnie naprawiany, towar jest wymieniany na nowy, cena towaru jest obniżana, gdy wymiana i naprawa są niemożliwe, następuje zwrot pieniędzy.

Za niezgodność towaru z umową sprzedawca odpowiada w ciągu maksymalnie 2 lat od daty zakupu, jednak kupujący musi zawiadomić sprzedawcę o wykrytej przez siebie niezgodności z umową maksymalnie w ciągu 2 miesięcy od momentu jej zauważenia.

Inne obowiązki sprzedawcy: oprócz ceny jednostkowej powinna być podana cena pełnej jednostki miary (np. puszka soku kosztuje 3zł, a 1l tego samego soku kosztuje 7zł), w sklepie powinny być warunki do sprawdzenia jakości towaru (np. można sprawdzić czy żarówka nie jest spalona), wraz z zakupionym towarem sprzedawca musi przekazać nabywcy wszystkie elementy wyposażenia i instrukcję obsługi w języku polskim, jeżeli produkt był kupiony poza sklepem (np. przez internet), kupujący ma prawo do zwrotu towaru bez podania przyczyny w ciągu 10 dni od daty zakupu.

Gwarancja Dobrowolne oświadczenie gwaranta zobowiązujące go do bezpłatnych napraw bądź wymiany w ciągu określonego okresu, na podstawie którego konsument może dochodzić swoich praw.

Niezależnie od udzielenia gwarancji, konsument ma prawa opisane powyżej.

Jeśli sprzedawca łamie prawa konsumenta, konsument może zwrócić się o pomoc do pozarządowej Federacji Konsumentów, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) bądź powiatowych rzeczników ochrony praw konsumenta.

Człowiek jako pracownik Akord System pracy, w którym wynagrodzenie zależy od faktycznie wykonanej pracy. Umowa o pracę Umowa określająca warunki stosunku pracy między pracobiorcą (pracownikiem) i pracodawcą. Daje ona gwarancję stałego zatrudnienia i zapewnia najwięcej uprawnień: prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego, ubezpieczenia emerytalne, rentowe, zdrowotne, prawo do zasiłku i urlopu wychowawczego, prawo do odprawy w przypadku wypowiedzenia umowy przez pracodawcę. Umowa zlecenie Umowa zobowiązująca zleceniobiorcę do wykonywania określonej czynności przez określony czas. Zleconiobiorca nie ma gwarancji urlopu i stałego zatrudnienia - z tego względu umowa zlecenie jest zaliczana do "umów śmieciowych". Umowa o dzieło : Umowa na wykonanie pojedyńczej rzeczy przez autora dzieła (np. napisanie książki).

Prawa i obowiązki pracowników reguluje kodeks pracy.

Obowiązki pracownika: sumienne i staranne wykonywanie powierzonej mu pracy, wykonywanie poleceń przełożonych (jeśli nie są niezgodne z prawem), stosowanie się do przyjętych w zakładzie pracy regulaminów i zasad pracy, zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (przepisów BHP) oraz przepisów przeciwpożarowych, zachowywanie tajemnicy służbowej oraz dbanie o dobro zakładu pracy, przestrzeganie ustalonego czasu pracy.Ubezpieczenia społeczne: ubezpieczenie emerytalne, które zapewnia prawo do emerytury (stałych wpływów pieniężnych wypłacanych osobie po przekroczeniu wieku emerytalnego); system ubezpieczeń emerytalnych w Polsce składa się z III filarów: I filar (obowiązkowy) - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, który pobiera część składek emerytalnych obecnych pracowników i wypłaca je aktualnym emerytom, II filar (obowiązkowy) - Otwarte Fundusz Emerytalne (OFE), które gromadzą środki obecnych pracowników na indywidualnych rachunkach i obracają nimi (np. inwestując w akcje i obligacje), a w przyszłości będą je wypłacać ubezpieczonym; III filar (dobrowolny) - wszelkie dodatkowe, prywatne ubezpieczenia emerytalne (np. indywidualne konta emerytalne), ubezpieczenie rentowe, które zapewnia prawo do renty osobom, które przed ukończeniem wieku emerytalnego straciły zdolność do pracy (np. w wyniku niepełnosprawności), ubezpieczenie wypadkowe, ubezpieczenie chorobowe.

Poza systemem ubezpieczeń społecznych funkcjonuje ubezpieczenie zdrowotne - ubezpieczenie, z którego finansowany jest dostęp do ochrony zdrowia.

Mobbing : Działania dotyczące pracownika, polegające na jego nękaniu i zastraszaniu, wywołujące u niego obniżenie samooceny, poniżenie, ośmieszenie lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników; mobbing w Polsce jest prawnie zakazany.

Bezrobocie Bezrobocie : Zjawisko społeczne polegające na braku pracy dla osób do niej zdolnych i chętnych (osób aktywnych zawodowo). Ludność bierna zawodowo : Osoby niemogące lub niechcące pracować (np. emeryci, dzieci, osoby niepracujące z własnej woli). Nie zalicza się jej do grupy bezrobotnych.Bezrobotny to osoba: niezatrudniona i nieprowadząca działalności gospodarczej (własnej firmy), zdolna i gotowa do pracy, nieucząca się w szkole dziennej, zarejestrowana w urzędzie pracy, mająca więcej niż 18 lat, mająca mniej niż: 67 lat - wiek emerytalny w Polsce, bez prawa do emerytury lub renty, niepobierająca zasiłków ani świadczeń innych niż zasiłek dla bezrobotnych, nieposiadająca nieruchomości rolnej powyżej 2 hektarów przeliczeniowych.

Rodzaje bezrobocia: bezrobocie koniunkturalne - takie, którego przyczyną jest dekoniunktura - zmniejszenie podaży i popytu na rynku, a więc upadek istniejących na nim firm, bezrobocie strukturalne - takie, którego przyczyną jest brak kwalifikacji pożądanych na rynku pracy, bezrobocie frykcyjne''' - takie, które dotyczy osób, które same zwalniają się z pracy i szukają nowej oraz tych, które pracują jedynie sezonowo i co pewien okres są czasowo zatrudniane.

Bezrobocie, jako ważny problem społeczny i źródło gorszych wyników ekonomicznych, jest zwalczane, a jego skutki są minimalizowane. Minimalizacji skutków służy m.in. zasiłek dla bezrobotnych (doraźna pomoc finansowa). Do aktywnych form zwalczania bezrobocia zaliczamy: organizowanie kursów umożliwiających zdobycie nowych kwalifikacji (przekwalifikowanie się), organizowanie prac interwencyjnych, czyli tworzenie przez przedsiębiorców miejsc pracy dla osób w szczególnie ciężkiej sytuacji na podstawie umowy między nimi (pracodawcami) a starostą, organizowanie robót publicznych finansowanych przez urzędy pracy (np. sprzątanie miasta), udzielanie korzystnych pożyczek bezrobotnym chcącym prowadzić działalność gospodarczą (samozatrudnienie), udzielanie niskooprocentowanych kredytów lub gwarancji finansowych firmom na stworzenie nowych miejsc pracy.

Walką z bezrobociem zajmuje się powiatowy urząd pracy.