Podręcznik do geografii dla gimnazjum. Pierwotna wersja tego podręcznika była umieszczona w serwisie "Wolne podręczniki", ale w 2013 roku została przeniesiona za zgodą twórców portalu do projektu Wikibooks.
< Okładka podręcznika Wstęp Geografia jako nauka. Podstawowe źródła informacji
Kształt i rozmiary Ziemi. Określanie położenia geograficznego Kształt i rozmiary Ziemi Określanie położenia geograficznego Siatka geograficzna - właściwości równoleżników i południków Współrzędne geograficzne Rozciągłość równoleżnikowa i południkowa Mapa i jej własności Odwzorowania kartograficzne Proces generalizacji kartograficznej. Skala mapy Kartograficzne metody prezentacji Rodzaje map Mapy ogólnogeograficzne i mapy tematyczne Mapa topograficzna Mapa drogowa Mapa turystyczna Mapa a plan
Ziemia - planeta w Układzie Słonecznym Układ Słoneczny Ruch obrotowy Ziemi i jego następstwa Rachuba czasu – czas słoneczny, strefowy i urzędowy Międzynarodowa linia zmiany daty Ruch obiegowy Ziemi i jego następstwa Strefy oświetlenia Ziemi Kalendarz
Środowisko przyrodnicze Ziemi Geosfery Ziemi i ich wzajemne zależności Wewnętrzne procesy geologiczne. Teoria płyt litosfery Rodzaje granic płyt litosfery Rozmieszczenie zjawisk wulkanicznych, strefy sejsmiczne na świecie Zewnętrzne procesy geologiczne i ich wpływ na cechy krajobrazu Rodzaje i intensywność wietrzenia skał Czynniki modelujące rzeźbę terenu Działalność rzeźbotwórcza wiatru Działalność rzeźbotwórcza wody morskiej - rodzaje wybrzeży Działalność rzeźbotwórcza rzek Działalność rzeźbotwórcza lodowców i lądolodów Klimat Pogoda a klimat Czynniki geograficzne kształtujące klimat Zróżnicowanie klimatów świata Zależności pomiędzy komponentami środowiska przyrodniczego - strefy klimatyczno-glebowo-roślinne świata
Europa Zróżnicowanie środowiska przyrodniczego Europy Ukształtowanie poziome i pionowe Budowa geologiczna Klimat Europy Krajobraz Europy Środowisko przyrodnicze Alp Regiony Europy na tle podziałów politycznych Zmiany na mapie politycznej Europy w ostatnim trzydziestoleciu Najważniejsze organizacje wspólnotowe Podziały regionalne Zróżnicowanie kulturowe Europy Rozmieszczenie ludności Zróżnicowanie językowe Religia Zróżnicowanie etniczne i jego konsekwencje Wielkie metropolie Europy Czynniki lokalizacji miast europejskich Przebieg procesów urbanizacyjnych Struktura przestrzenna miast Europejskich Rola układów metropolitarnych Europy w gospodarce globalnej – przykład Londynu Rozwój turystyki w Europie a uwarunkowania przyrodnicze Państwa alpejskie Zróżnicowanie środowiska przyrodniczego na obszarach górskich Przemysł turystyczny metrem rozwoju gospodarczego regionu Państwa śródziemnomorskie Walory przyrodnicze rozwoju turystyki w Europie Południowej Dziedzictwo kulturowe regionu Zróżnicowanie poziomu rozwoju rolnictwa w Europie na tle uwarunkowań przyrodniczych Uwarunkowania rozwoju rolnictwa Uwarunkowania przyrodnicze Uwarunkowania społeczno-gospodarcze Gospodarka rolna we Francji i w Rumunii Rewolucja naukowo-badawcza a rozwój przemysłu w państwach Zachodniej Europy Rozwój przemysłu - od gospodarki surowcowej do przemysłu wysokich technologii Zagłębie Ruhry - przykład zrestrukturyzowanego okregu przemysłowego Technopolia - nowoczesne okręgi przemysłowe. Przykład Korytarza M4 Z Uwarunkowania rozwoju gospodarczego w Europie Północnej Środowisko przyrodnicze a działalność gospodarcza Od gospodarki tradycyjnej po przemysł hi-tech. Rola sektora usług w gospodarce Państw Skandynawskich na przykładzie Finlandii Europa Środkowo-Wschodnia - sąsiedzi Polski Zróżnicowanie środowiska przyrodniczego regionu Przemiany polityczne i gospodarcze w Europie Środkowo-Wschodniej Zmiany struktury gospodarczej – uwarunkowania, charakterystyka Od rozpadu do integracji - rozrost Unii Europejskiej Rola Wspólnoty Niepodległych Państw w gospodarce państw członkowskich Niemcy – największa gospodarka Zachodniej Europy Ukraina – stan gospodarki i przemiany polityczne od państwa komunistycznego do Pomarańczowej Rewolucji Rosja – federacja kontrastów Zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego Federacji Rosyjskiej Struktura Federacji na tle zróżnicowania etnicznego i kulturowego
Polska
Położenie, środowisko przyrodnicze Polska w Europie Położenie Polski w Europie – zalety i wady Podział administracyjny kraju Geologia Polski Wpływ wydarzeń geologicznych na zróżnicowanie krajobrazowe Polski Ruchy górotwórcze Transgresje i regresje morskie Wpływ zlodowaceń na budowę geologiczną i rzeźbę terenu Rodzaje skał i ich wykorzystanie. Złoża surowców mineralnych. Surowce energetyczne (węgiel kamienny, węgiel brunatny, gaz ziemny, ropa naftowa) Surowce metaliczne (rudy miedzi, rudy cynku i ołowiu) Surowce chemiczne (sól kamienna, siarka rodzima) Surowce skalne (wapienie, marmury, granity, bazalty) Klimat Polski Geograficzne czynniki klimatotwórcze i ich wpływ na klimat Polski Charakterystyka wybranych klimatów lokalnych Klimat górski Klimat wybrzeży morskich Zasoby naturalne Zasoby wodne Stosunki wodne (obszary deficytu i namiaru wód) Zanieczyszczenia wód powierzchniowych Główne rodzaje ekosystemów w Polsce (podłoże, gleby i formacje roślinne) i ich znaczenie gospodarcze
Ludność i sieć osadnicza Charakterystyka demograficzna społeczeństwa Polski Rozmieszczenie ludności - uwarunkowania, charakterystyka Przemiany demograficzne polski po II wojnie światowej Struktura demograficzna ludności Piramida wieku (przyczyny i konsekwencje zmian) Migracje – kierunki, intensywność migracji wewnętrznych i zewnętrznych
Struktura zatrudnienia i problem bezrobocia ludności Polski Charakterystyka i czynniki wpływające na zróżnicowanie struktury zatrudnienia Problem bezrobocia Bezrobocie ukryte, zjawisko sezonowego zatrudnienia - analiza uwarunkowań Zróżnicowanie poziomu stopy bezrobocia w skali województw Sieć osadnicza Czynniki lokalizacji miast, proces urbanizacji Struktura hierarchiczna sieci miast Rozwój największych aglomeracji miejskich
Gospodarka Kondycja gospodarki polskiej Przemiany gospodarcze od czasu transformacji ustrojowej Sytuacja gospodarcza Polski na tle państw regionu oraz innych państw europejskich Regionalne zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego Rolnictwo Struktura użytkowania ziemi na tle uwarunkowań rozwoju rolnictwa Główne uprawy Polski – rozmieszczenie, zmiany struktury upraw – przyczyny i konsekwencje Hodowla bydła i trzony chlewnej – rozmieszczenie, uwarunkowania i cechy prowadzonej gospodarki, Wady i zalety polskiego rolnictwa (analiza SWOT) Energetyka Struktura produkcji energii w Polsce i jej wpływ na stan środowiska przyrodniczego Dominująca rola węgla – konsekwencje przyrodnicze i ekonomiczne Znaczenie odnawialnych źródeł energii w produkcji energii elektrycznej Rola hydroelektrowni w produkcji energii Potencjał energetyczny dla rozwoju alternatywnych źródeł energii Przemysł Czynniki lokalizacji produkcji przemysłowej Współczesne przekształcenia przemysłu – uwarunkowania i konsekwencje Bezpośrednie inwestycje zagraniczne i ich rola w procesie restrukturyzacji przemysłu Struktura gałęziowa przemysłu w Polsce –gałęzie wiodące Hutnictwo miedzi i aluminium Przemysł samochodowy Przemysł elektroniczny Usługi Rodzaje usług Transport - wpływ rozwoju sieci transportowej na możliwości rozwoju gospodarczego kraju Transport kołowy – uwarunkowania zróżnicowania gęstości szlaków komunikacyjnych Transport samochodowy Transport kolejowy Transport lotniczy Transport morski Transport przesyłowy Turystyka Walory przyrodnicze i ich wpływ na rozwój turystyki Znaczenie walorów antropogenicznych i infrastruktury technicznej dla intensywności ruchu turystycznego Rola różnorodnych form ochrony przyrody w rozwoju turystyki
Regiony geograficzne Pas gór Karpaty Wewnętrzne (Tatry, Pieniny) Karpaty Zewnętrzne (Beskidy: Bieszczady, Beskid Niski, Beskid Sądecki, Gorce, Beskid Żywiecki, Beskid Śląski) Sudety (Góry Stołowe, Karkonosze) Pas Wyżyn Wyżyna Śląska Wyżyna Kielecko-Sandomierska Wyżyna Małopolska Wyżyna Lubelska Roztocze Pas Nizin Nizina Śląska Nizina Wielkopolska Nizina Mazowiecka Polesie Lubelskie Nizina Podlaska Pas pojezierzy Pojezierze Wielkopolskie Pojezierze Pomorskie Pojezierze Mazurskie Pojezierze Suwalskie Pas Pobrzeży Pobrzeże Szczecińskie Pobrzeże Słowińskie Pobrzeże Gdańskie Żuławy Wiślane Mierzeja Helska Morze Bałtyckie Geneza, położenie Charakterystyka środowiska przyrodniczego Znaczenie gospodarcze Ochrona wód
Azja Ukształtowanie poziome i pionowe kontynentu Od obszarów zlodowaconych, po wiecznie zielone lasy równikowe – zróżnicowanie środowiska przyrodniczego Azji Podział regionalny i polityczny Azji Różnorodność cywilizacji – kontynent kontrastów społecznych Uwarunkowania rozwoju starożytnych cywilizacji Azjatyckich Gospodarka ryżowa - rolnictwo w regionie Azji Południowo-Wschodniej Chiny – nowa potęga gospodarcza Przemiany demograficzne w Chinach – uwarunkowania Uwarunkowania przyrodnicze i antropogeniczne rozmieszczenia ludności Chin Rozwój gospodarczy Chin – uwarunkowania i kierunki zachodzących przemian Powstawanie megamiast – przemiany urbanizacyjne Japonia – pierwszy Tygrys Dalekiego Wschodu. Uwarunkowania wysokiego rozwoju gospodarczego Japonii Indie – kraj kontrastów społecznych Hinduizm - znaczenie religii w rozwoju gospodarczym Wpływ Hinduizmu na rozwój gospodarczy. Rozwarstwienie społeczne w Indiach. Uwarunkowania kulturowe podziałów społecznych. Rozwój gospodarki Indii w świetle procesu globalizacji Bliski Wschód – zderzenie cywilizacji Rejon Zatoki Perskiej – znaczenie w gospodarce światowej Zróżnicowanie kulturowe regionu i jego konsekwencje społeczne, gospodarcze i polityczne Wpływ Islamu na rozwój społeczno-gospodarczy regionu Konflikty zbrojne w regionie Konflikt izraelsko-palestyński Irak, Iran, Kuwejt Kurdowie
Afryka Strefy klimatyczno-roślinno-glebowe Afryki Region Sahelu Gospodarka człowieka w strefie półsuchej Problem pustynnienia Afryka – kontynent państw słabo rozwiniętych. Uwarunkowania poziomu rozwoju gospodarczego Uwarunkowania przyrodnicze Uwarunkowania polityczne, rola kolonializmu Poziom życia w państwach Afryki Subsaharyjskiej - uwarunkowania Problem głodu i jego konsekwencje AIDS – wpływ pandemii na sytuację społeczno-ekonomiczną Afryki Południowej
Ameryka Północna i Południowa Zróżnicowanie kulturowe i etniczne kontynentów Epoka Wielkich Odkryć Geograficznych – konsekwencje Walka o strefy wpływów imperiów kolonialnych Migracje zewnętrzne i ich rola w kształtowaniu społeczeństw wielokulturowych w regionie Stany Zjednoczone Wpływ warunków przyrodniczych na zróżnicowanie gospodarcze regionów w Stanach Zjednoczonych Rola gospodarki Stanów Zjednoczonych na świecie Brazylia Specyfika procesu urbanizacji w Ameryce Południowej Wielkie miasta Brazylii – arena konfliktów społecznych Rola Puszczy Amazońskiej w gospodarce Brazylii Przyrodnicze znaczenie lasów równikowych i konsekwencje prowadzonej gospodarki rabunkowej
Australia i Oceania Terra Australis Incognita Sytuacja gospodarcza i polityczna państwa Przyrodnicze uwarunkowania rozwoju społeczno-gospodarczego Zróżnicowanie środowiska naturalnego i jego wpływ na rozmieszczenie ludności Surowce mineralne Australii – rola w rozwoju gospodarki państwa Walory przyrodnicze – znaczenie dla możliwości rozwoju turystyki
Arktyka i Antarktyda Uwarunkowania rozwoju pokrywy lodowej na obrębie kół podbiegunowych Flora i fauna obszarów okołobiegunowych Wpływ globalnego ocieplenia na środowisko przyrodnicze Arktyki i Antarktydy