Magia i sztuka iluzji to sztandarowe przykłady wykorzystania ograniczeń naszej percepcji i manipulowania naszymi myślami, a więc w ostatecznym rozrachunku także zachowaniem i nawet światopoglądem. Dlatego też aby wprowadzić Cię głębiej w świat mentalizmu i ludzkiej psychologii wywierania wpływu, posłużę się kilkoma przykładami, kontrowersyjną i emocjonującą sztuką “wywoływania duchów”, mającą wg znawców związek ze spirytyzmem. Potem zademonstruję Ci, czym jest ruch ideomotoryczny na podstawie wahadełka, dzięki czemu uświadomisz sobie jeszcze bardziej, jak wiele procesów w Twoim umyśle umyka Twojej świadomości. Będzie się działo.
Jak wywołać ducha
Wywoływałeś kiedyś duchy? Jeszcze za mojego dzieciństwa było to popularne i parokrotnie przywoływaliśmy istoty z zaświatów, aby się z nimi zabawić. No cóż, wtedy jeszcze nie było Internetu, a komputer klasy Commodore, choć szczyt ówczesnej techniki, nie zapewniał tyle rozrywki, co dzisiejsze maszyny. W każdym razie wciąż mam wspomnienia przerażających lub chociaż trudnych do wyjaśnienia zjawisk, związanych z praktyką wywoływania duchów.
Jeżeli zdarzyło Ci się kiedyś wywoływać duchy, być może do tego tajemniczego procederu używałaś tabliczki Quija lub czegoś w tym stylu. Tabliczka to po prostu plansza z kręgiem liter i wyrażeniami “tak” i “nie”. Za wskaźnik może służyć zwykła szklanka, obrócona do góry nogami. Tabliczkę zaprojektowano właśnie w celu komunikacji ze zmarłymi. Z tabliczką tą wiąże się wiele niezwykłych opowieści, które przyprawiają o grozę, jak to sporo zjawisk, których nie rozumiemy. Dlatego czasami trudniej zlekceważyć takie historie niż kogoś, kto twierdzi że posiadł paranormalne zdolności komunikacji ze zmarłymi.
Widzenie duchów zmarłych krewnych i niekrewnych wydaje się być zjawiskiem powszechnym w wielu kulturach świata. Chęć ponownego połączenia się z osobą, którą darzyliśmy uczuciami i przywiązaniem jest jednym z największych ludzkich pragnień. Jeżeli pragnienie to zostanie zaspokojone wizją zmarłej osoby, z pewnością przyniesie jakiś rodzaj ulgi, nie ważne, czy mamy wtedy do czynienia z prawdziwym duchem, czy tylko własnym wyobrażeniem. Wg niektórych statystyk około 66% wdów doświadcza w jakiś sposób wizji zmarłych mężów lub ich obecności. Podobnie około 75% rodziców, którym przedwcześnie zmarł potomek, w ciągu pierwszego roku ma zwykle jakieś przeżycia związane z wizją swojego zmarłego dziecka. Nasza kultura przyjmuje obecność zmarłych jako pewnik, jako coś naturalnego. Zmarli krewni oddziaływają na nas, czy jesteśmy tego świadomi, czy nie. Jednakże za ich działalnością kryją się zupełnie inne, bardziej przyziemne mechanizmy niż te, które sobie wyobrażamy.
Fakt, że większość ludzi regularnie widuje lub widywała duchy zmarłych przodków nie oznacza, że istnieje niematerialny świat, w którym te dusze przebywają i że komunikują się one z żyjącymi ludźmi. Jednakże nasz umysł jest skłonny wyciągać takie wnioski i uznawać je za prawdziwe. Wynika to ze skłonności do konfabulacji, wybiórczej amnezji i ignorancji w dziedzinie statystyki. Przykładem niech będą opowieści o starym zegarze, który stanął dokładnie na godzinie śmierci kogoś w rodzinie. Ta bardzo rozpowszechniona opowieść ma być dowodem na to, że duch w jakiś sposób oddziałuje na mechanizm zegarowy i zatrzymuje go. Pomijając fakt absurdalności takiego działania ze strony ducha, weźmy pod uwagę fakt, że zegary wahadłowe trzeba nakręcać przeciętnie raz na dobę. Zatrzymują się więc codziennie, o różnych godzinach. Jeżeli więc w Twojej rodzinie ktoś zmarł, to prawdopodobieństwo, że zegar zatrzyma się akurat tej godziny wynosi 1:24. Chociaż to niewiele i tak oznacza, że na dwudziestu czterech posiadaczy starych zegarów przynajmniej jeden z nich doświadczył tego pozornie niesamowitego zjawiska (bo praktycznie każdemu z nas zmarł kiedyś ktoś bliski). Zresztą nawet gdyby zegar zatrzymał się dokładnie w tej samej minucie czy sekundzie (pomijając sprawdzalność takiego faktu), wciąż prawdopodobieństwo wynosiłoby 1:86400 i w dużym mieście moglibyśmy znaleźć pewnie wielu ludzi opowiadających tę nadnaturalną historię. Szansa na trafienie szóstki w lotto wynosi prawie 1:14 milionów, mimo to co kilka tygodni ktoś wygrywa.
Wszystkie okoliczności, nawet te najbardziej tajemnicze, które towarzyszą wywoływaniu duchów mają swoje uzasadnienie i wyjaśnienie w naturalnych, aczkolwiek często intrygujących zjawiskach. Weźmy jako przykład wspomnianą wcześniej tabliczkę Quija. Gdy kilka osób położy swoje palce na szklance lub wskaźniku, istnieje duże prawdopodobieństwo, że gdy zadadzą głośno jakieś pytanie i skoncentrują się, ten zacznie się poruszać tak, jakby ktoś z zewnątrz chciał dać odpowiedź. To dlatego, że uczestnicy takie eksperymentu nie są świadomi faktu, iż to oni sami poruszają szklanką czy wskaźnikiem. To niezwykłe zjawisko nazywa się ruchem ideomotorycznym i jest ono podstawą wielu zaskakujących magicznych trików a także wyjaśnia sporo paranormalnych zjawisk, jak wahadełko i różdżka do wykrywania żył wodnych.
Gdy skoncentrujesz się tylko na idei wykonania jakiegoś ruchu, po chwili zaczniesz wykonywać ten ruch nieświadomie, choć w znacznie ograniczonym zakresie. Możesz to sprawdzić w każdym momencie biorąc w dłoń coś na kształt wahadełka, jakiś wisiorek lub kamyk na nitce. Oprzyj wygodnie łokieć o blat stołu i pozwól, aby trzymane w Twoich palcach wahadełko swobodnie zwisało. Teraz wyobraź tylko sobie, że się porusza, np. w przód i w tył. Zaczęło się poruszać? Niesamowite? Przecież świadomie nim nie poruszasz! Spróbuj jednak zrobić to samo z wahadełkiem, które trzyma ktoś inny. To już nie będzie takie proste, chyba, że zasugerujesz tej osobie jak ma się poruszać to wahadełko, wywierając na niej wrażenie. Spróbuj.
Ruch ideomotoryczny jest bardzo powszechną sprawą i wygląda na to, że podatność na niego jest adekwatna z podatnością danej osoby na sugestie hipnotyczne. Być może przyłapałeś się kiedyś np. na próbie kopania nieistniejącej piłki podczas oglądania meczu lub podobnej, dziwnej sprawie. Jeden z najbardziej znanych i niezwykłych ulicznych magików, Criss Angel wykorzystuje je do tworzenia tak niezwykłych iluzji jak lewitacja. Criss staje pośrodku dużej grupy ludzi, którzy wyciągają ręce i dotykają palcami jego ramion. Prawdopodobnie słyszałeś też o tym, jak to unosiło się krzesło, na którym ktoś siedział, a które kilkoro ludzi dotykało palcami. Nawet takie zjawiska nie są niczym nadzwyczajnym, jeśli połączy się ruch ideomotoryczny z lekką sugestią hipnotyczną. Cała sztuka polega właśnie na tym, aby przekonać ludzi, że coś będzie miało miejsce - że stolik, którego dotykają będzie się poruszał, że szklanka na tabliczce Quija zacznie się przemieszczać lub że Criss, którego dotyka palcem przynajmniej kilkanaście osób będzie lewitował.
Pod koniec XIX wieku jeden z badaczy wykonał banalny eksperyment, mający potwierdzić, że to właśnie ludzie poruszają stołem podczas seansu spirytystycznego, nie duchy. Na blacie stołu umieścił szklaną taflę i poprosił uczestników, aby położyli na niej palce. Gdyby w takim przypadku obrócił się stół, należałoby szukać wyjaśnienia w zjawiskach nadprzyrodzonych. Jednakże jak się domyślasz, ruszał się jedynie szklany blat, na zawsze obalając tezę o działalności zmarłych istot.
Jeżeli wciąż nie potrafisz dopasować opisywanego mechanizmu ruchu ideomotorycznego do swoich wspomnień o wywoływaniu duchów i nie chcesz uwierzyć w przyziemne wyjaśnienia, polecam Ci, abyś obejrzał pokaz Derrena Browna pt. Seans. Rozwieje on wszelkie Twoje wątpliwości i pozwoli Ci twardo stanąć na ziemi w tym temacie.
Wywoływanie wizji wpatrywaniem się w zwierciadło Doktor Raymond Moody, lekarz i psycholog zasłynął w świecie swoją książką Życie po życiu i następnymi publikacjami, opisującymi przypadki NDE, Near Death Experience, czyli doświadczeń z pogranicza śmierci. Niektórzy ludzie przeżywają podczas śmierci klinicznej lub tragicznych wydarzeń niezwykłe doświadczenia, które przynajmniej z pozoru bardzo ciężko jest wyjaśnić na bazie współczesnej wiedzy. Zapewne słyszałeś o podobnych przeżyciach i jest też bardzo prawdopodobne, że osobiście znasz kogoś, kto tego doświadczył. W naszym języku zakorzenione są zwroty i wyrażenia zaczerpnięte właśnie z NDE - np. powiedzenie, że “widziało się przed oczami całe życie” lub o “poruszaniu się w stronę światła”. Do NDE prawdopodobnie jeszcze powrócę w następnych modułach, jeśli tylko zdecyduję się na próbę przełamania tabu i będę na tyle bezczelny, aby odbierać nadzieję ludziom wierzącym w nadprzyrodzony charakter zjawiska NDE. Teraz interesuje mnie inna rzecz, którą zajmuje się doktor Moody. W swoich rodzinnych stronach stworzył on bowiem gabinet, w którym praktykuje bardzo oryginalną i nietypową formę terapii poprzez kontakt ze zmarłymi. Chodzi o wywoływanie realistycznych wizji zmarłych krewnych, o czym pisze sam Moody, nie o rzeczywisty kontakt ze zmarłymi. Moody przeanalizował historyczne źródła dotyczące praktyki wpatrywania się w zwierciadło i zorientował się, że jest to doskonały sposób, aby dostać się do podświadomości i wywołać jakąś niezwykle żywą wizję, np. zmarłej osoby. Wspominam o tym jednak tylko raczej dla porządku, niż aby się tym zajmować. Moje próby wywołania wizji w sposób opisany przez Moody'ego zakończyły się kompletnym fiaskiem mimo starań i chęci. Być może zainteresujesz się tym tematem, więc odsyłam Cię do książki Moody'ego Odwiedziny z zaświatów. Nie mogę jednak wziąć żadnej odpowiedzialności za Twoje próby z tym związane i nie potrafię Ci niczego obiecać. Zostałeś ostrzeżony.
Wahadełko Wahadełko jest popularnym narzędziem, więc prawdopodobnie słyszałaś o nim i o jego wykorzystaniu wcześniej. Niektórzy przedstawiciele ruchów New Age są przekonani, że można z jego pomocą określić płeć dziecka i to z 50% dokładnością. No cóż, nieznajomość statystyki ogłupia dziś nas na każdym kroku.
Jeżeli wbrew moim wcześniejszym namowom wciąż nie wypróbowałeś wahadełka, zrób to śmiało teraz. Wystarczy jakiś niewielki ciężarek, klucz, pierścionek, który zawiążesz na sznurku czy łańcuszku długości około dwudziestu centymetrów. To wszystko. Baw się swoim ruchem ideomotorycznym, oprzyj wygodnie łokieć i wydawaj wahadełku rozkazy. Niech porusza się w przód i w tył, coraz szybciej. Potem rozkaż mu, aby się zatrzymało i zmień kierunek. Niech zatacza kręgi. Będziesz zaskoczony gdy stwierdzisz, że to wszystko odbywa się poza Twoją świadomą kontrolą. Powinno też to dać Ci do myślenia, jak bardzo w takim przypadku muszą na nas wpływać podświadome sugestie i sygnały płynące z otoczenia, co zwłaszcza dziś jest nagminne wykorzystywane w wielu dziedzinach, w których trzeba coś sprzedać (a właściwie wcisnąć klientowi przekonując go, że tego potrzebuje).
Twoje wahadełko będzie poruszać się tym mocniej im bardziej jesteś podatny na autosugestie. Pewnie też nie będziesz w stanie zaobserwować niewielkich ruchów swojej ręki, które są odpowiedzialne za chybotanie wisiorka, chyba, że przyjrzysz się jej z bliska. Efekt może być bliski imponującego, jednakże nie ma tym za krzty magii ani telekinezy.
A co z odczytywaniem płci dziecka? Czy matka nie może posłużyć się wahadełkiem, aby skorzystać ze swojej podświadomej, intuicyjnej wiedzy, przeczucia co do płci własnego potomka? Wszystko byłoby pięknie, gdyby matki rzeczywiście posiadały takową wiedzę. Jednakże nic za tym nie przemawia. Co prawda można dziś zwiększyć o kilka procent prawdopodobieństwo poczęcia chłopca jedząc regularnie śniadania i obficie racząc się glukozą w ciągu dnia, jednakże nie ma to wiele wspólnego z wyczuwaniem płci dziecka. Mimo to część matek będzie upierać się, że wie, czy jej potomek będzie dziewczynką czy chłopcem, co ciekawe, połowa z nich będzie nawet mieć rację (no cóż, prawdopodobieństwo zgadnięcia wynosi blisko 50%, jak rzutu monetą).