Profilaktyka uzależnień i umiejętność odmawiania Profilaktyka uzależnień to wszystkie działania, które mają zapobiegać sięganiu po substancje i zachowania, które mogą szkodzić zdrowiu. Należą do nich między innymi: alkohol, papierosy i e‑papierosy, narkotyki, dopalacze, nadużywanie leków, a także uzależnienia behawioralne, na przykład od gier komputerowych czy internetu.

Umiejętność odmawiania pomaga chronić się przed presją otoczenia i podejmować decyzje zgodne z własnymi wartościami oraz dbaniem o zdrowie.

Czym jest uzależnienie Uzależnienie to stan, w którym człowiek traci kontrolę nad używaniem danej substancji lub wykonywaniem jakiejś czynności. Mimo że widzi szkody (np. gorsze wyniki w nauce, konflikty w domu, problemy zdrowotne), nadal to robi.

Do typowych sygnałów ostrzegawczych należą: częste myślenie o danej rzeczy (np. napoju energetycznym, grze, telefonie), coraz większa potrzeba używania jej, kłopoty w szkole lub w domu z tym związane, ukrywanie swojego zachowania przed innymi.

Na czym polega profilaktyka uzależnień Profilaktyka uzależnień polega na: rzetelnej wiedzy o działaniu substancji i o skutkach uzależnień, rozwijaniu umiejętności radzenia sobie ze stresem i emocjami w bezpieczny sposób, wzmacnianiu poczucia własnej wartości, budowaniu zdrowych relacji z rówieśnikami i dorosłymi, unikaniu sytuacji, w których łatwo ulec presji (np. imprez bez nadzoru dorosłych, towarzystwa osób używających substancji).

Ważną częścią profilaktyki jest też znajomość swoich praw i granic. Nikt nie ma prawa zmuszać do picia alkoholu, palenia, brania narkotyków ani innych zachowań zagrażających zdrowiu.

Czym jest umiejętność odmawiania Umiejętność odmawiania to zdolność do mówienia „nie” w sytuacjach, w których ktoś namawia do zrobienia czegoś niebezpiecznego, nielegalnego lub sprzecznego z naszymi zasadami.

Skuteczna odmowa powinna być: jasna – bez tłumaczeń i usprawiedliwień, które można łatwo podważyć, stanowcza – wypowiedziana pewnym głosem, z prostą postawą ciała, powtarzana – jeśli ktoś naciska, można spokojnie powtórzyć swoją decyzję, połączona ze zmianą tematu lub odejściem – aby przerwać naciski grupy.

Jak odmawiać w trudnych sytuacjach Można skorzystać z prostych schematów:

Krótkie „nie”: „Nie, nie chcę.”

Odmowa z powodem ogólnym: „Nie, dbam o zdrowie.” „Nie, nie lubię takich rzeczy.”

Odmowa z propozycją alternatywy: „Nie, nie piję alkoholu. Chodźmy po coś do jedzenia.” „Nie chcę palić. Możemy po prostu pogadać.”

Odwołanie się do zasad: „Nie zrobię tego, bo jest to niezgodne z prawem.” „Rodzice mi ufają, nie zamierzam ich okłamywać.”

Jeśli ktoś nadal namawia, można: powtórzyć swoją odmowę, zakończyć rozmowę, odejść z miejsca, w którym czuje się presję, poszukać wsparcia u kogoś zaufanego.

Przykładowe sytuacje i możliwe reakcje Koledzy na przerwie proponują papierosa.* Możliwa reakcja: „Nie palę i nie chcę zaczynać. Idę już do klasy.”

Ktoś na domówce namawia do spróbowania alkoholu.* Możliwa reakcja: „Nie piję. Możesz dać mi sok albo wodę?”

Znajomy proponuje link do nielegalnych treści w sieci.* Możliwa reakcja: „Nie wchodzę w takie rzeczy. To może być niezgodne z prawem i niebezpieczne.”

Gdzie szukać pomocy Jeśli czujesz presję, masz problem z odmawianiem lub obawiasz się, że ty albo ktoś z twojego otoczenia może się uzależniać, warto porozmawiać z: rodzicem lub inną zaufaną osobą dorosłą, wychowawcą lub szkolnym pedagogiem, psychologiem szkolnym, lekarzem rodzinnym.

Szybka reakcja i rozmowa z kimś zaufanym często pozwalają uniknąć poważniejszych problemów.

Podsumowanie Profilaktyka uzależnień polega na świadomym dbaniu o swoje zdrowie, unikaniu sytuacji ryzykownych oraz budowaniu umiejętności, które pomagają w trudnych sytuacjach. Jedną z najważniejszych z nich jest umiejętność stanowczego odmawiania. Dzięki niej łatwiej pozostać przy własnych zasadach i chronić swoje zdrowie, nawet gdy grupa zachęca do niebezpiecznych zachowań.