Dojrzałość biologiczna, psychiczna i społeczna – jak je rozumieć Dojrzałość to nie tylko wiek zapisany w kalendarzu. Człowiek może być dorosły według daty urodzenia, a jednocześnie zachowywać się bardzo niedojrzale. Można też być nastolatkiem, który w wielu sprawach myśli i działa odpowiedzialnie.
Dlatego mówi się o kilku rodzajach dojrzałości: biologicznej, psychicznej i społecznej. Razem tworzą one obraz tego, jak rozwija się człowiek.
Dojrzałość biologiczna Dojrzałość biologiczna dotyczy ciała. Najbardziej kojarzy się z okresem dojrzewania, gdy:
zmienia się wygląd ciała, rozwijają się narządy płciowe, pojawia się możliwość posiadania dzieci, rośnie masa ciała i wzrost, zmienia się głos, skóra, proporcje ciała.
Dojrzałość biologiczna oznacza więc, że organizm osiągnął taki etap rozwoju, w którym może funkcjonować jak ciało osoby dorosłej.
Warto pamiętać, że:
tempo dojrzewania biologicznego jest różne u różnych osób, dziewczęta zwykle dojrzewają wcześniej niż chłopcy, dojrzewanie biologiczne nie oznacza jeszcze gotowości do bycia mamą lub tatą. To wymaga także dojrzałości psychicznej i społecznej.
Dojrzałość psychiczna Dojrzałość psychiczna wiąże się z tym, jak człowiek myśli, czuje i radzi sobie ze sobą. Osoba psychicznie dojrzalsza:
coraz lepiej rozumie swoje emocje, potrafi nazwać to, co czuje, stopniowo uczy się panować nad wybuchami złości czy płaczu, bierze odpowiedzialność za swoje decyzje i ich skutki, potrafi przyznać się do błędu i wyciągnąć z niego wnioski, ma własne zdanie, ale umie słuchać innych, zna swoje mocne i słabe strony i akceptuje siebie.
Dojrzałość psychiczna nie pojawia się nagle. Rozwija się przez całe życie, między innymi dzięki rozmowom z zaufanymi dorosłymi, doświadczeniom, refleksji nad sobą i ćwiczeniu samokontroli.
Dojrzałość społeczna Dojrzałość społeczna dotyczy relacji z innymi ludźmi. Osoba społecznie dojrzała:
szanuje innych, nawet jeśli się z nimi nie zgadza, potrafi współpracować w grupie, stara się rozwiązywać konflikty bez przemocy, umie słuchać i mówić o swoich potrzebach, przestrzega zasad obowiązujących w domu, szkole, społeczeństwie, wie, że jej zachowanie wpływa na innych.
Dojrzałość społeczna rozwija się poprzez kontakty z rówieśnikami, rodziną, nauczycielami. Uczy jej wspólna praca, zabawa, udział w życiu klasy i szkoły, a także ponoszenie konsekwencji swojego zachowania.
Czy można być dojrzałym tylko częściowo? Rozwój człowieka nie przebiega równo w każdej sferze. Można:
być już dojrzałym biologicznie, a nadal bardzo emocjonalnie reagować jak dziecko, mieć rozwinięte myślenie i zainteresowania, ale gorzej radzić sobie w grupie rówieśników, być spokojnym i odpowiedzialnym, ale jeszcze rosnąć i fizycznie wyglądać jak młodsza osoba.
To normalne, że różne rodzaje dojrzałości rozwijają się w różnym tempie. Ważne, aby rozumieć te różnice i pracować nad swoim rozwojem.
Jak rozwijać swoją dojrzałość? Na rozwój dojrzałości wpływa wiele czynników: rodzina, szkoła, rówieśnicy, środki masowego przekazu, a także twoje własne wybory. Możesz:
rozmawiać z rodzicami, wychowawcą, pedagogiem o tym, co przeżywasz, uczyć się na błędach, zamiast je ukrywać, brać odpowiedzialność za swoje obowiązki (w domu, w szkole), ćwiczyć panowanie nad emocjami (na przykład oddech, odejście na chwilę od konfliktu), zastanawiać się nad tym, jak twoje słowa i zachowanie wpływają na innych.
Dojrzałość nie przychodzi od razu. Jest procesem, który trwa latami. Zrozumienie, czym jest dojrzałość biologiczna, psychiczna i społeczna, pomaga lepiej poznać siebie i innych oraz spokojniej przejść przez czas dorastania.