Życie jako fundamentalna wartość – od poczęcia do naturalnej śmierci Życie człowieka jest jedyne i niepowtarzalne. Każdy z nas ma tylko jedno życie, którego nie da się „wymienić” ani cofnąć. Dlatego w wielu systemach etycznych uznaje się, że życie jest fundamentalną wartością: od niego zależą wszystkie inne prawa i możliwości, jakie ma człowiek.
Wartość życia dotyczy zarówno naszego własnego istnienia, jak i życia innych ludzi, niezależnie od ich wieku, zdrowia, wyglądu czy sprawności.
Co to znaczy, że życie jest fundamentalną wartością Mówimy, że życie jest fundamentalną wartością, gdy:
stanowi podstawę wszystkich innych wartości (np. wolności, rozwoju, edukacji), przysługuje każdemu człowiekowi, nie zależy od tego, czy ktoś jest silny czy słaby, zdrowy czy chory, młody czy stary, wymaga szacunku i ochrony.
Szacunek dla życia oznacza, że nie wolno traktować człowieka jedynie jako środka do celu, krzywdzić go, wykorzystywać czy pozbawiać go godności.
Początek życia człowieka Z biologicznego punktu widzenia życie nowego organizmu ludzkiego zaczyna się w chwili zapłodnienia, kiedy łączą się komórki rozrodcze kobiety i mężczyzny. Powstaje wtedy zygota z niepowtarzalnym materiałem genetycznym.
Od tego momentu następuje rozwój:
okres zarodkowy, okres płodowy, narodziny.
W wielu przekonaniach etycznych i religijnych przyjmuje się, że już od chwili poczęcia mamy do czynienia z istotą ludzką, której należy się szacunek i troska. Z tego powodu zwraca się uwagę na odpowiedzialne decyzje dorosłych dotyczące rodzicielstwa oraz ochrony życia dziecka nienarodzonego.
Rozwój i ochrona życia w ciągu całego życia Życie człowieka przebiega przez kolejne etapy:
dzieciństwo, dorastanie, dorosłość, starość.
Na każdym z tych etapów człowiek potrzebuje ochrony i wsparcia. Szacunek dla życia w praktyce oznacza m.in.:
dbanie o zdrowie (higiena, odpowiednie odżywianie, ruch, sen), unikanie zachowań ryzykownych (używki, dopalacze, niebezpieczne zabawy, brawura na drodze), troskę o zdrowie psychiczne (szukanie pomocy w kryzysie, rozmowa, nielekceważenie myśli samobójczych), odpowiedzialność w sferze seksualnej i świadomość, że współżycie może prowadzić do poczęcia dziecka.
Ochrona życia nie dotyczy tylko nas samych. Obejmuje także reagowanie na przemoc wobec innych, nieobojętność na krzywdę oraz szacunek w codziennych relacjach.
Godność człowieka chorego, niepełnosprawnego i starszego Życie ma tę samą wartość niezależnie od:
stanu zdrowia, sprawności fizycznej lub intelektualnej, wieku.
Osoby chore, niepełnosprawne i starsze często bardziej niż inni potrzebują opieki i życzliwości. Szacunek dla ich życia wyraża się w:
pomocy w codziennych czynnościach, cierpliwości i zrozumieniu, niewykluczaniu ich z życia rodziny, szkoły czy społeczeństwa, niewyśmiewaniu i nieszydzeniu z czyjejś słabości.
Współczesna medycyna i opieka paliatywna starają się jak najlepiej łagodzić ból i cierpienie osób ciężko chorych. W debacie publicznej pojawia się temat eutanazji, czyli celowego skrócenia życia osoby chorej. Wiele systemów etycznych uważa, że nawet w cierpieniu życie zachowuje swoją wartość i należy raczej leczyć i towarzyszyć choremu, niż przyspieszać jego śmierć. Inni mają na ten temat odmienne zdanie. Znajomość różnych poglądów nie zwalnia z obowiązku szacunku dla życia i godności osób chorych.
Naturalna śmierć Każde ludzkie życie ma swój początek i koniec. Naturalna śmierć to moment, w którym organizm przestaje samodzielnie funkcjonować, bez celowego działania człowieka, którego celem jest zakończenie życia.
Śmierć bliskiej osoby jest trudnym doświadczeniem. Szacunek dla życia obejmuje także:
poszanowanie ciała zmarłego, towarzyszenie rodzinie w żałobie, pamięć o zmarłych.
Rozmowa o śmierci, żałobie i lękach z tym związanych może pomagać w zrozumieniu, że śmierć jest naturalnym elementem ludzkiej historii.
Postawa szacunku dla życia na co dzień Szacunek dla życia od poczęcia do naturalnej śmierci zaczyna się od prostych decyzji i postaw w codzienności. Może się wyrażać w:
sposobie, w jaki mówisz o innych (unikanie wyzwisk, hejtu, nękania), rozwiązywaniu konfliktów bez przemocy fizycznej i psychicznej, reagowaniu na przemoc w szkole i w sieci (niepozostawanie obojętnym, szukanie pomocy dorosłych), pomocy młodszym, słabszym, nowym uczniom w klasie, trosce o własne zdrowie i bezpieczeństwo, podejmowaniu odpowiedzialnych decyzji, zwłaszcza takich, które mogą mieć wpływ na czyjeś życie.
Podsumowanie Życie człowieka jest wartością fundamentalną, ponieważ stanowi podstawę wszystkich innych dóbr i praw. Obejmuje ono cały czas istnienia człowieka: od chwili poczęcia aż po naturalną śmierć. Szacunek dla życia to nie tylko przekonanie czy hasło, ale konkretna postawa: troska o siebie i innych, odpowiedzialne decyzje, sprzeciw wobec przemocy i gotowość do pomagania tym, których życie jest szczególnie kruche.