"Rzecz czarnoleska" to programowy utwór otwierający tom poetycki o tym samym tytule. Wiersz ma charakter autotematyczny – jego przedmiotem jest sama poezja i proces twórczy. Tuwim nawiązuje do tradycji literackiej, przywołując postać Jana Kochanowskiego oraz słowa Cypriana Kamila Norwida. Dla poety "rzecz czarnoleska" oznacza szczególny proces twórczy, w którym chaotyczna rzeczywistość zostaje przekształcona w harmonijny ład. Słowo poetyckie ma moc porządkowania świata i odkrywania jego ukrytych sensów.

Krótkie omówienie AspektCharakterystykaFormaWiersz programowy, autotematycznyTonRefleksyjny, manifestacyjnyTradycjaNawiązanie do Kochanowskiego i Norwida

Nawiązania literackie TwórcaOdniesienieJan KochanowskiCzarnolas jako symbol harmonii i mistrzostwa poetyckiegoCyprian Kamil Norwid"Moja piosnka" – "Czarnoleskiej ja rzeczy chcę – ta serce uleczy"

Koncepcja poezji według Tuwima Poezja jako porządkowanie – przekształcanie chaosu w ład Odkrywanie sensu – docieranie do ukrytych, pierwotnych znaczeń Nazywanie świata – nadawanie rzeczywistości kształtu poprzez słowo Słowo jako żywioł – tworzywo poetyckie ma własną dynamikę i niezależność

Romantyczne inspiracje Tuwim zbliża się do romantycznej wizji twórczości, opisując poezję jako:

Żywioł, który "przypływa i otacza" Siłę "nawiedzającą" poetę Moc zdolną niepokoić "dziwem"

Rola poety FunkcjaOpisPrzeistaczanie słowaNadawanie mu prawdziwego znaczeniaTworzenie ładuPorządkowanie rzeczywistościWyzwalanie sensuOdkrywanie "ciemnego sensu człowieczego"

Wymowa utworu Wiersz jest poetyckim manifestem Tuwima. Przedstawia klasyczny ideał poezji jako siły porządkującej, zdolnej przekształcać chaos w harmonię. Słowo poetyckie, zakorzenione w tradycji, posiada autonomiczną moc twórczą – samo "woła, jak się nazywa". Poeta jawi się jako pośrednik między chaotycznym światem a ładem, który wydobywa poprzez swoje dzieło.