Utwór powstał w styczniu 1856 roku w Paryżu. Refleksja poety odnosi się do różnych epok historycznych (starożytność, średniowiecze, renesans, czasy nowożytne), przywołując postacie z różnych krajów i kontynentów, jednak tłem dla powstania wiersza jest sytuacja polskiej emigracji po śmierci Adama Mickiewicza.

Główni bohaterowie Podmiot liryczny – osoba utożsamiana z poetą, występująca w roli myśliciela i obserwatora dziejów. Analizuje on mechanizmy społeczne rządzące pamięcią o wielkich ludziach, dostrzegając tragizm ich losu. Wielkie postacie historyczne – grupa wybitnych jednostek (m.in. Sokrates, Dante, Kolumb, Kościuszko, Napoleon, Mickiewicz), które łączy wspólny los: odrzucenie lub prześladowanie za życia oraz uroczyste upamiętnienie po śmierci.

Zarys najważniejszych wydarzeń fabularnych Wiersz ma formę serii pytań retorycznych skierowanych do sławnych postaci historycznych. Podmiot liryczny przypomina okoliczności ich odejścia i zestawienia je z pośmiertnym kultem. Sokratesowi wystawiono złoty posąg, mimo że wcześniej go otruto, a prochy innych bohaterów są przenoszone do godnych urn po latach upokorzeń. Autor wylicza kolejne nazwiska, dochodząc do postaci Adama Mickiewicza, przy którym wymownie przerywa pytanie. Druga część utworu to ogólna refleksja nad powtarzalnością tego schematu w dziejach ludzkości. Poeta stwierdza, że świat nigdy nie potrafi docenić wielkości w momencie jej trwania, a wybitne jednostki muszą pogodzić się z faktem, że ich dziedzictwo zostanie zrozumiane dopiero przez przyszłe pokolenia.

Najważniejsze tematy i problemy poruszane w utworze Tragizm wybitnej jednostki – problem niedopasowania geniusza do współczesnego mu społeczeństwa, które boi się nowatorskich idei. Hipokryzja zbiorowości – kontrast między nienawiścią lub obojętnością okazywaną żywym twórcom a wystawnymi pogrzebami i pomnikami budowanymi im po zgonie. Mechanizm pamięci historycznej – refleksja nad tym, jak czas weryfikuje wartość ludzkich dokonań. Fatalizm losu artysty – przekonanie, że konflikt między „wielkim duchem” a „przeciętnym tłumem” jest nieunikniony i wpisany w naturę świata. Rola i status wieszcza – nawiązanie do pozycji Adama Mickiewicza i sposobu, w jaki emigracja zareagowała na jego śmierć.

Dominujące emocje i refleksje Utwór budzi poczucie goryczy, smutku oraz melancholii. Podniosły ton pytań retorycznych i zastosowanie paralelizmu (powtarzalności struktury zdań) nadaje wierszowi charakter poważnego traktatu filozoficznego. Lektura skłania do refleksji nad tym, czy potrafimy doceniać współczesne nam talenty, czy też – wzorem przodków – czekamy z uznaniem na ich śmierć. Czytelnik może odczuć współczucie dla samotności wielkich ludzi oraz zrozumieć tragizm biografii samego Norwida, którego słowa o pośmiertnej chwale okazały się prorocze wobec jego własnej twórczości.

Aktualność utworu Problematyka trudnych relacji między jednostką wybitną a otoczeniem oraz skłonność ludzi do doceniania wartościowych idei dopiero z perspektywy czasu pozostaje uniwersalnym zagadnieniem społecznym i kulturowym.