Program PHARE jako instrument wsparcia transformacji ustrojowej Wstęp Program PHARE (ang. Poland and Hungary: Assistance for Restructuring their Economies) został powołany w 1989 roku na mocy decyzji Rady Ministrów Wspólnot Europejskich. Inicjatywa ta była bezpośrednią reakcją państw grupy G7 na przemiany demokratyczne zachodzące w Polsce i na Węgrzech. Program stanowił pierwsze finansowe narzędzie bezzwrotnej pomocy, mające na celu wsparcie procesu przechodzenia od gospodarki centralnie planowanej do gospodarki rynkowej oraz budowę struktur państwa demokratycznego.

Początki programu i pomoc doraźna Pierwotnym zadaniem programu PHARE było dostarczenie pilnej pomocy żywnościowej oraz wsparcie restrukturyzacji gospodarczej w Polsce i na Węgrzech. W miarę postępów transformacji w innych krajach bloku wschodniego, zasięg programu rozszerzono na pozostałe państwa Europy Środkowo-Wschodniej (m.in. Czechosłowację, Bułgarię i Rumunię). Finansowanie odbywało się z budżetu Wspólnoty Europejskiej w formie bezzwrotnych dotacji (grantów). Środki te przeznaczano przede wszystkim na prywatyzację przedsiębiorstw państwowych, rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw, modernizację rolnictwa oraz ochronę środowiska.

Ewolucja PHARE w instrument przedakcesyjny Po szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze w 1993 roku, gdzie określono kryteria członkostwa w Unii Europejskiej, charakter programu uległ zmianie. Z instrumentu wspierającego ogólną transformację, PHARE stał się głównym narzędziem przedakcesyjnym. Od 1994 roku środki były ukierunkowane na przygotowanie administracji publicznej oraz systemu prawnego do przyjęcia standardów unijnych (acquis communautaire). Fundusze dzielono na dwa główne filary: budowę instytucji (ang. institution building) oraz inwestycje służące dostosowaniu infrastruktury i norm technicznych do wymogów Wspólnego Rynku.

Mechanizmy wdrażania i obszary wsparcia Wdrażanie funduszy PHARE wymagało od polskich instytucji wypracowania procedur zarządzania środkami zagranicznymi. Powołano do tego celu wyspecjalizowane jednostki, takie jak Polska Agencja Rozwoju Regionalnego. Wsparcie obejmowało szeroki wachlarz działań: od szkoleń dla urzędników i sędziów, przez programy zwalczania bezrobocia, aż po modernizację przejść granicznych i infrastruktury transportowej. Do momentu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku, program PHARE pozostawał największym źródłem zewnętrznego finansowania reform ustrojowych, umożliwiając stopniowe wdrażanie standardów europejskich w kluczowych obszarach funkcjonowania państwa.