Funkcja ustawodawcza: przebieg procesu legislacyjnego Funkcja ustawodawcza stanowi nadrzędne uprawnienie Sejmu RP, polegające na stanowieniu powszechnie obowiązujących norm prawnych. Całość postępowania legislacyjnego jest ściśle uregulowana w Konstytucji RP (art. 118–122) oraz w Regulaminie Sejmu. Proces ten dzieli się na etapy, które mają zapewnić merytoryczną jakość uchwalanego prawa oraz umożliwić udział różnych ośrodków władzy w jego tworzeniu.

Inicjatywa ustawodawcza i wniesienie projektu Proces legislacyjny rozpoczyna się w momencie formalnego przedłożenia projektu ustawy Marszałkowi Sejmu. Prawo inicjatywy ustawodawczej jest ograniczone do ściśle określonego kręgu podmiotów:

posłów (wniosek może złożyć komisja sejmowa lub grupa co najmniej 15 posłów), Senatu (jako całej izby), Prezydenta RP, Rady Ministrów, grupy co najmniej 100 000 obywateli posiadających czynne prawo wyborcze do Sejmu.

Projekt musi być złożony na piśmie wraz z uzasadnieniem, które określa potrzebę i cel wydania ustawy, przewidywane skutki społeczne, gospodarcze i prawne oraz wskazuje źródła finansowania, jeżeli realizacja ustawy obciąża budżet państwa.

Rozpatrywanie projektu w Sejmie – zasada trzech czytań Zgodnie z art. 119 Konstytucji, Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech czytaniach. Ich celem jest wielostopniowa analiza i dopracowanie tekstu:

Pierwsze czytanie – polega na uzasadnieniu projektu przez wnioskodawcę oraz debacie nad jego głównymi założeniami. Odbywa się zazwyczaj w odpowiedniej merytorycznie komisji sejmowej, a w przypadku projektów o szczególnym znaczeniu (np. zmiany Konstytucji, budżet) na posiedzeniu plenarnym całego Sejmu. Etap ten kończy się skierowaniem do komisji lub odrzuceniem projektu. Drugie czytanie – ma miejsce na posiedzeniu plenarnym po przedstawieniu sprawozdania przez komisję. Na tym etapie posłowie mogą zgłaszać poprawki oraz wnioski o odrzucenie projektu. Jeśli zgłoszono poprawki, projekt trafia ponownie do komisji w celu ich zaopiniowania. Trzecie czytanie – obejmuje przedstawienie dodatkowego sprawozdania komisji (jeśli projekt do niej wrócił) oraz głosowanie. Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (kworum).

Udział Senatu i Prezydenta w procedurze legislacyjnej Uchwaloną przez Sejm ustawę Marszałek Sejmu przekazuje do Senatu. Izba wyższa ma 30 dni na zajęcie stanowiska. Może ona ustawę przyjąć bez zmian, wprowadzić poprawki lub odrzucić w całości. Jeżeli Senat zgłosi poprawki lub odrzuci ustawę, wraca ona do Sejmu. Sejm może odrzucić stanowisko Senatu bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Ostatnim etapem jest przekazanie ustawy do Prezydenta RP, który ma 21 dni na podjęcie decyzji. Prezydent może:

podpisać ustawę i zarządzić jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw, skorzystać z prawa weta (przekazać ustawę Sejmowi do ponownego rozpatrzenia), skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej (przed podpisaniem).

Jeśli Sejm odrzuci weto prezydenckie większością 3/5 głosów, Prezydent ma obowiązek podpisać ustawę w ciągu 7 dni. Proces kończy się ogłoszeniem aktu w Dzienniku Ustaw, co jest warunkiem jego wejścia w życie.