bałwan ()
, , ,
rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy (1.1) figura człowieka ulepiona ze śniegu; (1.2) figura bożka pogańskiego (1.3) wypchany cietrzew lub udająca go makieta używane na wabia rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy (2.1) spieniona fala morska (2.2) wielka bryła, wielki kawał, słup; również jednostka bryłowa urobku np. soli; (2.3) słup, bryła soliStanisław Skorupka, Synonimiczne grupy wyrazowe, „Poradnik Językowy” nr 1/1950, s. 16. (2.4) drewniany kloc rzeczownik, rodzaj męskoosobowy (3.1) głupek, tuman
(1.1-3) (2.1-3) (3.1)
(1.1) Dzieci ulepiły ogromnego bałwana. (1.2) Lecz się zmieszali z poganami i nauczyli się ich uczynków; poczęli czcić ich bałwanyPsalm 106. (2.1) Wtem sztorm się zerwał nagle, bałwany wokół wrzały zmywając pokład całyJan Brzechwa. (2.2) Każdy bałwan ma mieć własną miarę łokci 4, tj. wzdłuż miar 3 a czwartą miarę wszerz, także i wmiążInstrukcja dla kopaczy soli szybikowej w Wieliczce, Wieliczka 1615-08-30 [w:] Instrukcje górnicze dla żup krakowskich z XVI-XVIII wieku, „Źródła do Dziejów Nauki i Techniki”, t. 4, s. 18, oprac. Antonia Keckowa, Zakład Narodowy imienia Ossolińskcih, Wrocław 1963. (3.1) Ty bałwanie! Czemu to zrobiłeś?!
(1.1) ulepić / postawić bałwana (1.3) stawiać bałwany (2.1) bałwan ryczy / huczy (2.2) bałwan soli / kruszcu / miedzi / ołowiu / cyny / marmuru • bałwan lodu
(1.2) posążek, figurka (2.1) grzywacz (1.3) cień, bałwanek (3.1) baran, bęcwał, głupiec, głupek, cymbał, debil, dureń, idiota, imbecyl, jełop, kretyn, młotek, tępak, tuman, osioł, palant, przygłup, półgłówek
bałwanica , bałwanienie , zbałwanienie bałwanek bałwanić , bałwanieć , zbałwanieć bałwankowy, bałwaniasty
kto zdaje się na łaskę bałwanów, utonąć musi • skończony bałwan
(2.3-4) wyraz ogólnosłowiański, przejęty z języków turkijskich ( (balban) → siłacz), a tam zapożyczony z języków irańskich ( (pahlevān) → bojownik, bohater) (2.1) < (2.3-4)
angielski: (1.1) snowman; (1.2) idol (god); (1.3) dummy; (2.1) roller, billow białoruski: (1.1) снежная баба , балван ; (1.2) балван , ідал ; (2.1) вал ; (3.1) балван , дурань , дурыла bułgarski: (1.1) снежен човек (snežen čovek); (1.2) идол (idol), кумир (kumir) chiński standardowy: (1.1) (xuěrén) chorwacki: (1.1) snjegović , snješko czeski: (1.1) sněhulák ; (3.1) hlupák duński: (1.1) snemand ; (1.2) afgud , afgudsbillede ; (2.1) sø , søgang ; (3.1) fæhoved , dumrian esperanto: (1.1) neĝhomo, neĝviro; (2.1) ondego estoński: (1.1) lumememm fiński: (1.1) lumiukko francuski: (1.1) bonhomme de neige ; (1.2) idole; (2.1) grosse vague ; (3.1) âne , bourrique , ballot , con , cornichon , cruche , enflé , moule , tourte hiszpański: (1.1) muñeco de nieve ; (3.1) bobo , borrico , gilitonto , idiota , memo , tontolaba indonezyjski: (1.1) boneka salju interlingua: (3.1) beotio japoński: (1.1) 雪だるま (ゆきだるま, yukidaruma) jidysz: (3.1) באַלוואַן (balwan), יאָנץ (jonc), דאָס (dos) kantoński: (1.1) 雪人 (syut3 jan4) karaimski: (1.2) абак kaszubski: (1.1) snieżélc ; (2.1) grzëwa kataloński: (1.1) ninot de neu koreański: (1.1) 눈사람 (nunsaram) litewski: (1.1) senis besmegenis , sniego senis łotewski: (1.1) sniegavīrs macedoński: (1.1) снешко maltański: (1.1) borrinu minnan: (1.1) 雪人 (seh-lâng / serh-lâng) niderlandzki: (1.1) sneeuwpop , sneeuwman niemiecki: (1.1) Schneemann ; (1.2) Götze ; (2.1) Woge ; (3.1) Trottel norweski (bokmål): (1.1) snømann norweski (nynorsk): (1.1) snømann norweski (riksmål): (1.1) snømann nowogrecki: (1.1) χιονάνθρωπος ; (1.2) είδωλο ; (3.1) κουτός (koutós) portugalski: (1.1) boneco de neve rosyjski: (1.1) снеговик , снежная баба ; (1.2) идол , истукан , чурбан ; (2.1) волна , вал ; (3.1) болван rumuński: (1.1) om de zăpadă ; (2.1) val słowacki: (1.1) snehuliak słoweński: (1.1) snežak , sneženi mož szwedzki: (1.1) snögubbe turecki: (1.1) kardan adam ukraiński: (1.1) сніговик , снігова баба ; (1.2) ідол, кумир ; (3.1) бовдур węgierski: (1.1) hóember; (1.2) bálvány wietnamski: (1.1) người tuyết włoski: (1.1) pupazzo di neve