czarnoksiężnik ()
rzeczownik, rodzaj męskoosobowy (1.1) osoba zajmująca się czarami i zjawiskami nadprzyrodzonymi (1.2) osoba zajmująca się czarami w formie badań naukowych i okultystycznych, z użyciem „czarnych ksiąg” tj. grymuarówGrudnik, Krzysztof. (2010). Rozwój gniazda słowotwórczego rdzenia „czar‑”. W: A. Rejter (red.), „Bogactwo polszczyzny w świetle jej historii. T.3” (S. 25-35). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego (1.3) osoba uczona, bardzo zręczna
(1.1-3)
(1.2) […] mniemana owa mądrość zaklinania i odklinania nieba i ziemi, czyli czarodziejska, na rodzinnéj powstała ziemi i tylko ją w obce ubrano kształty, czyli po obcemu ubrano w szatę nauki, że tego, który ją transcendentalnie czyli naukowo (t.j. przy pomocy ksiąg) wykształcał i praktykował, czarnoksiężnikiem – tego zaś, który sposobem dostępnym wykonywał ją (z przymiotów przyrodzenia moc nadprzyrodzoną wyciskać umiejąc) czarodziejem mianowanoW. A. Maciejowski: Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830. T.1. Warszawa 1851, s. 229.
(1.1) czarodziej, czarownik, mag; czarodziejca, nigromantyk, czarnyksiężnik
czarnoksięstwo czarnoksiężnica, czarnaksiężnica czarnoksięski, czarnoksiężniczy
(obecnie ) <
(1.2-3) dawniej terminy czarnoksiężnik, a czarownik/czarownica (i czarodziej/czarodziejka) miały odmienne znaczenie, co pokrywa się z ich etymologią. O ile czarownik/czarownica oznaczał człowieka wywodzącego się z ludu (), praktykującego magię naturalną (związki z religiami chtonicznymi i matriarchalnymi) to czarnoksiężnik oznacza samotnego uczonego — badacza magii, zajmującego się studiowaniem grymuarów (związki z okultyzmem, nekromancją i demonologią, także z religią monoteistyczną i społeczeństwem patriarchalnym). Z czasem wyrazy te uległy pejoratywizacji, a formy związane z rdzeniem „czar-” wytworzyły bardziej neutralne (lub pozytywne) znaczeniowo terminy „czarodziej” i „czarodziejka”.
angielski: (1.1) sorcerer, warlock białoruski: (1.1) чарнакніжнік bułgarski: (1.1) чернокнижник hiszpański: (1.1) hechicero , brujo ; (1.2) mago litewski: (1.1) burtininkas niemiecki: (1.1) Hexenmeister