rekapitulacja ()
rzeczownik, rodzaj żeński (1.1) skondensowane przypomnienie lub zestawienie najistotniejszych zagadnień poruszonych wcześniej w formie ustnej bądź pisemnej (1.2) całościowa, zwięzła ocena dotychczasowych dokonań, wydarzeń lub doświadczeń życiowych (1.3) zjawisko polegające na skróconym odtwarzaniu w rozwoju osobniczym (ontogenezie) organizmu wcześniejszych etapów jego ewolucji rodowej (filogenezy); (1.4) w rachunkach: całościowe zestawienie sum, wyników cząstkowych lub pozycji pochodzących z różnych rubryk księgowych
(1)
(1.1) Tren XIII przypomina żywo konwencjonalne zakończenie epicedjum klasycznego, zawiera bowiem typową rekapitulację treści, jakby powtórzenie argumentu wstępnego, oraz przytacza nagrobek opiewanej osoby. (1.1) Nie żartujmy, proszę kolegów; to nie była rekapitulacja naszych wypowiedzi, lecz ich groteskowe streszczenie, parodia wręcz! (1.2) To właśnie samotność zmusiła go do rekapitulacji doświadczeń i malarskiej wiedzy. Dała mu dystans do swojego, polskiego pokolenia, ale i do samego siebie. (1.2) A wzruszająca rekapitulacja uroków takiej młodości miała coś z pożegnania i ostatniego przypomnienia. (1.3) Pod koniec XIX wieku ukuto tak zwaną zasadę biogenetyczną, zasadę paralelizmu, mówiącą o tym, że ontogeneza jest rekapitulacją filogenezy, czyli że rozwój jednostkowy osobnika jest skróconym powtórzeniem ewolucji całego jego gatunku. (1.3) Samo pojęcie „rekapitulacji” to skrót określenia „ontogeny recapitulates phylogeny” (ontogeneza jest powtórzeniem filogenezy), wykreowanego pod koniec XIX wieku przez biologa-ewolucjonistę, Ernsta Haeckla. (1.4) Skończywszy materią wyszukiwania potrzebnego funduszu, bez którego do utrzymania rządu i wzmocnienia sił Rzplitej przystąpić niepodobna, kładę generalną rekapitulację dla zamknięcia dochodu Rzplitej, którego szukamy.
(1.1) rekapitulacja dyskusji / wykładu / obrad / konferencji (1.3) prawo / teoria rekapitulacji
(1.1) podsumowanie, streszczenie, przegląd, reasumpcja, skrót
rekapitulowanie , zrekapitulowanie , kapitulacja rekapitulować , zrekapitulować , kapitulować , skapitulować rekapitulacyjny, kapitulacyjny
Wyraz notowany w polszczyźnie od 2. połowy XVII wieku. Wielki słownik języka polskiego PAN podaje, że słowo powstało jako kompozycja przedrostka → „znów” oraz rzeczownika . Słownik wyrazów obcych PWN wskazuje na zapożyczenie z języka , wywodzącego się z (poświadczonego m.in. u św. Augustyna).
Słownik poprawnej polszczyzny PWN zwraca uwagę, że zamiast konstrukcji „dokonać rekapitulacji”, pod względem stylistycznym lepsze i naturalniejsze jest użycie czasownika „zrekapitulować”.
bułgarski: (1.1) рекапитулация